Μια ανησυχητική πραγματικότητα έρχεται όλο και πιο έντονα στο προσκήνιο στο Κεμπέκ, καθώς λογοθεραπευτές κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου, για τη χρήση οθονών από παιδιά πολύ μικρής ηλικίας. Σύμφωνα με πρόσφατα δεδομένα και επιστημονικές μελέτες, η υπερβολική έκθεση σε οθόνες πριν από την ηλικία των πέντε ετών συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο καθυστέρησης στην ανάπτυξη του λόγου.
Η πρόεδρος της Association québécoise des orthophonistes et des audiologistes, Marie-Philippe Rodrigue, τονίζει ότι πολλοί γονείς εξακολουθούν να υποτιμούν τις επιπτώσεις της τεχνολογίας στα μικρά παιδιά. Με αφορμή το μήνα ακοής και επικοινωνίας, η ίδια επιχειρεί να ευαισθητοποιήσει τις οικογένειες, υπενθυμίζοντας ότι η πρώιμη παιδική ηλικία είναι καθοριστική για την ανάπτυξη της γλώσσας.
Οι κατευθυντήριες γραμμές της Canadian Paediatric Society είναι σαφείς: για παιδιά κάτω των δύο ετών, η έκθεση σε οθόνες δε συνιστάται καθόλου, ακόμη κι αν το περιεχόμενο παρουσιάζεται ως «εκπαιδευτικό». Όπως επισημαίνεται, δεν υπάρχουν επαρκή επιστημονικά δεδομένα που να στηρίζουν την εισαγωγή της τεχνολογίας σε τόσο μικρή ηλικία.
Τα ευρήματα ερευνών είναι αποκαλυπτικά. Μελέτη του Hospital for Sick Children στο Τορόντο το 2018 έδειξε ότι παιδιά 18 μηνών έχουν 2,3 φορές περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσουν καθυστέρηση στην εκφραστική γλώσσα, όταν ο ημερήσιος χρόνος οθόνης φτάνει τα 30 λεπτά. Για παιδιά ηλικίας δύο έως πέντε ετών, οι ειδικοί προτείνουν αυστηρό περιορισμό σε μία ώρα την ημέρα.
Κι όμως, η πραγματικότητα απέχει σημαντικά από αυτές τις συστάσεις. Δεδομένα του Institut de la statistique du Québec δείχνουν ότι ήδη από το 2022, ένα στα τέσσερα παιδιά ηλικίας 17 μηνών περνούσε τουλάχιστον μία ώρα καθημερινά μπροστά σε οθόνη. Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός, ότι τα παιδιά από οικογένειες χαμηλότερου εισοδήματος φαίνεται να εκτίθενται περισσότερο: σχεδόν ένα στα τρία περνά πάνω από δύο ώρες ημερησίως μπροστά σε οθόνες.
Η εξήγηση δεν είναι πάντα απλή, ούτε δίκαιη για τους γονείς. Όπως αναγνωρίζει η Rodrigue, σε περιβάλλοντα με περιορισμένους πόρους, η οθόνη λειτουργεί συχνά ως «εύκολη λύση», μια πρόχειρη αλλά αποτελεσματική «νταντά» που προσφέρει λίγες στιγμές ανάπαυλας σε εξαντλημένους γονείς. Παράλληλα, πολλοί νέοι γονείς έχουν μεγαλώσει οι ίδιοι με ψηφιακές συσκευές και τείνουν να θεωρούν τη χρήση τους φυσιολογική.
Ωστόσο, το βασικό πρόβλημα δεν είναι απλώς ο χρόνος μπροστά στην οθόνη, αλλά το τι αντικαθιστά αυτός ο χρόνος. Η ανθρώπινη αλληλεπίδραση, το ελεύθερο παιχνίδι και η εξερεύνηση του περιβάλλοντος, αποτελούν θεμέλια για την ανάπτυξη της γλώσσας. Όταν ένα παιδί ακούει ένα γονιό να του διαβάζει ένα παραμύθι, έχει τη δυνατότητα να διακόψει, να ρωτήσει, να δείξει, να συμμετάσχει ενεργά. Αυτή η δυναμική ανταλλαγή είναι που καλλιεργεί τη γλωσσική του ικανότητα.
Αντίθετα, το περιεχόμενο μιας οθόνης είναι προηχογραφημένο και μονοδιάστατο. Δεν προσαρμόζεται στο ρυθμό του παιδιού, ούτε ενθαρρύνει την αυθόρμητη επικοινωνία. Το παιδί γίνεται παθητικός δέκτης αντί για ενεργός συνομιλητής.
Αυτό δε σημαίνει ότι κάθε χρήση οθόνης είναι επιβλαβής. Οι ειδικοί αναγνωρίζουν ότι, υπό προϋποθέσεις, μπορεί να υπάρξει και θετική αξιοποίηση. Για παράδειγμα, ένα βίντεο γιόγκα για παιδιά, όταν παρακολουθείται και εκτελείται μαζί με το γονιό, μπορεί να ενισχύσει τη συμμετοχή και τη σωματική δραστηριότητα. Το κλειδί βρίσκεται στην κοινή εμπειρία και όχι στην απομόνωση.
Το μήνυμα των ειδικών δεν είναι να γεμίσουν οι γονείς με ενοχές, αλλά να αποκτήσουν τα κατάλληλα εργαλεία και τη γνώση για να κάνουν πιο συνειδητές επιλογές. Σε έναν κόσμο όπου οι οθόνες είναι παντού, η πρόκληση δεν είναι να εξαφανιστούν, αλλά να μπουν στη σωστή θέση.
Γιατί τελικά, καμία εφαρμογή δεν μπορεί να αντικαταστήσει τη δύναμη μιας λέξης που λέγεται με αγάπη, τη ματιά ενός παιδιού που ρωτά, ή τη στιγμή που μια απλή ιστορία γίνεται διάλογος. Και εκεί, μακριά από την ψυχρή λάμψη της οθόνης, γεννιέται πραγματικά η γλώσσα.
