Η πρώτη αύξηση από το 2023 φέρνει νέα αβεβαιότητα για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Ο πληθωρισμός αποδεικνύεται πιο επίμονος από τις αρχικές προβλέψεις και η κεντρική τράπεζα δεν αποκλείει νέες αυξήσεις. Για εκατομμύρια Καναδούς, που προσπαθούν να ισορροπήσουν ανάμεσα στους λογαριασμούς, τις δόσεις των δανείων και τις συνεχείς ανατιμήσεις, η είδηση της 28ης Οκτωβρίου δεν ήταν ευχάριστη.
Η Τράπεζα του Καναδά αποφάσισε να αυξήσει το βασικό της επιτόκιο κατά 0,25 ποσοστιαίες μονάδες, ανεβάζοντάς το στο 2,5%. Ήταν η πρώτη αύξηση από τον Ιούλιο του 2023, σηματοδοτώντας μια αλλαγή πορείας στη νομισματική πολιτική της χώρας. Πίσω από την απόφαση βρίσκεται ένας παλιός γνώριμος, που αρνείται να υποχωρήσει: ο πληθωρισμός. Οι τιμές συνεχίζουν να αυξάνονται ταχύτερα από όσο θα επιθυμούσε η κεντρική τράπεζα, ενώ οι υψηλές τιμές της ενέργειας δημιουργούν πρόσθετες πιέσεις σε επιχειρήσεις και καταναλωτές.
ΓΙΑΤΙ ΑΥΞΗΘΗΚΑΝ ΤΑ ΕΠΙΤΟΚΙΑ;
Η απόφαση δεν ήταν αποτέλεσμα μιας ξαφνικής οικονομικής κρίσης. Αντίθετα, η Τράπεζα του Καναδά διαπίστωσε ότι η οικονομική δραστηριότητα αποδείχθηκε πιο ανθεκτική από τις προηγούμενες εκτιμήσεις της. Η ανθεκτικότητα αυτή αποτελεί θετική εξέλιξη για την απασχόληση και την παραγωγή. Όταν όμως συνδυάζεται με επίμονες ανατιμήσεις, μπορεί να δυσκολέψει την επιστροφή του πληθωρισμού στον επιθυμητό στόχο του 2%.
Το Σεπτέμβριο, ο ετήσιος πληθωρισμός είχε φτάσει το 3,2%, ξεπερνώντας το ανώτατο όριο του εύρους 1% έως 3% που χρησιμοποιεί η κεντρική τράπεζα για την αξιολόγηση της σταθερότητας των τιμών. Οι οικονομολόγοι της τράπεζας εκτιμούν πλέον ότι ο πληθωρισμός θα μπορούσε να φτάσει περίπου το 3,5% προς το τέλος του 2026. Η νέα πρόβλεψη είναι σαφώς λιγότερο αισιόδοξη από εκείνη που είχε παρουσιαστεί το καλοκαίρι.
Η ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΑΝΕΒΑΖΕΙ
ΤΟ ΚΟΣΤΟΣ ΣΧΕΔΟΝ ΠΑΝΤΟΥ
Ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες πίσω από την απόφαση είναι το υψηλό κόστος της ενέργειας. Όταν αυξάνεται η τιμή του πετρελαίου, δεν επηρεάζονται μόνο όσοι γεμίζουν το ρεζερβουάρ του αυτοκινήτου τους. Ακριβότερες γίνονται οι μεταφορές εμπορευμάτων, η παραγωγή πολλών βιομηχανικών προϊόντων και η λειτουργία επιχειρήσεων, που εξαρτώνται από καύσιμα ή ενεργοβόρες διαδικασίες.
Μέχρι τώρα, σύμφωνα με την Τράπεζα του Καναδά, αρκετές επιχειρήσεις απορροφούσαν μέρος των πρόσθετων εξόδων, περιορίζοντας τις αυξήσεις που μεταφέρονταν στους πελάτες. Ωστόσο, πρόσφατες επιχειρηματικές έρευνες δείχνουν, ότι αυτή η πρακτική ενδέχεται να περιοριστεί. Με απλά λόγια, οι επιχειρήσεις μπορεί να αρχίσουν να μεταφέρουν μεγαλύτερο μέρος του κόστους στους καταναλωτές. Και αυτό σημαίνει νέες πιέσεις στις τιμές προϊόντων και υπηρεσιών.
ΤΙ ΑΛΛΑΖΕΙ ΓΙΑ ΤΑ ΔΑΝΕΙΑ
ΚΑΙ ΤΙΣ ΥΠΟΘΗΚΕΣ
Η αύξηση του βασικού επιτοκίου δε σημαίνει ότι όλα τα δάνεια γίνονται αυτομάτως ακριβότερα κατά το ίδιο ποσοστό. Η επίδραση εξαρτάται από τους όρους κάθε χρηματοδοτικού προϊόντος. Όσοι διαθέτουν στεγαστικά δάνεια κυμαινόμενου επιτοκίου, ενδέχεται να αντιμετωπίσουν υψηλότερο κόστος δανεισμού, ανάλογα με τον τρόπο υπολογισμού των δόσεων τους.
Αντίθετα, οι δανειολήπτες με σταθερό επιτόκιο, δε βλέπουν συνήθως άμεση αλλαγή στη συμφωνημένη δόση τους, εξαιτίας μιας συγκεκριμένης απόφασης της κεντρικής τράπεζας. Η κατάσταση διαφοροποιείται όταν πλησιάζει η ημερομηνία ανανέωσης του δανείου. Εκεί, οι νέοι όροι εξαρτώνται από τις συνθήκες της αγοράς και τις προσφορές των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων.
Για να γίνει αντιληπτή η τάξη μεγέθους, μια αύξηση 0,25 ποσοστιαίων μονάδων αντιστοιχεί σε περίπου 250 δολάρια πρόσθετου ετήσιου τόκου ανά 100.000 δολάρια ανεξόφλητου κεφαλαίου, εφόσον ολόκληρη η αύξηση μεταφερθεί στο επιτόκιο και το υπόλοιπο παραμείνει αμετάβλητο. Αυτός είναι ένας απλός υπολογισμός τόκων και όχι πρόβλεψη για την πραγματική μεταβολή της μηνιαίας δόσης.
ΤΟ ΔΙΛΗΜΜΑ ΤΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ
Η νομισματική πολιτική βρίσκεται μπροστά σε μια δύσκολη ισορροπία. Από τη μία πλευρά, τα υψηλότερα επιτόκια μπορούν να περιορίσουν τη ζήτηση και να συμβάλουν στη συγκράτηση του πληθωρισμού. Από την άλλη, ο ακριβότερος δανεισμός μπορεί να επιβαρύνει τις οικογένειες, να αποθαρρύνει επενδύσεις και να περιορίσει την οικονομική δραστηριότητα. Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο, όταν οι ανατιμήσεις προέρχονται από διεθνείς παράγοντες, όπως η ενέργεια, τους οποίους η Τράπεζα του Καναδά δεν μπορεί να ελέγξει. Η αύξηση των επιτοκίων δε μειώνει άμεσα την παγκόσμια τιμή του πετρελαίου. Μπορεί, όμως, να περιορίσει τον κίνδυνο, οι αρχικές ανατιμήσεις να εξαπλωθούν σε ολόκληρη την οικονομία.
ΤΙ ΠΡΟΒΛΕΠΕΤΑΙ ΓΙΑ ΤΟ 2027
Η κεντρική τράπεζα εκτιμά ότι ο πληθωρισμός θα διαμορφωθεί κατά μέσο όρο περίπου στο 3% το 2027, μία ολόκληρη ποσοστιαία μονάδα υψηλότερα από την προηγούμενη πρόβλεψή της. Η επιστροφή κοντά στο στόχο του 2% τοποθετείται πλέον στα μέσα του 2028. Παράλληλα, η οικονομική ανάπτυξη προβλέπεται να φτάσει περίπου το 1% το 2026 και το 2% τόσο το 2027 όσο και το 2028.
Οι προβλέψεις αυτές δεν αποτελούν εγγυήσεις. Εξαρτώνται από την πορεία των διεθνών τιμών, τις εμπορικές σχέσεις, τις επιχειρηματικές αποφάσεις και τη συμπεριφορά των καταναλωτών.
ΘΑ ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΟΥΝ
ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΑΥΞΗΣΕΙΣ;
Η Τράπεζα του Καναδά άφησε ανοιχτό αυτό το ενδεχόμενο. Στην ανακοίνωσή της υπογράμμισε, ότι ενδέχεται να χρειαστούν πρόσθετες αυξήσεις, εάν οι πιέσεις στις τιμές συνεχιστούν. Ταυτόχρονα, ξεκαθάρισε ότι θα κινηθεί προσεκτικά, αναγνωρίζοντας τις σημαντικές αβεβαιότητες που εξακολουθούν να επηρεάζουν την οικονομία.
Η επόμενη προγραμματισμένη απόφαση για το βασικό επιτόκιο αναμένεται στις 9 Δεκεμβρίου 2026.
Μέχρι τότε, η κεντρική τράπεζα θα παρακολουθεί τα στοιχεία του πληθωρισμού, της απασχόλησης και της οικονομικής δραστηριότητας. Για τους καταναλωτές, όμως, η πραγματικότητα είναι πιο άμεση. Οι οικογενειακοί προϋπολογισμοί καλούνται να απορροφήσουν ταυτόχρονα το υψηλό κόστος ζωής και την προοπτική ακριβότερου δανεισμού.
Η μάχη κατά του πληθωρισμού συνεχίζεται. Και, όπως συμβαίνει συχνά, ένα σημαντικό μέρος της θα δοθεί μέσα στα ίδια τα νοικοκυριά.
