Μια υπόθεση με ευρύτερες συνέπειες για τη διαφάνεια, τα δικαιώματα των επιβατών και τη λειτουργία των διοικητικών δικαστηρίων στον Καναδά, παίρνει πλέον το δρόμο της Δικαιοσύνης. Η οργάνωση Air Passenger Rights (APR), ο γνωστός μη κερδοσκοπικός φορέας υπεράσπισης των δικαιωμάτων των αεροπορικών επιβατών με έδρα το Χάλιφαξ, κατέθεσε συνταγματική προσφυγή στο Ανώτερο Δικαστήριο του Οντάριο, με στόχο να ανατρέψει τον κανονισμό που, από το 2023, επιβάλλει απόλυτη μυστικότητα γύρω από τις αποφάσεις της Καναδικής Υπηρεσίας Μεταφορών (Canadian Transportation Agency – CTA).
Πρόκειται για έναν κανονισμό που, όπως υποστηρίζουν νομικοί και οργανώσεις καταναλωτών, έχει διαμορφώσει μια ανισορροπία δυνάμεων υπέρ των αεροπορικών εταιρειών, στερώντας από το επιβατικό κοινό βασική πρόσβαση στη νομολογία, στη διαφάνεια και στην ενημέρωση.
«ΚΑΜΙΑ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΗΣΗΣ»
ΟΙ ΕΠΙΒΑΤΕΣ ΔΕΝ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΜΙΛΗΣΟΥΝ
Πολλοί Καναδοί που προσέφυγαν τα τελευταία χρόνια στην Canadian Transportation Agency (CTA) για να διεκδικήσουν αποζημίωση, δηλώνουν σήμερα πως μετάνιωσαν πικρά για την επιλογή τους. Όχι μόνο έχασαν την υπόθεσή τους απέναντι στις αεροπορικές εταιρείες, αλλά, όπως επιβάλλει το νέο νομικό πλαίσιο, δεν επιτρέπεται να μοιραστούν δημόσια τις λεπτομέρειες της απόφασης, ούτε καν τα επιχειρήματα στα οποία βασίστηκε η κρίση της Αρχής.
Αυτό οφείλεται στο άρθρο 85.09(1) του Canadian Transportation Act, που ορίζει ότι μόλις εκδοθεί απόφαση, καμία από τις δύο πλευρές δεν μπορεί να αποκαλύψει τα στοιχεία της υπόθεσης, εκτός αν υπάρξει γραπτή συμφωνία και των δύο. Στην πράξη, όμως, καμία αεροπορική εταιρεία δεν έχει συμφωνήσει ποτέ.
Αποτέλεσμα είναι ότι, από την έναρξη ισχύος του κανονισμού το 2023, ούτε μία απόφαση της CTA δεν έχει δημοσιευθεί πλήρως.
«Δεν μπορεί κανείς να προειδοποιήσει τους άλλους· δεν υπάρχει ίχνος λογοδοσίας, ούτε από τις εταιρείες ούτε από την ίδια την Αρχή», επισημαίνουν επιβάτες που βρέθηκαν αντιμέτωποι με αυτό το καθεστώς σιωπής.
Η AIR PASSENGER RIGHTS
ΑΝΤΕΠΙΤΙΘΕΤΑΙ ΝΟΜΙΚΑ
Ο ιδρυτής της APR, Γκάμπορ Λούκατς, ο πιο αναγνωρίσιμος υπερασπιστής επιβατών στη χώρα και συχνός μάρτυρας σε επιτροπές της Οτάβα, τονίζει ότι η ρύθμιση παραβιάζει θεμελιώδη δικαιώματα. «Πιστεύουμε ότι ο τρόπος με τον οποίο έχει στηθεί η διαδικασία καταγγελιών παραβιάζει βασικές συνταγματικές αρχές», δηλώνει. «Οι αεροπορικές διαθέτουν ολόκληρες βάσεις δεδομένων προηγούμενων υποθέσεων και στρατηγικών, ενώ οι επιβάτες ξεκινούν κάθε φορά από το μηδέν».
Η προσφυγή της APR σημειώνει, πως η CTA λειτουργεί ως δικαιοδοτικό όργανο, άρα υπόκειται στην αρχή της ανοιχτής δικαιοσύνης (open court principle), θεμέλιο της καναδικής δημοκρατίας. Η αρχή αυτή απαιτεί – οι αποφάσεις, τα πρακτικά και τα στοιχεία μιας υπόθεσης να είναι προσβάσιμα στο κοινό, εκτός αν υπάρχουν πολύ συγκεκριμένοι λόγοι εξαίρεσης, κάτι που δεν ισχύει εδώ.
ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΜΥΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ:
«ΓΕΡΝΕΙ Η ΖΥΓΑΡΙΑ ΥΠΕΡ ΤΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ»
Ο καθηγητής συνταγματικού δικαίου στο Πανεπιστήμιο της Οτάβα, Paul Daly, εξηγεί πως η μυστικότητα αυτή «στρεβλώνει» την ισορροπία του συστήματος. «Το γεγονός ότι οι αποφάσεις δε δημοσιεύονται και οι διαδικασίες παραμένουν εμπιστευτικές, γέρνει ξεκάθαρα τη ζυγαριά υπέρ των αεροπορικών εταιρειών» λέει. «Σε οποιοδήποτε δικαστήριο της χώρας, ο πολίτης μπορεί να μπει, να δει, να ακούσει και να ζητήσει έγγραφα. Το ίδιο πρέπει να ισχύει και σε ένα διοικητικό όργανο με ημι-δικαστική αρμοδιότητα».
Μέχρι το 2023, η CTA δημοσίευε αναλυτικές αποφάσεις στην ιστοσελίδα της. Πλέον εμφανίζεται μόνο βασική περίληψη, χωρίς αιτιολογική σκέψη, χωρίς σαφή επιχειρήματα και χωρίς τις πραγματικές λεπτομέρειες της υπόθεσης. Αυτή η απώλεια διαφάνειας έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις – σε δημοσιογράφους, σε νομικούς κύκλους και σε οργανώσεις καταναλωτών.
Η ΠΙΕΣΗ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ
ΤΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ ΤΩΝ ΑΛΛΑΓΩΝ
Το νέο καθεστώς μυστικότητας θεσπίστηκε την περίοδο που η CTA βρισκόταν αντιμέτωπη με άνω των 70.000 εκκρεμών καταγγελιών, σύμφωνα με επίσημα στοιχεία του 2023–2024, αποτέλεσμα της μεταπανδημικής κρίσης, των μαζικών καθυστερήσεων και της έλλειψης προσωπικού. Η κυβέρνηση και η CTA υποστήριξαν ότι οι ρυθμίσεις θα επιτάχυναν τη διαδικασία. Πράγματι, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση πέρασε νέους κανονισμούς στα τέλη του 2023, συμπεριλαμβανομένου ενός συστήματος «ομαδοποίησης» υποθέσεων, ώστε να αντιμετωπιστεί ο τεράστιος όγκος καταγγελιών. Ωστόσο, οι ειδικοί καταναλωτές λένε, πως η ταχύτητα δεν μπορεί να προηγείται της διαφάνειας, ούτε να παραβιάζει θεμελιώδεις δημοκρατικές αρχές.
ΑΠΟΡΡΙΨΗ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ
«ΜΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΑΡΝΗΣΗ»
Στο πλαίσιο της προσφυγής, η APR ζήτησε το καλοκαίρι του 2024 να της δοθούν οι αποφάσεις, τα έγγραφα και οι λόγοι για πέντε υποθέσεις επιβατών, ώστε να αποδειχθεί ότι η CTA αρνείται συστηματικά οποιοδήποτε αίτημα πρόσβασης.
Όπως αναμενόταν, η Αρχή απέρριψε το αίτημα, επικαλούμενη το άρθρο 85.09(1).
Η APR υποστηρίζει πως, με αυτόν τον τρόπο, η Υπηρεσία αχρηστεύει τον ίδιο το νόμο περί πρόσβασης στην πληροφόρηση και εμποδίζει τόσο τις οργανώσεις υπεράσπισης όσο και τα μέσα ενημέρωσης να επιτελέσουν το ρόλο τους.
ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ, ΤΑ ΜΜΕ
ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΜΠΙΣΤΟΣΥΝΗ ΣΤΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ
Η μυστικότητα δεν επηρεάζει μόνο όσους κατέθεσαν προσωπικά καταγγελία. Επηρεάζει το σύνολο της καναδικής κοινωνίας. Χωρίς πρόσβαση στις αιτιολογίες των αποφάσεων:
✓ οι επιβάτες δε γνωρίζουν πώς ερμηνεύονται οι κανονισμοί·
✓ οι δημοσιογράφοι δεν μπορούν να ελέγξουν την Αρχή·
✓ οι οργανώσεις καταναλωτών δεν μπορούν να συμβουλεύουν αποτελεσματικά τους πολίτες·
✓ και η κοινωνία χάνει ένα κρίσιμο εργαλείο λογοδοσίας.
Όπως επισημαίνει και ο καθηγητής Daly, «η εμπιστοσύνη στη Δικαιοσύνη και στα διοικητικά όργανα χτίζεται μόνο μέσα από το φως και ποτέ μέσα από το σκοτάδι».
ΤΟ ΕΠΟΜΕΝΟ ΒΗΜΑ
Η συνταγματική προσφυγή ζητά να κηρυχθεί το άρθρο 85.09(1) αντισυνταγματικό και αντίθετο προς την αρχή της ανοιχτής δικαιοσύνης. Η ακροαματική διαδικασία θα γίνει μέσω τηλεδιάσκεψης, όμως μέχρι στιγμής δεν έχει οριστεί ημερομηνία.
Αυτό που ήδη φαίνεται βέβαιο είναι ότι η υπόθεση αυτή θα καθορίσει – ίσως για χρόνια – πώς θα λειτουργεί η διαφάνεια στον τομέα των αεροπορικών μεταφορών στον Καναδά. Και κυρίως, αν ο επιβάτης θα έχει ξανά φωνή.
