«Επίδομα για ψώνια και βασικά αγαθά», ο Καναδικός δρόμος της ανακούφισης μέσω GST
Τη στιγμή που ο λογαριασμός στο ταμείο παραμένει για πολλούς Καναδούς η πιο σκληρή υπενθύμιση της κρίσης ακρίβειας, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση ανακοίνωσε ένα νέο πακέτο στήριξης που «χτίζει» πάνω σε έναν ήδη υπάρχοντα μηχανισμό: την πίστωση GST/HST.
Τη Δευτέρα 26 Ιανουαρίου 2026, ο πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ παρουσίασε το νέο «Canada Groceries and Essentials Benefit», δηλαδή ένα προσωρινό, πενταετές ενισχυμένο σχήμα της γνωστής πίστωσης GST, με στόχο να κατευθύνει περισσότερα χρήματα σε νοικοκυριά χαμηλού και μέτριου εισοδήματος.
Στην καρδιά της εξαγγελίας βρίσκονται δύο παρεμβάσεις:
ΠΡΩΤΟΝ, αύξηση κατά 25% στο ποσό του επιδόματος για πέντε χρόνια, ξεκινώντας από τον Ιούλιο του 2026, δηλαδή στην αρχή της νέας «περιόδου πληρωμών» του GST/HST credit που τυπικά τρέχει από Ιούλιο μέχρι Ιούνιο.
ΔΕΥΤΕΡΟΝ, μια εφάπαξ πληρωμή μέσα στο 2026, ίση με 50% «TOP UP» της πίστωσης, ως άμεση «ένεση» ρευστότητας, πριν μπει σε εφαρμογή η πενταετής αύξηση. Σύμφωνα με την ανακοίνωση του Γραφείου του Πρωθυπουργού, ο συνδυασμός των δύο μέτρων μεταφράζεται, στο ανώτατο επίπεδο, σε έως 1.890 δολάρια για οικογένεια τεσσάρων ατόμων «φέτος» και περίπου 1.400 δολάρια ετησίως τα επόμενα τέσσερα χρόνια, ενώ για ένα άτομο το ανώτατο επίπεδο αναφέρεται έως 950 δολάρια «φέτος» και περίπου 700 δολάρια ετησίως τα επόμενα τέσσερα χρόνια.
Η κυβέρνηση παρουσιάζει το μέτρο ως στοχευμένη βοήθεια για όσους αισθάνονται πιο έντονα την πίεση των βασικών αγαθών. Το Reuters σημειώνει, ότι ο Κάρνεϊ απέδωσε την άνοδο των τιμών τροφίμων σε «παγκόσμιους κλυδωνισμούς της εφοδιαστικής αλυσίδας», σε καιρικά φαινόμενα που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή και σε γεωπολιτικές αναταράξεις, ενώ παραπέμπει και στις επιπτώσεις δασμών των ΗΠΑ στην αλυσίδα κόστους.
Πέρα από το καθαρά εισοδηματικό σκέλος, το Reuters καταγράφει και συμπληρωματικές δαπάνες που εντάσσονται στο ίδιο πακέτο: 500 εκατ. δολάρια Καναδά για κεφαλαιουχικές επενδύσεις στο διατροφικό τομέα, 150 εκατ. για μικρομεσαίες επιχειρήσεις, καθώς και στήριξη προς food banks και κοινοτικά προγράμματα τροφίμων. Το συνολικό δημοσιονομικό κόστος, κατά το ίδιο δημοσίευμα, εκτιμάται σε 3,1 δισ. δολάρια Καναδά τον πρώτο χρόνο και 1,3 έως 1,8 δισ. ετησίως για τα επόμενα τέσσερα χρόνια.
Στην τρέχουσα περίοδο (Ιούλιος 2025 έως Ιούνιος 2026), το CRA αναφέρει ως ενδεικτικά ανώτατα ετήσια ποσά: έως 533 δολάρια για άγαμο άτομο, έως 698 δολάρια για ζευγάρι και 184 δολάρια για κάθε παιδί κάτω των 19 ετών. Οι πληρωμές επαναϋπολογίζονται κάθε Ιούλιο, με βάση τη φορολογική δήλωση του προηγούμενου έτους, κάτι που σημαίνει ότι η συνέπεια στην υποβολή δήλωσης είναι κρίσιμη για να μην υπάρξουν διακοπές.
Οι ημερομηνίες καταβολής για το 2026 είναι συγκεκριμένες και επίσημες: 5 Ιανουαρίου, 2 Απριλίου, 3 Ιουλίου και 5 Οκτωβρίου 2026. Η CRA διευκρινίζει επίσης, ότι οι πληρωμές Ιανουαρίου και Απριλίου βασίζονται στο εισόδημα της δήλωσης 2024, ενώ οι πληρωμές Ιουλίου και Οκτωβρίου βασίζονται στη δήλωση 2025, άρα η αύξηση που ανακοινώθηκε να ξεκινήσει τον Ιούλιο 2026 «κουμπώνει» με την αλλαγή περιόδου πληρωμών.
Η συγκεκριμένη επιλογή πολιτικής δεν εμφανίζεται στο κενό. Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση έχει χρησιμοποιήσει ξανά τον ίδιο «αγωγό» πληρωμών για στοχευμένη ενίσχυση. Το 2023, για παράδειγμα, θεσπίστηκε η εφάπαξ «Grocery Rebate» μέσω του συστήματος GST/HST, με το Υπουργείο Οικονομικών να αναφέρει τότε ότι θα δοθεί σε επιλέξιμους Καναδούς στις 5 Ιουλίου 2023, ως στοχευμένη ανακούφιση για 11 εκατ. άτομα και οικογένειες. Παράλληλα, σε μεταγενέστερο backgrounder, το ίδιο Υπουργείο υπενθύμιζε ότι είχε προηγηθεί και προσωρινός διπλασιασμός της πίστωσης GST για έξι μήνες το φθινόπωρο του 2022.
Το ερώτημα που προκύπτει είναι, αν η νέα παρέμβαση μπορεί να «νικήσει» την ταχύτητα με την οποία κινούνται οι τιμές τροφίμων. Η γενική εικόνα πληθωρισμού εμφανίζεται πιο ήπια: η ετήσια ανασκόπηση του Δείκτη Τιμών Καταναλωτή για το 2025 από τη Statistics Canada δίνει ετήσια μέση αύξηση 2,1%. Ωστόσο, στο πεδίο των τροφίμων, η πίεση δεν εξαφανίζεται.
Το Canada’s Food Price Report 2026, μια πανεπιστημιακή συνεργασία υπό την αιγίδα του Agri Food Analytics Lab, προβλέπει αύξηση τιμών τροφίμων 4% έως 6% μέσα στο 2026 και εκτιμά ότι η μέση οικογένεια τεσσάρων ατόμων θα ξοδέψει 17.571,79 δολάρια για τρόφιμα, έως 994,63 δολάρια περισσότερα από την προηγούμενη χρονιά.
Σε αυτό το πλαίσιο, το «Canada Groceries and Essentials Benefit» μοιάζει σχεδιασμένο ως άμεση ανακούφιση, όχι ως θεραπεία για τις βαθύτερες αιτίες της ακρίβειας. Οι πιστώσεις τύπου GST έχουν το πλεονέκτημα ότι είναι στοχευμένες και διοικητικά «έτοιμες», φτάνουν αυτόματα σε δικαιούχους που έχουν υποβάλει φορολογική δήλωση, χωρίς νέες αιτήσεις και χωρίς να μεσολαβούν πολύπλοκοι έλεγχοι. Από την άλλη, παραμένει ανοικτό το κατά πόσο μια προσωρινή ενίσχυση πέντε ετών αρκεί για να σταθεροποιήσει τον οικογενειακό προϋπολογισμό, όταν οι προβλέψεις για το κόστος τροφίμων δείχνουν ότι η πίεση συνεχίζεται.
Το πολιτικό στοίχημα είναι διπλό. Αφενός, η κυβέρνηση θέλει να δείξει γρήγορα αποτελέσματα σε ένα πεδίο που αγγίζει σχεδόν κάθε οικογένεια, το κόστος τροφίμων. Αφετέρου, με το δημόσιο ταμείο να αναλαμβάνει κόστος δισεκατομμυρίων, η συζήτηση αναμένεται να μεταφερθεί στο αν το μέτρο είναι επαρκές και δίκαιο, ή αν χρειάζονται πιο δομικές παρεμβάσεις στην αγορά τροφίμων και στην αλυσίδα παραγωγής και διανομής. Για την ώρα, το μήνυμα της Οτάβας είναι σαφές: περισσότερα μετρητά, στοχευμένα, γρήγορα, για όσους πλήττονται περισσότερο στο ταμείο του σούπερ μάρκετ.
