Η έναρξη των υπόγειων εργασιών για την επέκταση της μπλε γραμμής του μετρό προς το Ανζού, άνοιξε ξανά μια μεγάλη συζήτηση για το μέλλον των δημόσιων συγκοινωνιών στη μητροπολιτική περιοχή του Μόντρεαλ. Στο επίκεντρο βρίσκεται το τεράστιο μηχάνημα διάνοιξης σηράγγων, το tunnelier που ονομάστηκε «Lisette», προς τιμήν της Lisette St-Onge, της πρώτης γυναίκας οδηγού του μετρό του Μόντρεαλ. Το μηχάνημα ξεκίνησε επίσημα τη διαδρομή του από τη μελλοντική στάση Vertières προς το Ανζού, καλύπτοντας 4,6 χιλιόμετρα από τα συνολικά 6 χιλιόμετρα της επέκτασης της μπλε γραμμής. Σύμφωνα με το STM, η έξοδός του στο Ανζού προβλέπεται το 2028.
Για το δήμαρχο του Λαβάλ, Stéphane Boyer, το τέλος αυτής της αποστολής δεν πρέπει να σημάνει και την αναχώρηση του μηχανήματος από το Κεμπέκ. Αντίθετα, βλέπει σε αυτό μια σπάνια ευκαιρία να προχωρήσει επιτέλους η πολυσυζητημένη επέκταση της πορτοκαλί γραμμής προς το Bois-Franc και, μακροπρόθεσμα, η δημιουργία μιας πιο ολοκληρωμένης σύνδεσης με το Λαβάλ.
Το βασικό του επιχείρημα είναι απλό: αφού το Κεμπέκ διαθέτει πλέον ένα σύγχρονο tunnelier, τεχνική εμπειρία και ενεργό εργοτάξιο, θα ήταν παράλογο να αφήσει όλη αυτή την υποδομή να διαλυθεί, χωρίς να έχει προετοιμάσει το επόμενο μεγάλο έργο.
Η πίεση προς την κυβέρνηση αυξάνεται επειδή, με βάση τα σημερινά δεδομένα, το tunnelier ανήκει στην κοινοπραξία που ανέλαβε το έργο της μπλε γραμμής, δηλαδή στις Pomerleau, EBC και Spie Batignolles. Όταν ολοκληρωθεί η διάνοιξη προς το Ανζού, το μηχάνημα προβλέπεται να αποσυναρμολογηθεί και να επιστρέψει στη Γερμανία, όπου κατασκευάστηκε.
Ο νέος υπουργός Μεταφορών του Κεμπέκ, Benoit Charette, άφησε πρόσφατα ανοιχτό το ενδεχόμενο να εξεταστεί η αξιοποίησή του και μετά το 2028, χωρίς όμως να δεσμευθεί. Αυτή η επιφυλακτικότητα δεν ικανοποιεί το Λαβάλ, που ζητά συγκεκριμένες μελέτες και ένα πραγματικό γραφείο έργου.
Το αίτημα δεν είναι καινούργιο. Το 2022, ο τότε υπουργός Μεταφορών François Bonnardel είχε ανακοινώσει τη δημιουργία γραφείου έργου για την επέκταση της πορτοκαλί γραμμής. Ωστόσο, σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται η δημοτική αρχή του Λαβάλ, το γραφείο αυτό δεν έχει ακόμη υλοποιηθεί και δεν έχουν εγγραφεί σχετικά κονδύλια στον προϋπολογισμό. Για τον Boyer, αυτή η καθυστέρηση είναι κρίσιμη, διότι τα μεγάλα έργα μεταφορών απαιτούν χρόνια μελετών, πριν φτάσουν στο στάδιο της κατασκευής.
Το σενάριο που προωθεί το Λαβάλ προβλέπει πέντε νέες στάσεις βόρεια του σημερινού τερματικού σταθμού Côte-Vertu.
Μία από αυτές, η Saint-Martin, θα μπορούσε να συνδεθεί με το σημερινό τερματικό σταθμό Montmorency, δημιουργώντας ουσιαστικά μια μορφή βρόχου στην πορτοκαλί γραμμή. Το σχέδιο θα περνούσε επίσης πιθανότατα από το σταθμό Bois-Franc του REM, ενισχύοντας τη διασύνδεση ανάμεσα στο μετρό και το νέο δίκτυο ελαφρού σιδηροδρόμου. Η ιδέα μιας τέτοιας επέκτασης συζητείται εδώ και δεκαετίες, ενώ η σύνδεση με το Bois-Franc θεωρείται από πολλούς συγκοινωνιολόγους κομβική, για την καλύτερη οργάνωση των μετακινήσεων στο βόρειο και δυτικό τμήμα της μητροπολιτικής περιοχής.
Το Λαβάλ προσπαθεί επίσης να παρουσιάσει το έργο ως οικονομικά πιο ρεαλιστικό από ό,τι στο παρελθόν. Το Μάρτιο του 2025, η πόλη ανακοίνωσε ότι εξασφάλισε τη στήριξη έξι μεγάλων ιδιοκτητών γης, Cadillac Fairview, Cominar, SmartCentres, Jadco, Choice Properties και Harden, ώστε να ενσωματωθούν χώροι για μελλοντικούς σταθμούς, χωρίς κόστος απαλλοτριώσεων. Η πόλη υποστήριξε ότι αυτή η προσέγγιση θα μπορούσε να μειώσει σημαντικά το κόστος, αποφεύγοντας δαπάνες που σε άλλα έργα έφτασαν σε πολύ υψηλά επίπεδα. Η δημοτική ανακοίνωση έκανε λόγο για πιθανή μείωση άνω του 20% στα συνήθη κόστη και για σύνδεση του έργου με την ανάπτυξη δεκάδων χιλιάδων κατοικιών.
Η οικονομική διάσταση είναι καθοριστική. Το Κεμπέκ βρίσκεται σε περίοδο δημοσιονομικών πιέσεων, ενώ τα μεγάλα έργα υποδομής συχνά προκαλούν ανησυχία, λόγω υπερβάσεων κόστους. Ο Boyer επιχειρεί να απαντήσει σε αυτό προτείνοντας πιο απλές, λιγότερο δαπανηρές στάσεις μετρό. Όπως υποστηρίζει, σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις οι σταθμοί είναι λειτουργικοί, με απλές εισόδους από το πεζοδρόμιο, χωρίς απαραίτητα μεγάλες αρχιτεκτονικές κατασκευές ή ακριβές διακοσμήσεις. Το μήνυμα είναι σαφές: αν ο στόχος είναι η μετακίνηση περισσότερων πολιτών με δημόσιες συγκοινωνίες, η λειτουργικότητα μπορεί να προηγηθεί της πολυτέλειας. Η συζήτηση όμως δεν αφορά μόνο το Λαβάλ.
Η δήμαρχος του Μόντρεαλ, Soraya Martinez Ferrada, ζήτησε επίσης από τα πολιτικά κόμματα να δεσμευθούν ότι το tunnelier θα παραμείνει διαθέσιμο για μελλοντικά έργα. Παράλληλα, ο δημοτικός σύμβουλος της αντιπολίτευσης Sylvain Ouellet υποστήριξε, ότι η διατήρησή του θα μπορούσε να εξυπηρετήσει και ανάγκες στην ανατολική πλευρά του Μόντρεαλ, όπου η σύνδεση ανάμεσα σε γραμμές του μετρό παραμένει ανεπαρκής.
Με άλλα λόγια, το ερώτημα δεν είναι μόνο αν θα επεκταθεί η πορτοκαλί γραμμή, αλλά αν το Κεμπέκ θα αποκτήσει επιτέλους μια συνεχή στρατηγική ανάπτυξης του μετρό.
Το tunnelier «Lisette» δεν είναι απλώς ένα εργαλείο εργοταξίου. Είναι ένα σύμβολο τεχνολογικής δυνατότητας και πολιτικής επιλογής. Η STM επισημαίνει ότι το μηχάνημα λειτουργεί σαν υπόγειο εργοστάσιο, καθώς ταυτόχρονα σκάβει, απομακρύνει περίπου 300.000 κυβικά μέτρα βράχου και τοποθετεί 14.300 τσιμεντένια τμήματα για τα τοιχώματα της σήραγγας. Πρόκειται για την πρώτη χρήση τέτοιας τεχνολογίας στο δίκτυο του μετρό του Μόντρεαλ.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η κυβέρνηση θα αντιμετωπίσει αυτή την τεχνογνωσία ως προσωρινό εργαλείο ή ως αφετηρία μιας νέας εποχής για τις δημόσιες συγκοινωνίες. Αν το μηχάνημα φύγει το 2028 χωρίς ώριμο επόμενο έργο, η ευκαιρία μπορεί να χαθεί για χρόνια. Αν όμως ξεκινήσουν άμεσα οι μελέτες, το Κεμπέκ θα μπορούσε να περάσει από τη λογική των αποσπασματικών επεκτάσεων σε έναν πιο συνεκτικό σχεδιασμό.
