Κάθε κυβέρνηση υπόσχεται να περιορίσει τη σπατάλη. Κάθε κυβέρνηση μιλά για καλύτερη διαχείριση των δημόσιων οικονομικών. Και όμως, χρόνο με το χρόνο, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση του Καναδά συνεχίζει να δαπανά ολοένα μεγαλύτερα ποσά σε εξωτερικές υπηρεσίες, ενώ οι φορολογούμενοι εξακολουθούν να μη γνωρίζουν με ακρίβεια πόσα χρήματα πηγαίνουν σε συμβούλους, πόσα σε έργα πληροφορικής και πόσα σε άλλους εξωτερικούς αναδόχους.
Τα στοιχεία των Δημόσιων Λογαριασμών δείχνουν μια ξεκάθαρη τάση. Από το 2000 έως το 2026, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση εκτιμάται ότι δαπάνησε μεταξύ 250 και 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε εξωτερικές επαγγελματικές υπηρεσίες. Το ποσό αυτό είναι εντυπωσιακό. Αντιστοιχεί σε περισσότερα από ένα τέταρτο του τρισεκατομμυρίου δολαρίων και αντικατοπτρίζει μια σταδιακή μεταφορά εργασιών από το δημόσιο προς τον ιδιωτικό τομέα.
Στις αρχές της δεκαετίας του 2000 οι ετήσιες δαπάνες κυμαίνονταν συνήθως μεταξύ 5 και 8 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Την περίοδο της κυβέρνησης Χάρπερ αυξήθηκαν σταδιακά και έφθασαν περίπου τα 8 έως 11 δισεκατομμύρια ετησίως. Τα τελευταία χρόνια, και ιδιαίτερα μετά την πανδημία, η εξάρτηση από εξωτερικούς συμβούλους και παρόχους τεχνολογικών υπηρεσιών εκτοξεύθηκε. Σήμερα οι αντίστοιχες δαπάνες προσεγγίζουν τα 20 δισεκατομμύρια δολάρια το χρόνο. Το κόστος έχει εκτοξευθεί σε επίπεδα που θα ήταν δύσκολο να φανταστεί κανείς πριν από δύο δεκαετίες.
Οι δαπάνες για επαγγελματικές και ειδικές υπηρεσίες έφτασαν τα 19,5 δισεκατομμύρια δολάρια το 2024-25 και παρέμειναν στα 19,2 δισεκατομμύρια το 2025-26. Μέσα σε μια γενιά, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση έχει δαπανήσει εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια σε εξωτερικές υπηρεσίες. Το ποσό αυτό, βέβαια, δεν αφορά αποκλειστικά συμβουλευτικές εταιρείες. Εδώ ακριβώς βρίσκεται και το πρόβλημα. Η κυβέρνηση δε δημοσιεύει έναν ξεκάθαρο, ενιαίο αριθμό, που να δείχνει πόσα χρήματα κατευθύνονται αποκλειστικά σε εταιρείες management consulting. Αντίθετα, όλες αυτές οι δαπάνες συγκεντρώνονται σε μια ευρεία κατηγορία που περιλαμβάνει συμβούλους επιχειρήσεων, πληροφορικής, τηλεπικοινωνίες, επιστημονικές υπηρεσίες, μηχανικούς, δικηγόρους και προσωρινό προσωπικό.
Έτσι, ενώ οι Καναδοί ακούν συχνά για συμβάσεις με εταιρείες όπως η Deloitte, η KPMG, η PwC, η EY, η Accenture, η IBM ή η CGI, δεν μπορούν να γνωρίζουν με σαφήνεια πόσο κοστίζει συνολικά η εξάρτηση του κράτους από εξωτερικούς συμβούλους. Η περίφημη υπόθεση της McKinsey πυροδότησε έντονες αντιδράσεις, όχι μόνο λόγω του ύψους των συμβάσεων, αλλά επειδή αποκάλυψε ένα ευρύτερο πρόβλημα διαφάνειας.
Το πιο ανησυχητικό είναι ότι, παρά τις εξαγγελίες για περιορισμό των αναθέσεων, η συνολική αξία των συμβάσεων παραμένει τεράστια. Οι κυβερνητικές προβλέψεις δείχνουν, ότι οι συμβασιοποιημένες υπηρεσίες θα συνεχίσουν να απορροφούν δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως. Την ίδια στιγμή, η κυβέρνηση αναγνωρίζει πως οι δαπάνες για συμβουλευτικές υπηρεσίες έχουν αυξηθεί σε βαθμό που απαιτούνται διορθωτικές παρεμβάσεις.
Ωστόσο, τα ίδια τα κυβερνητικά έγγραφα δείχνουν, ότι η Οτάβα αναγνωρίζει το ζήτημα. Στην Οικονομική Ενημέρωση του 2026, η κυβέρνηση ανακοίνωσε στόχο μείωσης κατά 20% των δαπανών για management consulting και άλλες συμβουλευτικές υπηρεσίες μέσα σε τρία χρόνια. Το Υπουργείο Οικονομικών εκτιμά, ότι η πρωτοβουλία θα αποφέρει εξοικονόμηση 450 εκατομμυρίων δολαρίων το οικονομικό έτος 2027-28 και 900 εκατομμυρίων δολαρίων ετησίως από το 2028-29 και μετά.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός, ότι η κυβέρνηση αποκάλυψε πως οι δαπάνες για εξωτερικές συμβουλευτικές υπηρεσίες, εκπαίδευση, υπηρεσίες πληροφορικής και επιστημονικές συμβουλές, ανήλθαν σε περίπου 5,1 δισεκατομμύρια δολάρια το 2024-25. Αυτός είναι ο πλησιέστερος επίσημος αριθμός που διαθέτουμε, για την ευρύτερη κατηγορία των συμβουλευτικών υπηρεσιών και είναι σημαντικά χαμηλότερος από τα 19 δισεκατομμύρια που αφορούν το σύνολο των επαγγελματικών υπηρεσιών.
Παρά τις δεσμεύσεις για περικοπές, οι προβλέψεις δείχνουν ότι η συνολική χρήση εξωτερικών συμβάσεων παραμένει υψηλή. Τα κυβερνητικά στοιχεία προβλέπουν, ότι οι συνολικές δαπάνες για συμβασιοποιημένες υπηρεσίες θα φθάσουν περίπου τα 26,6 δισεκατομμύρια δολάρια το 2026-27, όταν συνυπολογίζονται όλες οι μορφές εξωτερικών αναθέσεων και συμβάσεων. Η ίδια η ύπαρξη αυτού του στόχου αποτελεί έμμεση παραδοχή, ότι οι σχετικές δαπάνες έχουν ξεφύγει από τα επίπεδα που θεωρούνται αποδεκτά.
Το ερώτημα όμως παραμένει αναπάντητο. Αν η ομοσπονδιακή δημόσια διοίκηση απασχολεί εκατοντάδες χιλιάδες εργαζόμενους και διαθέτει δεκάδες υπουργεία, γιατί χρειάζεται ολοένα περισσότερους εξωτερικούς συμβούλους; Πρόκειται για έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού; Για αποτυχία διατήρησης τεχνογνωσίας εντός του δημόσιου τομέα; Ή μήπως έχει δημιουργηθεί μια κουλτούρα εξάρτησης από ιδιωτικές εταιρείες, που αναλαμβάνουν εργασίες τις οποίες παλαιότερα εκτελούσε το ίδιο το κράτος;
Κανείς δεν αμφισβητεί ότι σε τομείς όπως η κυβερνοασφάλεια, η τεχνητή νοημοσύνη και τα μεγάλα πληροφοριακά συστήματα, απαιτείται εξειδικευμένη γνώση. Όμως όταν οι δαπάνες μετρούνται πλέον σε δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια το χρόνο, η συζήτηση δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στο αν οι υπηρεσίες είναι χρήσιμες. Πρέπει να αφορά και το αν προσφέρουν πραγματική αξία για τα χρήματα των φορολογούμενων.
Η μεγαλύτερη πρόκληση για την κυβέρνηση δεν είναι να μειώσει τα έξοδα κατά μερικές εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια. Είναι να πείσει τους πολίτες ότι γνωρίζει ακριβώς πού πηγαίνει το κάθε δολάριο.
Οι Καναδοί φορολογούμενοι δεν αμφισβητούν την ανάγκη εξειδικευμένων υπηρεσιών, όταν αυτές είναι απαραίτητες. Εκείνο που ζητούν είναι διαφάνεια. Θέλουν να γνωρίζουν πόσα χρήματα πηγαίνουν πραγματικά σε συμβούλους διοίκησης, πόσα σε έργα πληροφορικής και ποια αποτελέσματα παράγονται από αυτές τις δαπάνες.
Όταν το συνολικό κόστος ξεπερνά το ένα τέταρτο του τρισεκατομμυρίου δολαρίων μέσα σε μια γενιά, η λογοδοσία δεν είναι πολυτέλεια. Είναι υποχρέωση. Και όσο η κυβέρνηση δεν παρέχει σαφή και αναλυτικά στοιχεία, η συζήτηση γύρω από τους συμβούλους θα παραμένει ανοιχτή, μαζί με το ερώτημα αν οι φορολογούμενοι παίρνουν πραγματικά αξία για τα χρήματά τους.
Και όσο η δημόσια λογοδοσία παραμένει λιγότερο διαφανής, από το ύψος των ίδιων των δαπανών, οι ερωτήσεις θα συνεχίσουν να αυξάνονται μαζί με τους λογαριασμούς.
