Πιο φρικιαστική κραυγή δεν ακούστηκε ποτέ σε ανθρώπινη πόλη, σαν να έφτανε το τέλος του κόσμου. Η πτώση της Βασιλεύουσας σφράγισε το τέλος του Μεσαιωνικού Ελληνισμού. Ήταν η τελευταία ημέρα της ένδοξης πολιτείας που ίδρυσε πριν από 1.200 χρόνια ο Μέγας Κωνσταντίνος, και το τέλος του «Λεωνίδα» του Βυζαντίου, του τελευταίου αυτοκράτορα, Κωνσταντίνου Παλαιολόγου, του «μαρμαρωμένου βασιλιά». Μια μαύρη σελίδα της παγκόσμιας ιστορίας, γραμμένη με το αίμα των Βυζαντινών. Ημέρα πένθους για τον Ελληνισμό, αλλά και ημέρα μνήμης.
Κι όμως, το πέπλο της ιστορικής λήθης έχει σκεπάσει την ελληνική μνήμη, με αποτέλεσμα να κινδυνεύουμε με εθνικό αποχρωματισμό. Αυτό φαίνεται από την αρνητική εικόνα που παρουσιάζει ο τόπος και ο λαός σε ό,τι έχει σχέση με τα λεγόμενα «Εθνικά θέματα». Έτσι, επιχειρείται εδώ και δεκαετίες η διάβρωση της ταυτότητας του ελληνικού γένους, μέσα από την ιστορική άγνοια και την παραπλάνηση γύρω από την ελληνική ιστορία. «Η Ιστορία εκδικείται αυτούς που την αγνοούν» (Κ. Τσάτσος).
Υπάρχουν όμως αντισώματα που τιμούν τη μνήμη του «Μαρμαρωμένου Βασιλιά», θυμούνται την Άλωση και τους θρύλους της, και έτσι ταράζουν κάθε χρόνο τα λιμνάζοντα νερά της ιστορικής μνήμης.
Η 29η Μαΐου 1453 φέρνει στην εθνική μνήμη τα θλιβερά γεγονότα της πτώσης της Βασιλεύουσας. Κανένα γεγονός της χιλιόχρονης αυτοκρατορίας δεν είχε το τραγικό μεγαλείο αυτής της πτώσης και κανένα δε σφράγισε τόσο βαθιά την ψυχή του λαού μας, όσο η Άλωση. Ο Λαόνικος Χαλκοκονδύλης τη χαρακτήρισε ως τη μέγιστη συμφορά που έγινε ποτέ στην οικουμένη, ενώ ο Στέφαν Τσβάιχ τη χαρακτήρισε ως μια μοιραία στιγμή της ανθρωπότητας.
Πρόκειται για ένα ιστορικό γεγονός μεγάλης σημασίας, όχι μόνο για τους Έλληνες αλλά για την παγκόσμια ιστορία.
Το Βυζάντιο ήταν πρόμαχος όχι μόνο του Ελληνισμού αλλά και του Χριστιανισμού για περισσότερο από μία χιλιετία. Υψωνόταν ως αληθινό προπύργιο της Δύσης, ως ένας ασάλευτος κυματοθραύστης, πάνω στον οποίο ξεσπούσαν κάθε φορά τα άγρια πλήθη των βαρβάρων της Ανατολής.
Όμως, το πρώτο πλήγμα κατά της ισχυρής Βυζαντινής Αυτοκρατορίας καταφέρθηκε αρχικά από τη Δύση, με τη Δ’ Σταυροφορία το 1204 μ.Χ. Ο Άγγλος βυζαντινολόγος Στίβεν Ράνσιμαν αναφέρει: «Η δυνατότητα των Οθωμανών να κατακτήσουν την Κωνσταντινούπολη οφείλεται στο έγκλημα των Σταυροφόρων του 1204… στις 29 Μαΐου 1453 ένας πολιτισμός σαρώθηκε αμετάκλητα».
Μετά το 1204 το Βυζάντιο έπνεε τα λοίσθια και μετατράπηκε σε μια κλονισμένη αυτοκρατορία. Περιορισμένη εδαφικά, εξαντλημένη οικονομικά, διχασμένη θρησκευτικά σε ενωτικούς και ανθενωτικούς, προδομένη και βαθιά πληγωμένη από τους Δυτικούς, και εξουθενωμένη από τις εσωτερικές δυναστικές διαμάχες, περίμενε μοιρολατρικά «τον Τούρκο να την πάρει» (Κ. Παλαμάς).
Σε αυτή την κρίσιμη στιγμή βρέθηκε στη Βασιλεύουσα ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, με φρόνημα σαν του Λεωνίδα, για να σταθεί αντάξιος των πιο ένδοξων προκατόχων του. Γι’ αυτό, όταν ο σουλτάνος Μωάμεθ Β’ του πρότεινε να παραδώσει την Πόλη, έδωσε μια απάντηση αντάξια των Θερμοπύλων: «Το να σου παραδώσω την πόλη ούτε δικό μου δικαίωμα είναι ούτε κανενός άλλου από τους κατοίκους της. Γιατί με κοινή απόφαση όλοι θα πεθάνουμε με τη θέλησή μας και δε θα λυπηθούμε τη ζωή μας». Ήταν μια μακρινή απήχηση του «Μολών λαβέ» και έτσι πέρασε στην Ιστορία σαν ένας άλλος Λεωνίδας. Έγινε θρύλος, σύμβολο και τραγούδι.
Ο Κωνσταντίνος δεν πολέμησε για να νικήσει, πολέμησε για να μην ηττηθεί η τιμή της Βασιλεύουσας. Η πόλη κυριεύεται, αλλά δεν παραδίδεται. Στάθηκε άγρυπνος, ακάματος και ακαταπόνητος. Μάχεται σαν τον Αθανάσιο Διάκο με σπασμένο σπαθί. «Πέθανε πάνω στο σπαθί του», όπως λέει το ποντιακό τραγούδι. Μπορεί να σκοτώθηκε στην Πύλη του Αγίου Ρωμανού, αλλά αναστήθηκε στην ψυχή του λαού.
Ο Γέρος του Μοριά έλεγε, ότι ο τελευταίος υπερασπιστής δεν συνθηκολόγησε, αλλά έπεσε πολεμώντας. Και το Γένος μας δεν δέχτηκε το ζυγό της δουλείας, δε συμβιβάστηκε με τον κατακτητή και σε κάθε ευκαιρία έπαιρνε τα όπλα για να ανακτήσει την ελευθερία του. Ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος έμεινε στην ιστορία με το μύθο του «Μαρμαρωμένου Βασιλιά», ένα αθάνατο σύμβολο, ενσαρκωτής του ονείρου και των προσδοκιών του λαού, που κράτησε άσβεστη τη φλόγα του Ελληνισμού. Γιατί μέσα από τις συμφορές βρίσκουμε την αυτοσυνειδησία μας, και αυτήν έχουμε ανάγκη σήμερα για να μην αλλοτριωθούμε.
«Η πόλις εάλω! Αλίμονο όμως αν την αφήσουμε να αλωθεί μέσα μας» (Καθηγητής Ν. Τωμαδάκης). Όχι λήθη, λοιπόν, αλλά μνήμη, για να διατηρηθεί η ιστορική μας συνέχεια μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
© orthros.eu
