Ανυπολόγιστης αξίας είναι και η καθαρώς πολεμική προσφορά της Εκκλησίας. Το 1575 κήρυξε επανάσταση στη Μάνη ο Αρχιεπίσκοπος Επιδαύρου Μακάριος Μελισίδης, το 1770 στο Αίγιο ο Μητροπολίτης Πατρών Παρθένιος και στην Κόρινθο ο Μητροπολίτης Μακάριος Νοταράς.
Το 1600 και το 1609 έκανε επαναστατικό κίνημα ο Διονύσιος Φιλόσοφος, Μητροπολίτης Τρικάλων, ο οποίος τελικά βρήκε μαρτυρικό θάνατο στα Γιάννενα το 1611. Το 1684 ο Μητροπολίτης Άμφισσας Φιλόθεος πολέμησε κοντά στην Κόρινθο με δικό του σώμα εναντίον των Τούρκων, όπου και τραυματίστηκε θανάσιμα. Τον ίδιο χρόνο, ο Μητροπολίτης Κεφαλλη¬νίας Τιμόθεος Τυπάλδος, συγκρότησε επανα¬στατικό σώμα με 150 κληρικούς κι έλαβε μέ¬ρος σε απελευθερωτικές προσπάθειες. Οι Μητροπολίτες Σαλώνων Τιμόθεος, Θη¬βών Ιερόθεος, Λάρισας Μακάριος, Εύβοιας Αμβρόσιος, διετέλεσαν οπλαρχηγοί.
Ο Παπαβλαχάχας ήταν αρχηγός των αρ¬ματολών των Χασίων. Βρήκε, μάλιστα, τραγι¬κό θάνατο από τον Αλή Πασά στα Γιάννενα. Ο διάκος του Πατριάρχη Γρηγορίου του Ε’ Νικηφόρος Ρωμανίδης, αφού χειροτονήθη¬κε ιερέας και χειροθετήθηκε και Αρχιμανδρί¬της, υπηρέτησε και διακρίθηκε ως ναυμάχος κάτω από τις διαταγές του Α. Μιαούλη. Ο Ησαΐας Σαλώνων κήρυξε την επανά¬σταση στις 27.3.1821 στην περιφέρειά του, μέσα στο Μοναστήρι του οσίου Λουκά Βοιω¬τίας.
Η Μονή του οσίου Λουκά, μετά τη σύ¬σκεψη του Δεσπότη Σαλώνων στα μέσα του Μάρτη του 1821 με τους οπλαρχηγούς της περιφέρειας Αθανάσιο Διάκο και άλλους, έγινε κέντρο επαναστατικό και κατασκευής φυσεκιών. Ο Δημήτριος Υψηλάντης είχε το αρχηγείο του στο Μοναστήρι του Αγίου Νικολάου Πέτρας. Ο Αρχιστράτηγος της Ρούμελης Γεώργιος Καραϊ¬σκάκης είχε τ’ ορμητήριό του στη Μονή Προυσού της Ευρυτανίας. Ο Ιερομόναχος Σεραφείμ, από το Φανάρι Θεσσαλίας, ηγήθηκε της επανάστασης των Αγραφιωτών. Το Μοναστήρι του Ομπλού Πατρών ήταν στρατηγείο των επαναστατών της περιοχής.
Ο Άνθιμος Αργυρόπουλος, ιερομόναχος, δέχτηκε στο Μοναστήρι του την οικογένεια Μπότσαρη και την περιέθαλψε, μετά την άλω¬ση του Σουλίου. Ο ίδιος στη Ζάκυνθο, κατά τον ιστοριογράφο Π. Χιώτη, όρκισε μέλη της Φιλικής Εταιρίας το Θεόδωρο Κολοκοτρώνη, τους Β. και Κ. Πετιμεζά και τον Νικηταρά. Εργάστηκε δε ως παράγοντας με ασυνήθιστο ζήλο για την ευόδωση της Επανάστασης.
Ο Χρύσανθος Πηγάς, Μητροπολίτης Μο¬νεμβασίας και Καλαμάτας, το 1819 μπήκε στη Φιλική Εταιρία κι εργάστηκε εντατικά για την προετοιμασία της Επανάστασης. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα τη σύλληψη του από τους Τούρκους, το κλείσιμο του στις φυλακές της Τρίπολης, όπου μαζί με άλλους φυλακισμένους Μητροπολίτες πέθανε κι αυτός από τις κακου¬χίες της φυλακής.
Στη Φιλική Εταιρία είχαν μυηθεί όλοι σχεδόν οι μητροπολίτες και πολλοί διακεκριμένοι ιερείς και μοναχοί και ιδιαίτερα οι αγιορείτες.
Ο Διάκος, ο Παπαφλέσσας και ο Σαμουήλ είναι ανεπανάληπτες κληρικές μορφές του 1821. Ο Υψηλάντης έλεγε για τον Παπαφλέσσα ότι «είναι το άλλο μου εγώ». Επίσης, είναι χαρακτηριστικό ότι ο Υψη¬λάντης ξεκίνησε τον απελευθερωτικό του αγώνα από την εκκλησία. Μέσα στον ι. ναό των Τριών Ιεραρχών του Ιασίου έλαβε το πολεμικό ξίφος από το Μητροπολίτη Μολδαβίας, Βενιαμίν Κωστάκη, ο οποίος ευλόγησε και τη σημαία του αγώνα του.
Ακόμα, πολλά Μοναστήρια καταστράφη¬καν από τους Τούρκους γιατί λάβαιναν μέρος σε απελευθερωτικά κινήματα. Αναφέρουμε μόνο ένα για παράδειγμα, τη Μονή Στροφά¬δων, που κατέστρεψε ο Σουλεϊμάν Β’ (1520-1560). Και γενικά, οι Τούρκοι κάθε τόσο ζητούσαν από την Εκκλησία τις ευθύνες για κάθε απελευθερωτικό κίνημα. Αυτήν αιματοκυλού¬σαν γιατί αυτήν θεωρούσαν πνευματική και εθνική Αρχή του Έθνους. Και μόνο αυτή η στάση των Τούρκων απέναντι στην Εκκλησία, της οποίας πολλές φορές σκότωναν τους φο¬ρείς της, τα λέει όλα. Είναι χαρακτηριστική και η σχετική ομολογία του Μακρυγιάννη για την τεράστια προσφορά των Μοναστηριών στον αγώνα: «…Τα μοναστήρια ήταν τα πρώτα προ¬πύργια της επανάστασής μας… Οι περισσότε-ροι καλόγεροι σκοτώθηκαν εις τον αγώνα». Η Ορθόδοξη Εκκλησία ήταν το Α και το Ω για το υπόδουλο γένος. Το ράσο κόλπωνε μέσα του τη ρωμιοσύνη και η ρωμιοσύνη κολπωνόταν μέσα στο ράσο. Αυτό δεν μπορεί να το ανα¬τρέψει καμιά δύναμη. Η ρωμιοσύνη και η ορ¬θόδοξη Εκκλησία και στην περίοδο της Τουρ¬κοκρατίας πορεύτηκαν αντάμα το δρόμο του μαρτυρίου τους, το δρόμο της σταυρικής τους πορείας και επιβίωσαν χάρις στην πίστη τους στην Τριαδική Θεότητα. Χάρις στην ορθόδοξη παράδοση με τις άπειρες και παντοδύναμες διαστάσεις της. Μέσα από τη βυζαντινή εικόνα και το εκκλησιαστικό μέλος, μέσα από τα συ¬ναξάρια των αγίων και μέσα από τη ζωή των αρχαίων ηρώων κρατήθηκε η ελληνική ψυχή όρθια, ως ότου βρήκε τη δύναμη και τίναξε από πάνω της τον τουρκικό ζυγό. Όσες προπαγάν¬δες κι αν θελήσουν ν’ αλλοιώσουν αυτή την ιστορική πραγματικότητα δε θα το κατορθώ¬σουν, γιατί μιλούν τα ίδια τα γεγονότα.
Εδώ όμως πρέπει να σταματήσουμε, γιατί αν επεκταθούμε πιο πολύ σε πρόσωπα και σε γεγονότα, σχετικά με τη συμβολή της Εκκλη¬σίας στον αγώνα της ελευθερίας του έθνους, δε θα μας φτάσουν, όπως είπαμε και στην αρχή, τόμοι ολόκληροι.
Πιστεύουμε όμως ότι όσα δειγματικά ανα¬φέραμε είναι ικανά να πείσουν κάθε αντικειμε¬νικό κριτή, σχετικά με τον πρώτο ρόλο της Εκ¬κλησίας κατά τη μακραίωνη τούρκικη σκλαβιά και κατά την εθνεγερσία του 1821.
Θα ήταν όμως παράλειψη κι εδώ αν στο κεφάλαιο αυτό δεν αναφέραμε δύο αντιπροσωπευτικές γνώμες Φιλελλήνων και ξένων πε¬ριηγητών, που έχουν ιδιαίτερη σημασία για την αντικειμενικότητά τους.
Ο Άγγλος Humphreys γράφει ότι: «Ανάμεσα στους στρατιώτες βρίσκονταν και μεγά¬λος αριθμός παπάδων. Αυτοί ήταν οι πρωτερ¬γάτες του ξεσηκωμού».
Ο Κορσικανός Πρόξενος της Ολλανδίας στην Αθήνα, Domenico Origone, λέει πως: «Οι Τούρκοι στην Αθήνα κάνουν τα πάντα για να συλλάβουν παπάδες, γιατί, όπως διαδίδεται, οι παπάδες είναι αρχηγοί των επαναστατών.
Ακόμα και το πιο καταπληκτικό: Το βιβλίο της Γ’ Λυκείου της Τουρκίας γράφει: «Ο Πατριάρχης και ο ανώτερος Κλήρος των Ρωμιών ήταν επικεφαλής του Έθνους των Γραικών σ’ αυτή την Επανάσταση, μαζί με τους καλόγε-ρους».
Και μία ανάλογη βεβαίωση από τη μακρινή Αμερική, η οποία παρά την απόστασή της, βοήθησε τον αγώνα υλικά και ηθικά.
Στις 16 Ιουνίου 1821 η εφημερίδα «Γκαζέτ» της Μασαχουσέτης πληροφορούσε τους αναγνώστες της ότι «…στο Μοριά ένοπλοι… με επικεφαλής τον ΚΛΗΡΟ εξεγέρθηκαν εναντίον των Τούρκων…».
Και ας ξανατονιστεί, ότι η συμβολή του κλήρου στον αγώνα ήταν βαθιά συνείδηση του γένους, που την έκφραζε και στα δημοτικά του τραγούδια:
Χαρά που τόχουν τα βουνά
τα κάστρα περηφάνια,
Γιατί γιορτάζει η Παναγιά
γιορτάζει κι η Πατρίδα,
Σαν βλέπουν διάκους με σπαθιά
παπάδες με τουφέκι,
Σαν βλέπουν και το Γερμανό
της Πάτρας το Δεσπότη
να ευλογάει τ’ άρματα
να εύχεται τους λεβέντες.
Μιλούν τα γεγονότα

ΕΚΚΛΗΣΙΑ – ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ 1821
ΤΙΜΟΘΕΟΥ Κ. ΚΑΛΙΦΗ
Α’ ΒΡΑΒΕΙΟ ΕΝΩΣΕΩΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΛΟΓΟΤΕΧΝΩΝ

Μπορεί ο Έλληνας υπουργός Άμυνας να διέψευσε τον Τούρκο ομόλογό του ότι συζήτησαν για συνεκμετάλλευση, αλλά είναι δεδομένο ότι το ζήτημα αυτό βρίσκεται εδώ και χρόνια στο τραπέζι. Δεν ισχυρίζομαι ότι η Αθήνα έχει αποδεχθεί την τουρκική πρόταση. Ισχυρίζομαι, ωστόσο, ότι υπάρχουν ενδείξεις, πως ισχυροί κύκλοι στο ελληνικό πολιτικό σύστημα φλερτάρουν με την ιδέα.

Σταύρος Λυγερός*
© slpress.gr

Οι αναγνώστες θα θυμούνται τη δήλωση Κοτζιά (όταν ήταν υπουργός Εξωτερικών), με την οποία κατηγορούσε τους Έλληνες ότι είναι «μοναχοφάηδες» στο ζήτημα της ΑΟΖ και του πιθανολογούμενου υποθαλάσσιου ενεργειακού πλούτου. Το γεγονός ότι δεν ήταν μία ατυχής δήλωση, αποδεικνύεται από τα όσα είπε στη συνέχεια ο διάδοχός του στο υπουργείο Εξωτερικών. Αντί ο Κατρούγκαλος να υπογραμμίσει ότι τα νησιά έχουν υφαλοκρηπίδα – ΑΟΖ, δήλωσε: «Πώς μπορεί κάποιος να αποκλείσει από αυτή την περιοχή την Τουρκία, η οποία έχει τόσα χιλιόμετρα ακτή στη Μεσόγειο;»!
Δυστυχώς, δεν ήταν μόνο η κυβέρνηση Τσίπρα που ερωτοτροπούσε με την περιβόητη συνεκμετάλλευση. Ήρθε και ο Δένδιας (διάδοχος των ανωτέρω δύο στο υπουργείο Εξωτερικών) να δείξει ότι με τη συνεκμετάλλευση ερωτοτροπούν και κάποιοι υψηλά ιστάμενοι στη ΝΔ. Ο Δένδιας, λοιπόν, αναφερόμενος στην ελληνοτουρκική συνεργασία, είχε δηλώσει στο Bloomberg: «Υπάρχουν χιλιάδες συνέργειες, από τον τουρισμό έως την εκμετάλλευση των φυσικών πόρων». Αργότερα, ο ίδιος τορπίλισε με δήλωσή του την αξιοποίηση ελληνικών κοιτασμάτων, στο όνομα οικολογικής ευαισθησίας!
Στις τρεις προαναφερθείσες δηλώσεις προστέθηκε και η δήλωση Ντόκου (σήμερα σύμβουλος Εθνικής Ασφαλείας και τότε αναπληρωτής σύμβουλος): «Ιδέες περί συνεκμετάλλευσης μπορούν να συζητηθούν υπό την προϋπόθεση της προηγούμενης οριοθέτησης (υφαλοκρηπίδας), μέσω προσφυγής σε διεθνές δικαιοδοτικό όργανο». Πίσω από τις θολές διατυπώσεις, διαφαίνεται ένας κοινός παρονομαστής. Όλοι τους κάτι θέλουν να μας πουν, αλλά δεν το λένε ευθέως. Χρησιμοποιούν θολές εκφράσεις, οι οποίες αφήνουν διέξοδο διαφυγής, εάν κάποιος τους πιέσει να γίνουν σαφείς. Ας προσπαθήσουμε να διαλύσουμε τη θολούρα:

ΟΙ ΠΛΑΤΦΟΡΜΕΣ ΤΟΥ ΜΠΑΓΙΣ
1] Καμία ελληνική κυβέρνηση και κανένα κόμμα δεν είπε ότι η Τουρκία δεν έχει υφαλοκρηπίδα – ΑΟΖ στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Η πάγια ελληνική θέση είναι ότι τα νησιά έχουν υφαλοκρηπίδα – ΑΟΖ και ότι αυτή πρέπει να οριοθετηθεί με βάση την αρχή της μέσης γραμμής. Και επειδή η Τουρκία ισχυρίζεται – σε αντίθεση με το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας – ότι τα νησιά δεν έχουν υφαλοκρηπίδα – ΑΟΖ, η Αθήνα έχει εδώ και δεκαετίες προτείνει την παραπομπή της διαφοράς στο Διεθνές Δικαστήριο.
2] Η Άγκυρα σερβίρει παραδοσιακά σαν λύση στη διμερή διαφορά για την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας – ΑΟΖ, τη συνεκμετάλλευση πιθανών κοιτασμάτων υδρογονανθράκων. Χαρακτηριστική η παλαιότερη δήλωση – παρότρυνση του τότε Τούρκου υπουργού Ευρωπαϊκών Υποθέσεων, Μπαγίς: «Στις διαφιλονικούμενες περιοχές πρέπει να φτιάξουμε πλατφόρμες άντλησης πετρελαίου και αυτές να γίνουν πλατφόρμες επίλυσης των διαφορών… Η Τουρκία είναι πάντα έτοιμη για τη μεγάλη λύση, αλλά ίσως πρέπει πρώτα να επιλύσουμε κάτι μικρό, που θα οδηγήσει στη μεγάλη λύση, σε μια λύση – πακέτο».
3] Οι ΗΠΑ δεν έκρυψαν ποτέ την προτίμησή τους στη συνεκμετάλλευση κι αυτό φάνηκε και στην προ καιρού απόρριψη του αγωγού EastMed. Στις αρχές Αυγούστου 2012 ο Αμερικανός αξιωματούχος για θέματα ενέργειας Ρίτσαρντ Μόρνινγκσταρ είχε δηλώσει για την εκμετάλλευση κοιτασμάτων: «Υπάρχουν πολλοί τρόποι για να γίνει αυτό. Ο πρώτος είναι να υπάρξει, επιτέλους, συμφωνία μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας για τα όρια. Αν αυτό δεν είναι δυνατόν, υπήρξαν περιπτώσεις όπου χώρες κατέληξαν σε εμπορικές διευθετήσεις και άφησαν το θέμα της οριοθέτησης για το μέλλον. Μπορώ να φανταστώ μια περίπτωση, στο Αιγαίο, ή σε κάποια άλλη αμφισβητούμενη περιοχή, όπου το οικονομικό όφελος είναι και για τις δύο χώρες τόσο μεγάλο, που τις συμφέρει να καταλήξουν σε μια επιχειρηματική λύση, ακόμη και εάν δε συμφωνούν στα συγκεκριμένα όρια».

ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗ ΚΑΙ ΣΥΝΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗ
4] Μπορεί να υπάρξει συνεκμετάλλευση εάν δεν έχει οριοθετηθεί η υφαλοκρηπίδα – ΑΟΖ; Πώς θα καθορισθούν τα μερίδια της Ελλάδας και της Τουρκίας σε κάθε θαλάσσιο χώρο, χωρίς προηγούμενη οριοθέτηση; Πώς, όμως, μπορεί να γίνει οριοθέτηση, όταν η Άγκυρα απειλεί με πόλεμο, εάν η Ελλάδα επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στα 12 μίλια, αμφισβητεί το εδαφικό καθεστώς με τη θεωρία περί «γκρίζων ζωνών» και βεβαίως αρνείται ότι τα νησιά δικαιούνται υφαλοκρηπίδα – ΑΟΖ;
5] Οι Τούρκοι δεν έχουν κρύψει ποτέ, πως όταν μιλάνε για συνεκμετάλλευση, εννοούν ότι τα έσοδα από πιθανά κοιτάσματα στο Αιγαίο και στο τόξο Καστελόριζο-Ρόδος-Κάρπαθος-Κάσος-Κρήτη θα τα μοιραστούν εξίσου με την Ελλάδα. Αυτές οι θάλασσες, όμως, είναι σε μεγάλο ποσοστό θάλασσες ελληνικής κυριαρχίας και ελληνικής δικαιοδοσίας. Άρα, στην πραγματικότητα οι Τούρκοι απαιτούν να μοιραστούμε τον όποιο ενεργειακό πλούτο ανήκει -σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο- στην Ελλάδα. Το έχει πει καθαρά ο Μπαγίς.
6] Εάν, λοιπόν, δεν έχει προϋπάρξει οριοθέτηση, η ελληνοτουρκική διαπραγμάτευση για τους όρους συνεκμετάλλευσης θα γίνει στον αέρα και βεβαίως προς όφελος της Άγκυρας, η οποία είναι αυτή που αμφισβητεί, πιέζει και διεκδικεί. Συζήτηση για συνέργειες και συνεκμετάλλευση μπορεί να υπάρξει, μόνο εάν έχει μεσολαβήσει οριοθέτηση και ως εκ τούτου θα είναι σαφές ποια ποσοστά δικαιούται η μία και ποια η άλλη χώρα. Δεδομένου ότι είναι αδύνατη η οριοθέτηση, λόγω των τουρκικών επεκτατικών διεκδικήσεων, οι όμορφες λέξεις «συνεκμετάλλευση», «συν-διαχείριση» και «συνέργειες» που χρησιμοποιούν κατά καιρούς Έλληνες κυβερνητικοί, δεν είναι τίποτα άλλο από όχημα παραπλάνησης για παραχώρηση ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων και πλούτου.

Η ΜΕΘΟΔΟΣ ΤΟΥ «ΣΥΝ»
7] Γνωστοί κύκλοι στην Αθήνα προτείνουν τη συνεκμετάλλευση σαν «λύση» με το εξής επιχείρημα: «Μια υφαλοκρηπίδα που δεν μπορούμε να εκμεταλλευθούμε είναι μια άχρηστη υφαλοκρηπίδα. Γιατί να μη μοιρασθούμε με τους Τούρκους ένα όφελος που αλλιώς δε θα το έχουμε καθόλου;». Αποσιωπούν ότι έτσι η Ελλάδα θα υπέκυπτε σε έναν ωμό εκβιασμό, ανοίγοντας το δρόμο και για νέους εκβιασμούς. Αποσιωπούν, επίσης, το γεγονός, ότι όποια ποσοστά θα αποφασίζονταν σε μια συμφωνία συνεκμετάλλευσης, θα δημιουργούσαν ισχυρό αρνητικό προηγούμενο και στο επίπεδο των κυριαρχικών και διοικητικών δικαιωμάτων της Ελλάδας στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
8] Η Άγκυρα επιχειρεί να εγκλωβίσει διπλωματικά την Αθήνα σε διμερείς διευθετήσεις εκτός Διεθνούς Δικαίου. Τη διευκολύνει ότι οι άρχουσες ελληνικές ελίτ φλερτάρουν με τέτοιες ιδέες. Όχι μόνο λόγω των αμερικανικών πιέσεων, αλλά και λόγω της δικής τους τάσης να κάνουν εκπτώσεις στα εθνικά συμφέροντα, με την ελπίδα ότι έτσι θα ξεμπερδεύουν με το χρόνιο πρόβλημα της τουρκικής επεκτατικής πίεσης. Η Άγκυρα, όμως, δε φαίνεται να συγκινείται από τέτοια «δώρα». Η «Γαλάζια Πατρίδα» δείχνει ότι ο Ερντογάν τα θέλει πλέον όλα και το τουρκολιβυκό μνημόνιο είναι μία από τις αποδείξεις.
9] Υπενθυμίζουμε ότι στην τελευταία συνάντηση Τσίπρα – Ερντογάν είχε γίνει λόγος για συνεργασία των δύο χωρών στα ενεργειακά, χωρίς να αναφερθούν λεπτομέρειες. Η προαναφερθείσα δήλωση Κοτζιά ακολούθησε χρονικά, γεγονός που ενδεχομένως προέκυψε ως συνέχεια των όσων είχαν συζητήσει ο τότε Έλληνας πρωθυπουργός με τον Τούρκο πρόεδρο. Είναι άγνωστο εάν το ζήτημα αυτό συζητήθηκε στην πρόσφατη συνάντηση Μητσοτάκη – Ερντογάν. Το σίγουρο είναι ότι ο Ερντογάν έθεσε το θέμα, όπως άλλωστε είχε προαναγγελθεί από την τουρκική πλευρά.
10] Στα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 2000 (πρωθυπουργός Σημίτης και υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Παπανδρέου), οι ελληνοτουρκικές διαπραγματεύσεις, στο πλαίσιο των διερευνητικών επαφών, είχαν πάρει μια τροπή προς την κατεύθυνση του «συν», ως τρόπου συνολικής διευθέτησης. Συζητούσαν σοβαρά το ενδεχόμενο να γεφυρώσουν τις διαφορές με την υιοθέτηση κοινών δράσεων: συνεκμετάλλευση όσον αφορά την υφαλοκρηπίδα και συν-διαχείριση όσον αφορά λειτουργίες και καταστάσεις στον εναέριο και θαλάσσιο χώρο του Αιγαίου, με την επίκληση τεχνικών λόγων. Μία τέτοια διευθέτηση, βεβαίως, θα ισοδυναμούσε με αλλαγή του νομικού καθεστώτος και αναγνώριση στην Τουρκία δικαιωμάτων που δεν της παρέχει το διεθνές δίκαιο.

*Ο Σταύρος Λυγερός έχει εργασθεί σε εφημερίδες (για 23 χρόνια στην Καθημερινή), ραδιοφωνικούς και τηλεοπτικούς σταθμούς. Σήμερα είναι πολιτικός-διπλωματικός σχολιαστής στον τηλεοπτικό σταθμό OPEN και διευθυντής του ιστότοπου SLpress.gr. Συγγραφέας 16 βιβλίων. Μέλος της Συντονιστικής Επιτροπής στην εξέγερση του Πολυτεχνείου το Νοέμβριο του 1973.

Η αποστολή όπλων στην Ουκρανία από τον πρωθυπουργό, χωρίς να ρωτήσει κανέναν, ήταν ένα μεγάλο λάθος – αφενός μεν επειδή κατέστησε έτσι τη Ρωσία εχθρό μας, χωρίς να βοηθήσει την Ουκρανία (εκτός εάν πιστεύει πως η Ρωσία θα εξαφανισθεί από το χάρτη), αφετέρου επειδή ο πόλεμος δε σταματάει ποτέ με πόλεμο

Εισαγωγικά, σπαταλήθηκαν σχεδόν 44 δις € με δανεικά τα προηγούμενα δύο χρόνια, με αποτέλεσμα να μην έχουμε σήμερα ρεζέρβες για την καινούργια κρίση – ενώ δε σπαταλήθηκαν για την πανδημία, όπως ισχυρίζεται η κυβέρνηση, αλλά για τις συνέπειες του τεράστιου λάθους των lockdown.

Βασίλης Βιλιάρδος*
© analyst.gr

Αρκεί να δει κανείς εδώ με πόσα κρούσματα και θανάτους επιβλήθηκαν τα lockdown, σε σύγκριση με τα σημερινά, για να καταλάβει πως ήταν αχρείαστα – ή να συγκρίνει την Ελλάδα με άλλες χώρες που δεν επέβαλαν, όπως με την Ελβετία ή τη Σουηδία.

Για τον ίδιο λόγο αυξήθηκαν τα δίδυμα ελλείμματα και τα χρέη μας, όπως το δημόσιο στα 388 δις € και το εξωτερικό πάνω από 540 δις € – με κρατικές ζημίες που υπερέβησαν τα 35 δις € και με την ακρίβεια στα ύψη. Πρόκειται στην κυριολεξία για τον ορισμό της κακοδιαχείρισης – ενώ ειδικά όσον αφορά τις αυξήσεις στο ηλεκτρικό ρεύμα πριν από τον πόλεμο, οφείλονται μεν κατά 50% στις διεθνείς συγκυρίες, αλλά το υπόλοιπο 50% οφείλεται (α) στην απολιγνιτοποίηση και (β) στο χρηματιστήριο ενέργειας, δηλαδή στο target model του κ. Χατζηδάκη.

Για τη στήριξη πάντως των ευάλωτων ομάδων που ανακοίνωσε ο υπουργός οικονομικών για τις επόμενες εβδομάδες, περιμένει προφανώς την 1 δόση του Ταμείου Ανάκαμψης ύψους 3,6 δις € – για την οποία υπήρχαν δυσκολίες εκ μέρους της ΕΕ. Φαίνεται βέβαια πως ξεπεράστηκαν, με αντάλλαγμα την αποστολή όπλων στην Ουκρανία – καθιστώντας όμως τη Ρωσία εχθρό της Ελλάδας.

Επιγραμματικά τώρα σε ορισμένες συνέπειες του πολέμου, τα εξής:

(1) Ακόμη μεγαλύτερη άνοδος του πληθωρισμού λόγω ενέργειας, πρώτων υλών και νέων προβλημάτων στην εφοδιαστική αλυσίδα – ενώ η σωστή λύση είναι η αναλογική με την άνοδο των τιμών μείωση του ΦΠΑ στα βασικά τρόφιμα, στα καύσιμα, στο ηλεκτρικό ρεύμα και στα αγροτικά εφόδια, χωρίς να επιβαρυνθεί ο προϋπολογισμός.

(2) Άνοδος των επιτοκίων δανεισμού (2,37% το δεκαετές στις 4.3.2022) – εάν δεν υπάρξει άλλη λύση αντιμετώπισης του πληθωρισμού. Θα χρειαστούμε περί τα 9 δις € δανεικά το 2022, αφού πήραμε ήδη 3 δις €).

(3) Ενδεχόμενος στασιμοπληθωρισμός όπως με την πετρελαϊκή κρίση της δεκαετίας του 1970 – δηλαδή, υψηλός πληθωρισμός με χαμηλό ρυθμό ανάπτυξης. Λύση εδώ είναι η μείωση των εισφορών, έτσι ώστε να αυξηθούν οι πραγματικοί μισθοί χωρίς να επιβαρυνθεί η ανταγωνιστικότητα της οικονομίας μας – αφού είμαστε τελευταίοι στην ΕΕ, όσον αφορά την παραγωγικότητα των εργαζομένων, λόγω της μη διενέργειας επενδύσεων.

(4) Άνοδος των τιμών φυσικού αερίου – αφού εισάγουμε το 45% από τη Ρωσία, ενώ δεν επαρκεί το LNG. 

(5) Προβλήματα επάρκειας φυσικού αερίου, αφού έχουμε αποθέματα μόλις για 10 ημέρες – με ελάχιστες δυνατότητες αποθήκευσης LNG, επειδή η κυβέρνηση σπατάλησε 43 δις € χωρίς να κάνει τις απαραίτητες επενδύσεις.

(6) Αυξημένη εξάρτηση από τον ΤΑΡ που διέρχεται από την Τουρκία και ανάγκη νέων συμφωνιών προμήθειας.

(7) Υψηλές τιμές πετρελαίου, οπότε ίσως είναι ασύμφορο να μετατραπούν οι μονάδες παραγωγής ηλεκτρικού από φυσικό αέριο σε πετρέλαιο (2 ΔΕΗ, 2 ELPEDISON, 1 ΗΡΩΝ).

(8) Άνοδος τιμών ηλεκτρικού, βενζίνης, πετρελαίου κοκ.

(9) Αύξηση των τιμών των πρώτων υλών – με σοβαρές συνέπειες για το κόστος κατασκευών (δημόσια έργα κλπ.) και για τη βιομηχανία

(10) Άνοδος των τιμών των αγροεφοδίων (λιπάσματα, ζωοτροφές κλπ.) – οπότε συνέπειες για τις τιμές των τροφίμων και για την επάρκεια τους.

 (11) Αύξηση τιμών σιταριού λόγω Ουκρανίας – Ρωσίας. Μεγάλη εξάρτηση της Ελλάδας – πέρυσι το 31% των εισαγωγών σε αξία της Μύλοι Κεπενού, το 33% της Κυλινδρόμυλοι Σαραντόπουλος και το 17% των εισαγωγών της Μύλοι Λούλη προέρχονταν από την Ουκρανία και τη Ρωσία…

12) Πτώση των εξαγωγών μας προς Ρωσία-Ουκρανία όπου εξάγουμε περί τα 400 εκ. €

(13) Πτώση των εξαγωγών μας προς άλλες χώρες, όπως η Γερμανία και η Ιταλία που πλήττονται από την πτώση των εξαγωγών τους στη Ρωσία (συγκοινωνούντα δοχεία).

(14) Αύξηση του κόστους μεταφοράς των προϊόντων που εξάγουμε.

(15) Αύξηση των τιμών των προϊόντων που εισάγουμε και προβλήματα επάρκειας τροφίμων.

(16) Απώλεια τουριστικών εσόδων 600 εκ. € από Ρωσία και Ουκρανία, καθώς επίσης χρυσής βίζας.

(17) Οι κυρώσεις που ενδεχομένως θα επιβάλει η Ρωσία, θα πλήξουν τα αγροτικά μας προϊόντα, όπως τα κεράσια – ενώ ήδη παρουσιάζονται τεράστια προβλήματα στους παραγωγούς γούνας.

(18) Αύξηση του εμπορικού μας ελλείμματος, λόγω της ανόδου των τιμών ενέργειας και πτώσης των εξαγωγών, με συνέπειες για το ΑΕΠ μας (ΑΕΠ = Κατανάλωση + Ιδιωτικές Επενδύσεις + Δημόσιες δαπάνες + Εμπορικό Ισοζύγιο).

(19) Άλυτα προβλήματα στις 45 ελληνικές επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην Ουκρανία (Coca Cola, ELTRON, Σαράντης και άλλες).

(20) Απώλεια προγραμματισμένων επενδύσεων Ρώσων στην Ελλάδα, πάνω από 1,5 δις €  (Ελούντα, Σκορπιός, Δωδώνη, Σ/Μ MERE, Σαββίδης κλπ.).

(21) Επισιτιστική κρίση και απώλεια καταθέσεων όσον αφορά την αγοραστική τους αξία λόγω πληθωρισμού (άνω του 15% στα βασικά τρόφιμα, στα καύσιμα και στον ηλεκτρισμό, ενώ μεγάλη άνοδος και των ενοικίων).

(22) Πληθωριστική μείωση των χρημάτων του Ταμείου Ανάκαμψης. Προφανώς ο πόλεμος θα δημιουργήσει πολλά άλλα προβλήματα έμμεσα στη χώρα μας, αφού η παγκόσμια οικονομία και ειδικά η ευρωπαϊκή, λειτουργεί όπως τα συγκοινωνούντα δοχεία – ενώ ορισμένες από τις συνέπειες του διεθνώς είναι οι εξής:

(1) Νέα προβλήματα της εφοδιαστικής αλυσίδας – επισιτιστική κρίση, ιδίως στις φτωχές χώρες.

(2) Κυρώσεις της Ρωσίας σε μικρές και μεγάλες επιχειρήσεις που ευρίσκονται εκεί, κυρίως γερμανικές και ιταλικές – για παράδειγμα στη Mercedes, στη Fraport που συμμετέχει με 40% στο αεροδρόμιο της Αγίας Πετρούπολης κλπ. Η Τουρκία δεν έκλεισε τον εναέριο χώρο της, οπότε θα αυξηθεί πολύ η διεθνής κίνηση της Turkish Airlines που είναι κόμβος – ενδεχομένως δε θα στηριχθεί μυστικά από τη Γερμανία, για να αποφύγει έμμεσα τις δυτικές κυρώσεις στη Ρωσία.

(3) Πάγωμα χρημάτων, μετοχών κλπ. δυτικών εταιριών και ιδιωτών στη Ρωσία.

(4) Ενεργειακά προβλήματα, κυρίως της Γερμανίας που εξαρτάται κατά 50% και της Ιταλίας – ενώ η Γαλλία έχει πυρηνικά και η Βρετανία δικό της πετρέλαιο και φυσικό αέριο.

(5) Άνοδος του πληθωρισμού, πιθανότατα στασιμοπληθωρισμός και στο τέλος ενδεχομένως ύφεση.

(6) Άνοδος των βασικών επιτοκίων για την καταπολέμηση του πληθωρισμού, με αφετηρία τις Η.Π.Α.

(7) Τραπεζικά προβλήματα εκτεθειμένων τραπεζών στη Ρωσία.

(8) Μεγάλη άνοδος του μεταφορικού κόστους φορτηγών, πλοίων, δεξαμενόπλοιων.

(9) Άνοδος των τιμών των πρώτων υλών, ιδίως των μετάλλων που είναι βασικός προμηθευτής η Ρωσία και ελλείψεις.

(10) Άνοδος των τιμών των τροφίμων, ιδίως σιταριού, με μεγάλες ελλείψεις. Η Ουκρανία και η Ρωσία αντιπροσωπεύουν περίπου το 30% των παγκόσμιων εξαγωγών σιταριού, το 20% των παγκόσμιων προμηθειών καλαμποκιού και το 80% των παγκόσμιων εξαγωγών ηλιελαίου.

(11) Απώλεια χρημάτων ευρωπαϊκών επιχειρήσεων που πουλούν στη Ρωσία.

(12) Χρηματοπιστωτικές αναταράξεις.

Κλείνοντας, υπενθυμίζουμε πως ο Putin είχε προτείνει το 2001 σε ομιλία του στη γερμανική Βουλή, να μπει η Ρωσία στο ΝΑΤΟ – κάτι που δεν του επετράπη, ενώ λοιδορήθηκε. Αποτελεί πάντως ευκαιρία για εμάς η επιτάχυνση του East Med και η διενέργεια εξορύξεων στο Αιγαίο – ενώ ασφαλώς πρέπει να αναβληθεί η απολιγνιτοποίηση, όπως άλλωστε πρότεινε η ίδια η ΕΕ. Ο κίνδυνος πυρηνικού πολέμου βέβαια υπάρχει – ενώ είναι δεδομένες οι λοιπές συνέπειες.

*Ο Βασίλης Βιλιάρδος γεννήθηκε στη Ζάκυνθο το 1955, όπου και τελείωσε το Λύκειο. Αμέσως μετά εισήχθη στην ΑΣΟΕΕ Αθηνών, Οικονομικό Πανεπιστήμιο σήμερα, όπου και τελείωσε το τμήμα Διοικήσεως Επιχειρήσεων (Management). Συνέχισε τις σπουδές του στο Πανεπιστήμιο του Αμβούργου, εκπονώντας τη διπλωματική εργασία του με στόχο τη διδακτορική διατριβή. Εν τούτοις, μετά από μεταπτυχιακά διαρκείας πέντε περίπου ετών, επέλεξε την ίδρυση μίας επιχείρησης εισαγωγής και διανομής ελληνικών προϊόντων (Athena GmbH). Έχοντας εμβαθύνει στη μακρο-οικονομία, άρχισε να γράφει οικονομικές αναλύσεις που αφορούσαν τόσο την Ελλάδα, όσο και τον υπόλοιπο πλανήτη λίγο πριν την κρίση, προβλέποντας τι θα συμβεί. Οι αναλύσεις του αυτές έχουν εμφανιστεί σε αρκετές εφημερίδες και περιοδικά, κυρίως όμως στην ιστοσελίδα analyst.gr, από την οποία αναδημοσιεύονταν σε πολλές άλλες. Έκτοτε έχει εκδώσει τρία βιβλία με τον κοινό τίτλο «Η κρίση των κρίσεων», ενώ έχουν αναρτηθεί χιλιάδες άρθρα του στο διαδίκτυο, πάντοτε με μακροοικονομικά θέματα, ελληνικά και διεθνή. Προέβη σε δεκάδες ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές συνεντεύξεις, εμφανιζόμενος επί πλέον σε τηλεοπτικά πάνελ. Στις εκλογές της 7ης Ιουλίου 2019, εξελέγη βουλευτής επικρατείας με την Ελληνική Λύση.

Αγαπητοί μου συμπατριώτες,
Ελληνίδες και Έλληνες του εξωτερικού,

To 2021 γιορτάσαμε με πανηγυρικό τρόπο τα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση και την αφετηρία της δημιουργίας του σύγχρονου ελληνικού κράτους. Χάρη στις εκδηλώσεις που διοργανώθηκαν σε όλον τον κόσμο, με τη συμμετοχή του απόδημου ελληνισμού, το οικουμενικό μήνυμα της Επανάστασης έλαμψε παντού και στάθηκε αφορμή για την ενθύμηση του εθνικού παρελθόντος και τον στοχασμό για το κοινό μας μέλλον.
Η επιρροή των Ελλήνων της διασποράς στην επίτευξη της απελευθέρωσης του ελληνικού έθνους από τη μακρόχρονη τυραννία του οθωμανικού ζυγού υπήρξε καθοριστική. Η συνάντηση των νεωτερικών ιδεών του Διαφωτισμού και της επαναστατικής ορμής οδήγησε στην Ελληνική Παλιγγενεσία, ως ιδανικό εθνικής απελευθέρωσης και κυριαρχίας. Ενάντια στον συσχετισμό της δύναμης και στις βεβαιότητες της εποχής, ο ελληνισμός αναζήτησε, σχεδίασε και εκπλήρωσε το δικό του πεπρωμένο.
Η Ομογένεια «κυοφόρησε» σε μεγάλο βαθμό την Επανάσταση του 1821. Εμβληματικές μορφές του πνεύματος, όπως ο Ρήγας Φεραίος και ο Αδαμάντιος Κοραής, αφύπνισαν και συνένωσαν με τις ιδέες και το παράδειγμά τους τις δυνάμεις ενός υπόδουλου λαού. Οικονομικά δραστήριοι απόδημοι Έλληνες, όπως οι Ξάνθος, Σκουφάς και Τσακάλωφ, με την ίδρυση της Φιλικής Εταιρείας και με σύνθημα το «ελευθερία ή θάνατος», συνεισέφεραν όχι μόνο στην υλική διάσταση του Αγώνα, αλλά και στην εμπέδωση ενός κοινού, εθνικού οράματος και προσανατολισμού.
Σε Ευρώπη και Αμερική, φιλέλληνες εξέδιδαν έντυπα, έγραφαν άρθρα, λογοτεχνούσαν, ζωγράφιζαν, διακινούσαν ιδέες για ελευθερία, μιλούσαν στα Κοινοβούλια και στην κοινή γνώμη των χωρών τους για τη σκλαβωμένη γη, κοιτίδα του αρχαίου ελληνικού, αλλά και του ευρωπαϊκού πολιτισμού. Υπόδουλος λαός, Εκκλησία, Ομογένεια και φιλέλληνες συναντήθηκαν στην ύψιστη στιγμή για το Έθνος, ύψωσαν ανάστημα έναντι ενός υπέρτερου εχθρού και αξιώθηκαν μια λαμπρή θέση στην Ιστορία. Επιδόθηκαν σε έναν ιερό αγώνα που σφραγίστηκε από μικρές και μεγάλες νίκες, από μικρές και μεγάλες θυσίες, από πράξεις ηρωισμού και αυταπάρνησης, από στιγμές ανυπέρβλητου μεγαλείου, όπως αυτές στο Ζάλογγο, στο Κούγκι, στο Μεσολόγγι.
Ο ένδοξος αγώνας των Ελλήνων συνιστά τη διαρκή υπόμνηση της αξίας της ενότητας και της σύμπνοιας του έθνους μας, η οποία ξεπερνά τα σύνορά μας και εκτείνεται στη διαχρονία. Η υπεράσπιση της εθνικής κληρονομιάς και κυριαρχίας, των αξιών της Δημοκρατίας και του σεβασμού προς τον άνθρωπο, η προάσπιση του Κράτους Δικαίου, η ειρηνική συνύπαρξη των λαών, η από κοινού επιδίωξη της προόδου, της συνεργασίας και της αλληλεγγύης είναι τα σύγχρονα προτάγματα που οφείλουμε να υπηρετήσουμε, αυτά για τα οποία ως Έλληνες καλούμαστε να δώσουμε τον δικό μας ιερό αγώνα.
Σήμερα, η σκέψη όλων μας είναι στην δοκιμαζόμενη ελληνική ομογένεια της Ουκρανίας, που υφίσταται τα δεινά του πολέμου. Άμαχοι, γυναίκες, παιδιά, ηλικιωμένοι, έχουν εγκλωβιστεί σε πεδία συγκρούσεων, απειλούνται οι ζωές τους, ενώ βλέπουν τον τόπο τους και τις περιουσίες τους να πλήττονται από την πολεμική συμφορά, σκοτώνονται. Οι ομογενείς μας δείχνουν θάρρος ψυχής, που αντλούν από την αγάπη για τον τόπο τους, προσβλέποντας στον όσο το δυνατόν ταχύτερο τερματισμό του πολέμου και την έναρξη μιας νέας ζωής, μέσα από τις στάχτες της καταστροφής. Εύχομαι, πολύ σύντομα, ο εφιάλτης που βιώνουν να αποτελέσει παρελθόν και να συνεχίσουν την ιστορική τους παρουσία στις πατρογονικές τους εστίες στην Ουκρανία. Στην Οδησσό, όπου ωρίμασε η σκέψη του απελευθερωτικού αγώνα και η Φιλική Εταιρεία άναψε το φυτίλι της Επανάστασης, στην ηρωική Μαριούπολη, όπου δημιουργήθηκε και διέπρεψε μια μικρή Ελλάδα της Αζοφικής. Η ελληνική Πολιτεία είναι στο πλευρό τους.

Αγαπητοί μου συμπατριώτες,
Η φετινή επέτειος του 1821, και το ελπιδοφόρο μήνυμα του Ευαγγελισμού, ας επισφραγίσει την ενότητα του οικουμενικού ελληνισμού και ας τον εμπνεύσει στην προσπάθειά του για την προάσπιση και εδραίωση των αξιών του ανθρωπισμού και της ελευθερίας ως απάντηση σε κάθε μορφή βίας.
Χρόνια πολλά σε κάθε απόδημη ελληνική οικογένεια, σε όλες και όλους!