Γράφει η Νεφέλη Λυγερού*
Τα Ίμια, δύο μικροσκοπικές βραχονησίδες του νοτιοανατολικού Αιγαίου, μέχρι και τα Χριστούγεννα του 1995 ήταν σχετικά άγνωστα. Κανείς δε διέμενε μόνιμα εκεί. Ένας Καλύμνιος τα επισκεπτόταν καθημερινά για να φροντίσει τα κατσίκια του που βοσκούσαν αμέριμνα και αρκετοί συντοπίτες του ψαράδες με τα καΐκια τους. Και όμως, εκεί έμελλε να πληγωθεί ανεπανόρθωτα το εθνικό γόητρο, εξαιτίας λαθών τόσο σε στρατιωτικό, όσο κυρίως σε πολιτικό επίπεδο.
Τα Ίμια προκάλεσαν εκρηκτική αντιπαράθεση στη Βουλή, μεταξύ των κοινοβουλευτικών εκπροσώπων Μακάριου Λαζαρίδη (ΝΔ) και Παύλου Χρηστίδη (ΠΑΣΟΚ), με αφορμή τις ευθύνες της κυβέρνησης Σημίτη κατά την κρίση. Ο Λαζαρίδης μίλησε για «γκριζάρισμα» περιοχών του Αιγαίου, επικρίνοντας τους χειρισμούς τού τότε πρωθυπουργού, προκαλώντας την οργισμένη αντίδραση του ΠΑΣΟΚ και του ίδιου του αρχηγού του, Νίκου Ανδρουλάκη.
Το ΠΑΣΟΚ ανέφερε ότι δεν υπάρχει κανένα «γκριζάρισμα» στο Αιγαίο και χαρακτήρισε ντροπιαστικές τις δηλώσεις Λαζαρίδη, ο οποίος αρνήθηκε να ανακαλέσει. Ο κ. Λαζαρίδης είχε πει μεταξύ άλλων, απευθυνόμενος στο ΠΑΣΟΚ, ότι «οδηγήσατε τρεις πιλότους στο θάνατο» και πως η κρίση έδωσε το πάτημα στην Τουρκία για τη Γαλάζια Πατρίδα, υπενθυμίζοντας και τη δήλωση του Θεόδωρου Πάγκαλου για τη «σημαία που πήρε ο αέρας».
Τις δηλώσεις Λαζαρίδη κλήθηκε να σχολιάσει ο υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, ο οποίος πήρε αποστάσεις, αναφέροντας ότι το ιδεολόγημα της Τουρκίας δεν έχει «καμία απολύτως βάση και νομικό επιχείρημα». Έπειτα από τις δηλώσεις του, το ΠΑΣΟΚ ζητά από τον πρωθυπουργό να αποπέμψει τον Λαζαρίδη από τη θέση του κοινοβουλευτικού εκπροσώπου.
Με δεδομένο το ότι ο Κυριάκος Μητσοτάκης εμφανίζεται ως ένα είδος συνεχιστή του Κώστα Σημίτη και με πρωτοκλασάτα στελέχη της σημιτικής περιόδου να έχουν ρόλο στις κυβερνήσεις του, η αντιπαράθεση Λαζαρίδη – ΠΑΣΟΚ αποκτά και εσωκομματική διάσταση. Ουσιαστικά, ο Λαζαρίδης υπενθύμισε τη στάση που είχε κρατήσει η ΝΔ εκείνη την περίοδο, με πρωτοφανείς τότε εντάσεις στη Βουλή και με χαρακτηρισμούς όπως «προδότες» από την πλευρά της ΝΔ και «πατριδοκάπηλοι» από πλευράς ΠΑΣΟΚ.
Ακολούθησαν οι αποχωρήσεις της ΝΔ, αλλά και της Πολιτικής Άνοιξης του Αντώνη Σαμαρά, από τη συνεδρίαση και συνεχείς διακοπές, τόσο από βουλευτές της ΝΔ, όσο και του ΠΑΣΟΚ, κατά τις ομιλίες των τριών πρωταγωνιστών της κρίσης από ελληνικής πλευράς: Του πρωθυπουργού, Κώστα Σημίτη, και των υπουργών Εθνικής Άμυνας, Γεράσιμου Αρσένη, και Εξωτερικών, Θεόδωρου Πάγκαλου.
Ο τότε επικεφαλής της ΝΔ, Μιλτιάδης Έβερτ, είχε ζητήσει την παραίτηση της κυβέρνησης, την οποία χαρακτήρισε «ανίκανη», ενώ, απευθυνόμενος στον πρωθυπουργό και τους υπουργούς, είπε πως «σ’ αυτές τις περιπτώσεις δεν προκαλούν το Κοινοβούλιο, κάνουν χαρακίρι» και ότι η απόσυρση ελληνικών στρατιωτικών δυνάμεων και η υποστολή της σημαίας «συνιστούν εγκατάλειψη εθνικού εδάφους. Αποτελούν πράξη προδοσίας».
30 ΧΡΟΝΙΑ ΠΡΙΝ ΣΤΑ ΙΜΙΑ
30 χρόνια μετά, το ζήτημα δεν έχει σβήσει από τη μνήμη, με πληθώρα ντοκιμαντέρ και ειδικών εκδόσεων στον Τύπο να ασχολούνται με την πρωτοφανή σε ένταση ελληνοτουρκική κρίση, που είχε φέρει τις δύο χώρες στα πρόθυμα του πολέμου. Όμως, όντως με αφορμή αυτήν την κρίση, η Άγκυρα λανσάρισε την καινοφανή και ανυπόστατη αναμφισβήτητα θεωρία της περί «γκρίζων ζωνών», με την οποία για πρώτη φορά διεκδίκησε, όχι απλά ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα, αλλά και ελληνικό έδαφος.
Με μία τραβηγμένη από τα μαλλιά «ερμηνεία» της Συνθήκης της Λοζάνης, οι Τούρκοι χαρακτήρισαν ένα μεγάλο αριθμό ελληνικών βραχονησίδων, αλλά και κατοικημένων μικρών νησιών του ανατολικού Αιγαίου «γκρίζες ζώνες», δηλαδή εδάφη αδιευκρίνιστης εθνικής κυριαρχίας. Αυτά τότε, γιατί πλέον ισχυρίζονται ότι οι «γκρίζες ζώνες» δεν είναι γκρίζες, αλλά τουρκικά εδάφη!
30 χρόνια πριν, λοιπόν, τη νύχτα της 30ης προς την 31η Ιανουαρίου του 1996, η Τουρκία, εκμεταλλευόμενη μια δύσκολη πολιτική συγκυρία στην Ελλάδα, αποβίβασε κομάντος στη μία από τις δύο βραχονησίδες. Είχε προηγηθεί η παραίτηση του ασθενούς πρωθυπουργού Ανδρέα Παπανδρέου και η νέα κυβέρνηση του Κώστα Σημίτη δεν είχε πάρει ακόμα ψήφο εμπιστοσύνης από τη Βουλή.
Μέσα σ’ αυτό το κλίμα πολιτικής ρευστότητας, στις 25 Δεκεμβρίου 1995, το τουρκικό φορτηγό πλοίο «Φιγκέν Ακάτ» είχε προσαράξει κοντά στην ανατολική Ίμια και είχε εκπέμψει σήμα κινδύνου. Το λιμεναρχείο Καλύμνου διέθεσε ρυμουλκό για να αποκολλήσει το τουρκικό πλοίο, αλλά ο Τούρκος πλοίαρχος αρνήθηκε, υποστηρίζοντας ότι βρισκόταν σε τουρκική περιοχή και άρα οι τουρκικές αρχές είχαν την αρμοδιότητα να του προσφέρουν βοήθεια. Με τα πολλά, δύο ελληνικά ρυμουλκά αποκόλλησαν το τουρκικό φορτηγό και το οδήγησαν στο λιμάνι Κιουλούκ της Τουρκίας.
ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΔΡΑΜΑΤΙΚΕΣ
ΑΠΩΛΕΙΕΣ ΤΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ
Σαράντα οκτώ ώρες αργότερα, το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών ενημερώνει την ελληνική πρεσβεία ότι υπήρχε θέμα κυριαρχίας στα Ίμια. Παράλληλα, βρίσκεται σε εξέλιξη ο «πόλεμος της σημαίας». Ο δήμαρχος Καλύμνου, Δημήτρης Διακομιχάλης, συνοδευόμενος από τον αστυνομικό διευθυντή και δύο κατοίκους του νησιού, υψώνουν την ελληνική σημαία στα Ίμια. Δύο «δημοσιογράφοι» της τουρκικής εφημερίδας Χουριέτ πήγαν με ελικόπτερο στη μικρή Ίμια, κατεβάζουν την ελληνική σημαία και υψώνουν την τουρκική. Βιντεοσκοπούν την πράξη τους και το βίντεο διαχέεται στα τουρκικά Μέσα Ενημέρωσης και μετά στα διεθνή.
Τη δραματική εκείνη νύχτα, τρία στελέχη του Πολεμικού Ναυτικού – ο υποπλοίαρχος Χριστόδουλος Καραθανάσης, ο υποπλοίαρχος Παναγιώτης Βλαχάκος και ο αρχικελευστής Έκτωρας Γιαλοψός, έχασαν τη ζωή τους. Είναι το πλήρωμα του ελικοπτέρου, που εκτέλεσε αποστολή αναγνώρισης στα Ίμια και συνετρίβη, χωρίς ποτέ να διευκρινιστεί επίσημα εάν το κατέρριψαν οι Τούρκοι κομάντος με τα πυροβόλα όπλα τους.
Ο πρωθυπουργός Κώστας Σημίτης και το ΚΥΣΕΑ είχαν δώσει εντολή στον αρχηγό ΓΕΕΘΑ ναύαρχο Χρήστο Λυμπέρη να στείλει το ελικόπτερο σε αποστολή αναγνώρισης για να διαπιστωθεί εάν πράγματι είχαν αποβιβαστεί στη μία βραχονησίδα Τούρκοι κομάντος. Στις 04.25′ π.μ. η φρεγάτα «Ναβαρίνο» αναφέρει ότι έχει ήδη απογειώσει το ελικόπτερό της, που εκείνη τη στιγμή βρισκόταν πάνω από τη βραχονησίδα και ανέμενε την αναφορά από το πλήρωμά του. Το στίγμα του ελικοπτέρου, όμως, κάποια στιγμή χάνεται από τα ραντάρ.
Το ότι Τούρκοι κατόρθωσαν να αποβιβάσουν ομάδα κομάντος στη μία βραχονησίδα οφείλεται σε παράλειψη της ελληνικής στρατιωτικής ηγεσίας. Ακόμα παραμένει αναπάντητο, γιατί η μικρή Ίμια είχε μείνει αφύλακτη. Κατά τα άλλα, από επιχειρησιακής απόψεως, οι ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις εκείνο το βράδυ ήταν και ετοιμοπόλεμες και με υψηλό ηθικό, έτοιμες να απαντήσουν στην τουρκική πρόκληση.
Ο ΣΗΜΙΤΗΣ ΑΙΦΝΙΔΙΑΣΤΗΚΕ
Η νεοσύστατη κυβέρνηση Σημίτη αιφνιδιάστηκε πλήρως και αποδείχτηκε κατώτερη των περιστάσεων. Είναι ενδεικτικό ότι το ΚΥΣΕΑ συνεδρίαζε στη Βουλή και όχι στο Κέντρο Επιχειρήσεων του ΓΕΕΘΑ. Ο τότε υπουργός Εξωτερικών, Θεόδωρος Πάγκαλος, αντί να βρίσκεται μαζί με τον πρωθυπουργό και τη στρατιωτική ηγεσία, συμμετείχε σε τηλεοπτική εκπομπή στο Mega! Ο δε αρχηγός της ΕΥΠ περίμενε για ώρες έξω από την αίθουσα που συνεδρίαζε το ΚΥΣΕΑ να τον φωνάξουν!
Όση ώρα διήρκησε η τουρκική επιχείρηση, η τότε Τουρκάλα πρωθυπουργός, Τανσού Τσιλέρ, είχε αποφύγει να απαντήσει στις συνεχείς τηλεφωνικές κλήσεις του προέδρου Κλίντον. Οι ΗΠΑ προσπαθούσαν να αποτρέψουν μία πολεμική σύγκρουση, αναλαμβάνοντας ρόλο μεσολαβητή.
Οι Τούρκοι ανταποκρίθηκαν στην αμερικανική διαμεσολάβηση μόνο όταν είχαν ολοκληρώσει το τετελεσμένο τους. Έτσι φτάσαμε στη συμφωνία «όχι πλοία, όχι στρατιώτες, όχι σημαίες», με την οποία ουσιαστικά η Άγκυρα κατάφερε να «γκριζάρει» τις δύο βραχονησίδες, δημιουργώντας ένα προηγούμενο που στη συνέχεια επικαλέστηκε, για να διευρύνει τις ανυπόστατες και εκτός διεθνούς δικαίου επεκτατικές διεκδικήσεις της…
Πηγή: slpress.gr
*Η Νεφέλη Λυγερού είναι δημοσιογράφος. Εκτός από το SLpress.gr εργάζεται στο Πρώτο Θέμα και στην ΕΡΤ. Στο παρελθόν έχει εργαστεί στην εφημερίδα «Επενδυτής», στο περιοδικό «Επίκαιρα», στο περιοδικό «Κάπα» της Καθημερινής και στον Real FM. Πτυχίο κοινωνιολογίας από το Πάντειο πανεπιστήμιο. Δύο μεταπτυχιακά από το πανεπιστήμιο του Λονδίνου και από το πανεπιστήμιο Columbia της Νέας Υόρκης στην Επικοινωνία, στη Δημοσιογραφία και σε Film and TV Studies.
