H ανάληψη των καθηκόντων της προεδρίας των ΗΠΑ από τον Τζο Μπάιντεν σηματοδοτεί μια νέα περίοδο, όχι απλώς για τις ΗΠA αλλά και για ολόκληρο τον κόσμο. Και αυτό, γιατί η μετάβαση γίνεται μετά τα ιστορικά γεγονότα της 6ης Ιανουαρίου 2021, που αποτέλεσαν την αντίστοιχη στιγμή της πτώσης του τείχους του Βερολίνου για το μύθο της αμερικανικής παντοκρατορίας.

Κώστας Γρίβας*

Όσο και αν στην Ελλάδα επιμένουμε να χαρακτηρίζουμε τον εκάστοτε Αμερικανό πρόεδρο με τον κωμικό τίτλο του «πλανητάρχη», το γεγονός παραμένει ότι, τόσο σε ουσιαστικό όσο κυρίως σε συμβολικό επίπεδο, οι ΗΠΑ δε μπορούν να εμφανίζονται πλέον ως ο «άρχων του πλανήτη». Πολλοί θεωρούν ότι η αποκαθήλωση των ΗΠA από το φαντασιακό θρόνο του «παγκόσμιου ηγεμόνα» θα σημάνει νομοτελειακά την άνοδο σε αυτόν της Κίνας.

Κάποιοι άλλοι επιμένουν να λειτουργούν ως λατρευτές της αμερικανικής ισχύος και να αρνούνται την (αναντίρρητη πλέον) μεγάλη «περικοπή βαθμών» στην παγκόσμια κατάταξη που έχουν υποστεί οι ΗΠΑ, ακριβώς γιατί δυσανασχετούν εντόνως στο ενδεχόμενο να βρεθεί η Κίνα σε αυτή τη θέση.

Παρεμπιπτόντως, είναι απορίας άξιο, πώς και γιατί άτομα του λεγόμενου «πατριωτικού χώρου» έχουν τόση απέχθεια, μίσος και φόβο, για μια χώρα που δεν έχει πειράξει ποτέ την Ελλάδα, σε αντίθεση σχεδόν με όλους τους Δυτικούς «συμμάχους» της, ενώ αντιθέτως τρέφει τεράστια εκτίμηση, σεβασμό και θαυμασμό για τον ελληνικό πολιτισμό.

Μάλιστα, έχουν αρχίσει να ευδοκιμούν θεωρίες, σύμφωνα με τις οποίες οι υπόγειες δυνάμεις της παγκοσμιοποίησης δίνουν το σκήπτρο του παγκόσμιου ηγεμόνα στην Κίνα, γιατί έτσι θα προωθήσουν τη δική τους ατζέντα, ενώ υποτίθεται ότι οι ΗΠΑ θα υποστήριζαν έναν πιο εθνοκεντρικό κόσμο. Δε θα μπούμε στον κόπο να προσπαθήσουμε να αντιτάξουμε επιχειρήματα σε αυτές τις θεωρίες, γιατί στην ουσία τους είναι θρησκευτικές αντιλήψεις και δε μπορείς να αντιμετωπίσεις μια μαγική ανάγνωση της πραγματικότητας με λογικά επιχειρήματα.

Ωστόσο, αυτοί που ανησυχούν για την πτώση των ΗΠΑ και την άνοδο της Κίνας, μάλλον δε θα πρέπει να ανησυχούν και πολύ, γιατί η Κίνα πολύ δύσκολα θα εξελιχθεί σε παγκόσμιο ηγεμόνα. Ούτε το θέλει, αλλά ακόμη και αν το ήθελε δε μπορεί να το πετύχει. Όσο και αν αυξηθεί η ισχύς και η επιρροή της, η Κίνα δε μπορεί καν να λειτουργήσει ως πρώτος μεταξύ ίσων, όπως ήταν (και μάλλον θα παραμείνουν στον ορατό χρονικό ορίζοντα) οι ΗΠΑ. Με άλλα λόγια, η Κίνα δε μπορεί να γίνει Αμερική. Και μάλλον δεν το θέλει κιόλας.

ΣΙΝΟΡΩΣΙΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ

Αυτό ισχύει για μια σειρά από λόγους. Καταρχάς, η Κίνα δε θέλει μια υπερβολικά αποδυναμωμένη Αμερική. Και αυτό, γιατί κρίσιμες για τη γεωπολιτική της στρατηγική συμμαχίες, ιδιαίτερα δε αυτή με τη Ρωσία, βασίζονται ακριβώς στην από κοινού αντιμετώπιση της αμερικανικής ισχύος. Αν αυτή εκλείψει, τότε είναι εξαιρετικά πιθανόν τα ανταγωνιστικά στοιχεία στις γεωπολιτικές ταυτότητες των δύο κρατών να έλθουν ξανά στο προσκήνιο και το σινορωσικό σχήμα να διαλυθεί εις τα εξ ων συνετέθη.

Και αυτό θα ήταν καταστρεπτικό για την Κίνα, δεδομένου ότι η απέραντη Ρωσία είναι η «χερσαία θάλασσα», που της προσφέρει ασφάλεια και αποτελεί το βασικό της τροφοδότη σε ενέργεια και πρώτες ύλες. Επιπροσθέτως, μια ισχυρή συμμαχία με τη Ρωσία είναι αναγκαία προϋπόθεση, για να μπορεί το Πεκίνο να κρατάει κοντά του τις πρώην σοβιετικές δημοκρατίες της Κεντρικής Ασίας. Έτσι ώστε να προωθήσει το μεγαλεπήβολο σχέδιο της BRI (Belt and Road Initiative), τον περιβόητο «νέο δρόμο του Μεταξιού», που θα αποτελέσει τον ομφάλιο λώρο, ο οποίος θα την ενώνει με τον υπόλοιπο κόσμο.

Επιπροσθέτως, μια συμμαχία με τη Ρωσία είναι μεγάλης σημασίας για το Πεκίνο, για να μπορέσει να κρατήσει την αντιπαλότητα με το Βιετνάμ και την Ινδία σε «λελογισμένα» επίπεδα, μιας και οι δύο αυτές χώρες είναι εχθρικές έναντι της Κίνας αλλά διατηρούν στενές σχέσεις με τη Μόσχα.

Γενικότερα, για να κατανοήσουμε γιατί η Κίνα δε μπορεί να γίνει δεύτερη Αμερική, θα πρέπει να κατανοήσουμε ότι υπό έννοια η Κίνα είναι το ακριβώς αντίθετο αυτής. Συγκεκριμένα, ενώ οι ΗΠΑ βρίσκονται σε ασφαλή απομόνωση στο κέντρο του βορείου τμήματος της αμερικανικής ηπείρου και συνορεύουν με δύο παντελώς ακίνδυνες χώρες, η Κίνα βρίσκεται στο άκρο της Ευρασίας και περιβάλλεται από επικίνδυνες εχθρικές χώρες.

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑ

Επίσης, οι ΗΠΑ περιβάλλονται από δύο μεγάλους ωκεανούς οι οποίοι τους παρέχουν ασφάλεια, ενώ ταυτοχρόνως αποτελούν το δίαυλο, που τους επιτρέπει να ασκούν προβολή ισχύος και να παρεμβαίνουν στα διεθνή δρώμενα σε όλο τον πλανήτη. Όσο δε και να μειωθεί η αμερικανική ισχύς στα επόμενα χρόνια, είναι πολύ δύσκολο έως αδύνατον, οι ΗΠΑ να χάσουν την κυριαρχία τους στους ωκεανούς.

Αντιθέτως, η Κίνα βρίσκεται σε ένα θαλάσσιο κλοιό από την Ιαπωνία, τη Νότιο Κορέα, τη Ρωσία και φυσικά τις ΗΠΑ και η μόνη της ρεαλιστική φιλοδοξία είναι να μετατρέψει τη Νότιο Σινική Θάλασσα και την Ανατολική Σινική Θάλασσα σε «γαλάζιο έδαφος». Έτσι ώστε να έχει μια ζώνη θαλάσσιας θωράκισης και να τοποθετήσει και την Ταϊβάν σε ένα θύλακα, που θα καθιστά αδιανόητη από πλευράς της κυβέρνησης της Ταϊπέι την ανακήρυξη ανεξαρτησίας.

Το τεράστιο κινεζικό ναυτικό, που πλέον είναι πρώτο σε αριθμό πλοίων στον πλανήτη, έχοντας ξεπεράσει το αμερικανικό, αλλά και τα πολυεπίπεδα πλέγματα αντιπρόσβασης και άρνησης περιοχής (A2 / AD), με αιχμή του δόρατος τους αντιπλοϊκούς βαλλιστικούς πυραύλους (ASBM) DF – 21D και DF – 26Α στοχεύουν ακριβώς σε αυτό.

Η ΚΙΝΑ ΔΕΣΜΙΑ

ΤΩΝ ΓΕΙΤΟΝΩΝ ΤΗΣ

Οι ΗΠΑ έχουν ενεργειακή αυτάρκεια χάρη στο σχιστολιθικό πετρέλαιο και φυσικό αέριο αλλά και σε άλλους ενεργειακούς πόρους, καθώς και σχεδόν πλήρη αυτάρκεια σε πρώτες ύλες, αλλά και σε τρόφιμα, ενώ ότι δεν έχουν, μπορούν να εξασφαλίσουν την ασφαλή ροή του προς τα εδάφη τους χάρη στην ωκεάνια κυριαρχία που απολαμβάνουν. Αντιθέτως, η Κίνα εξαρτάται από ροές ενέργειας και φυσικών πόρων από το εξωτερικό και εύκολα οι ΗΠΑ και άλλοι αντίπαλοί της μπορεί να της στερήσουν τις επικοινωνίες διαμέσου των θαλασσίων οδών (SLOC), κλείνοντας κάποια κρίσιμα choke points με πιο σημαντικό τα διάσημα Στενά της Μάλακκα.

Με άλλα λόγια, η γεωπολιτική ταυτότητα της Κίνας την καθιστά δέσμια των γειτόνων της. Και αν η ισχύς της ανέβει απότομα, εν παραλλήλω με μια κατακόρυφη πτώση αυτής των ΗΠΑ, τότε ενδέχεται να βρεθεί σε έναν περιοριστικό κλοιό και να υποστεί ασφυξία. Άρα λοιπόν, η Κίνα θέλει καλές σχέσεις με τη Ρωσία και τις χώρες της Κεντρικής Ασίας για να μπορέσει να δημιουργήσει την BRI, στις κολοσσιαίες υποδομές της οποίας θα μπορέσει και να κατευθύνει και τα τεράστια πλεονάσματα στην παραγωγή τσιμέντου και χάλυβα που έχει.

Επίσης, στοχεύει σε ελεγχόμενες σχέσεις με την Ιαπωνία, την Ινδία, τη Νότιο Κορέα, το Βιετνάμ, τις Φιλιππίνες και την Αυστραλία, έτσι ώστε να μπορέσει να λειτουργήσει η τεράστια αγορά της ως δέλεαρ και να μπορέσει σε βάθος χρόνου να μειώσει τις τριβές με τις χώρες αυτές και να τις οδηγήσει σε ένα συνεργατικό σχήμα.

Για το λόγο αυτό, το Πεκίνο καλοβλέπει την ενίσχυση της οικονομικής ανάπτυξης των χωρών αυτών, παρόλο που είναι ανταγωνιστές της, έτσι ώστε διά της γιγάντωσης του εμπορίου μαζί τους, να αναπτυχθούν σε βάθος χρόνου ευρύτερες γεωπολιτικές συνέργειες.

ΠΟΛΥΠΟΛΙΚΟ ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΣΤΗΜΑ 

Και φυσικά, το ίδιο θέλει να πράξει με την πολυάνθρωπη και σε κρίσιμη γεωπολιτική θέση Ινδονησία, τη Μαλαισία, το Πακιστάν, την Ταϊλάνδη και γενικότερα με το σύνολο των ασιατικών χωρών. Αυτό λοιπόν, αυτό που δείχνει να επιδιώκει η Κίνα, δεν είναι ένα καθοδηγούμενο από αυτήν διεθνές σύστημα, αλλά ένα πολυπολικό διεθνές σύστημα, στο οποίο όμως το κέντρο βάρους θα έχει μετακινηθεί προς ανατολάς. Η Κίνα δηλαδή θέλει έναν ασιοκεντρικό πολυπολικό κόσμο και την επιδίωξή της αυτή συμμερίζονται και πολλά άλλα ασιατικά κράτη, στα οποία συμπεριλαμβάνονται και ορκισμένοι αντίπαλοι της.

Αυτή η μετακίνηση του κέντρου βάρους προς την ανατολική Ευρασία, κυρίως διά της ανάπτυξης της οικονομίας και της τεχνολογίας, θα στρέψει προς τα εκεί και την πυξίδα των αραβικών χωρών και του Ιράν, κάτι που ήδη φαίνεται να συμβαίνει. Άρα λοιπόν, φαίνεται πως κινούμαστε προς έναν πολυπολικό και όχι προς έναν ελεγχόμενο από την Κίνα κόσμο, με κάποια νέα χαρακτηριστικά. Σε αυτόν τον καινοφανή κόσμο, ο ρόλος της Ελλάδας μπορεί να είναι πάρα πολύ σημαντικός. Ωστόσο, αυτό είναι κάτι που θα εξετάσουμε άλλη φορά.

*Ο Κωνσταντίνος Γρίβας είναι Αναπληρωτής Καθηγητής Γεωπολιτικής στη Στρατιωτική Σχολή Ευέλπιδων. Διδάσκει επίσης Γεωγραφία της Ασφάλειας στην ευρύτερη Μέση Ανατολή στο Τμήμα Τουρκικών και Σύγχρονων Ασιατικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Ο Ερντογάν αντιλαμβάνεται τον αραβικό κατακερματισμό, τη ρωσική στροφή, την αμερικανική ασάφεια και την ευρωπαϊκή αδράνεια, ως ευκαιρία για την αλλαγή του στάτους κβο δεκαετιών

Η σκιώδης αναμέτρηση της Αμερικής και του Ισραήλ με το Ιράν, ο αναθεωρητισμός της Τουρκίας και το ρήγμα ανάμεσα στις κοινωνίες και τις κυβερνήσεις των αραβικών κρατών, θα συνεχίσουν να αποτελούν ζητήματα με μεγάλη σημασία στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής μέσα στο 2021.

Δρ. Μιχάλης Σαρλής*

Το 2020 είχε αρχίσει με δραματικό τρόπο στη Μέση Ανατολή, με την εκτέλεση του Ιρανού στρατηγού Κασέμ Σουλεϊμανί. Επρόκειτο για μια απότομη κλιμάκωση της στρατηγικής της «μέγιστης πίεσης» που ακολουθεί τα τελευταία χρόνια η Αμερική έναντι του Ιράν.
Ένα χρόνο μετά, η κατάσταση στην περιοχή επιβεβαιώνει τη σημασία που είχε ο Ιρανός στρατηγός των Φρουρών της Επανάστασης για την πολιτική της Τεχεράνης στη Μέση Ανατολή.
Η εκτέλεσή του ήταν ένα ισχυρό πλήγμα στο ισλαμικό καθεστώς και η επιλογή του να μην απαντήσει άμεσα και ανάλογα, ήταν ενδεικτική της πίεσης στην οποία αυτό βρέθηκε. Την ίδια στιγμή, όμως, η πραγματικότητα στο έδαφος ελάχιστα έχει αλλάξει, από την εποχή που ο Σουλεϊμανί καθοδηγούσε τις σιιτικές πολιτοφυλακές στη Μέση Ανατολή.
Από τη Χεζμπολά στο Λίβανο και τις σιιτικές παραστρατιωτικές οργανώσεις στη Συρία έως τις Μονάδες Λαϊκής Κινητοποίησης στο Ιράκ, οι σιιτικές πολιτοφυλακές λειτουργούν ως εμπροσθοφυλακές του Ιράν και το καθεστώς της Τεχεράνης διατηρεί ανέπαφη τη δυνατότητα να ασκεί επιρροή σε όλα σχεδόν τα κρίσιμα θέματα της περιοχής.
Το Ισραήλ, που ενισχύει τις σχέσεις του με τις σουνιτικές μοναρχίες του Κόλπου, σε μια προσπάθεια σχηματισμού ενός ευρύτερου αντι-ιρανικού μετώπου, θα συνεχίσει να επιδιώκει τον περιορισμό την παρουσίας του Ιράν στη Μέση Ανατολή με αεροπορικά πλήγματα στη Συρία και το Ιράκ, ενδεχομένως και στο Λίβανο. Υπό αυτό το πρίσμα, το ενδεχόμενο μιας νέας θερμής κρίσης, παρόμοιας με εκείνη του 2006 ανάμεσα στο Ισραήλ και τη Χεζμπολά, θα υπάρχει συνεχώς ως απειλή στον ορίζοντα της περιοχής. Η προσέγγιση της νέας αμερικανικής διακυβέρνησης, κυρίως ως προς τη συμφωνία για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, αλλά και την ευρύτερη παρουσία του Ιράν στην περιοχή, θα καθορίσει εν μέρει την πορεία των εξελίξεων.
Ωστόσο, η δυνατότητα της Αμερικής να επηρεάζει αποφασιστικά τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή έχει περιοριστεί, σε αντίθεση με τη Ρωσία, που έχει αποκτήσει κομβικό ρόλο στις περιφερειακές κρίσεις. 

Ο ΑΝΑΘΕΩΡΗΤΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΙΑΣ
Ο αναθεωρητισμός της Τουρκίας ήταν κατά το 2020 σε πλήρη εξέλιξη. Μια ημέρα πριν την εκτέλεση του Ιρανού στρατηγού στη Βαγδάτη, στις 2 Ιανουαρίου 2020, η τουρκική εθνοσυνέλευση είχε εγκρίνει την ανάπτυξη τουρκικών δυνάμεων στη Λιβύη. Ήταν το αποκορύφωμα μιας μακροχρόνιας υπερεντατικής πολιτικής από την κυβέρνηση Ερντογάν, κυρίως από το 2016, και τη δυνατότητα που της έδωσε τότε η Μόσχα να εξέλθει από το περιφερειακό αδιέξοδο και να ξεκινήσει μια σειρά στρατιωτικών επεμβάσεων στη βόρεια Συρία με στόχο τους Κούρδους.
Η τρίτη επέμβαση, τον Οκτώβριο του 2019, με το «πράσινο φως» της διακυβέρνησης Τραμπ, ήταν καθοριστική. Η απώθηση των κουρδικών δυνάμεων και η εδραίωση της τουρκικής παρουσίας, με την ανοχή του Κρεμλίνου, λειτούργησε ως προωθητική δυναμική για τους σχεδιασμούς της Άγκυρας. Αμέσως μετά, το Νοέμβριο, η κυβέρνηση Ερντογάν και η κυβέρνηση της Τρίπολης υπέγραψαν το τουρκο-λιβυκό μνημόνιο για την εκμετάλλευση θαλασσίων ζωνών και την εδραίωση της τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας στη δυτική Λιβύη.
Στη συνέχεια, καθ’ όλη τη διάρκεια του 2020 η Τουρκία ανέπτυξε μια έντονη υπερεντατική δραστηριότητα από τη Βόρεια Αφρική και τη Μεσόγειο έως τον Καύκασο. Αμφισβήτησε τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας και της Κύπρου στην Ανατολική Μεσόγειο, έπληξε τις συριακές κυβερνητικές δυνάμεις στο Ιντλίμπ της βορειοδυτικής Συρίας, εισέβαλε βαθιά στο Βόρειο Ιράκ καταδιώκοντας τους Κούρδους του PKK και στήριξε στρατιωτικά το Αζερμπαϊτζάν στη σύγκρουση με την Αρμενία στον Καύκασο.
Παρά τα σημαντικά πολιτικά και οικονομικά προβλήματα που αντιμετωπίζει η κυβέρνηση Ερντογάν στο εσωτερικό, ο περιφερειακός αναθεωρητισμός βρίσκεται στον πυρήνα της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής. Η κυβέρνηση Ερντογάν αντιλαμβάνεται τη σημερινή γεωπολιτική πραγματικότητα – τον αραβικό κατακερματισμό, τη ρωσική στροφή, την αμερικανική ασάφεια και την ευρωπαϊκή αδράνεια – ως μια ευκαιρία για την αλλαγή του στάτους κβο δεκαετιών.
Ταυτοχρόνως, ο πρόεδρος Ερντογάν φαίνεται να εκτιμά, πως η τουρκική εμπλοκή στα διάφορα μέτωπα της Ανατολικής Μεσογείου, της Μέσης Ανατολής και του Καυκάσου και η άσκηση μιας έντονης επιθετικής πολιτικής, μπορεί να λειτουργήσει προστατευτικά έναντι των αυξανόμενων εσωτερικών προβλημάτων του.
Ωστόσο, τα πολιτικά νήματα που συντηρούν την τουρκική υπερένταση αρχίζουν πλέον να ταλαντεύονται. Η νέα αμερικανική διακυβέρνηση θα θέσει, σε κάθε περίπτωση, τις αμερικανο-τουρκικές σχέσεις σε ένα νέο πλαίσιο. Από τη νέα αμερικανική εξωτερική πολιτική στη Μέση Ανατολή και την αναπόφευκτη αναδιαμόρφωση των σχέσεων Ουάσιγκτον-Άγκυρας, θα επηρεαστούν όλες οι άλλες σχέσεις της κυβέρνησης Ερντογάν, με τη Ρωσία, το Ισραήλ, τη Σαουδική Αραβία και το Ιράν.
Ούτως ή άλλως, οι σχέσεις Άγκυρας-Μόσχας δε θα είναι εντελώς ανέφελες. Αν και οι δύο πλευρές έχουν βρει κοινό σημείο επαφής ένα νέο ασιατικό πολυπολισμό, που ενισχύθηκε μέσα από το Συριακό Πόλεμο και θα συνεχίσουν να εφαρμόζουν μια στρατηγική εκτοπισμού άλλων δυνάμεων από τις κρίσεις της περιοχής, η στήριξη διαφορετικών στρατοπέδων – στη Συρία, στη Λιβύη, στον Καύκασο – δημιουργεί τριβές, που υπό προϋποθέσεις θα μπορούσαν να προκαλέσουν μια αλυσιδωτή αντίδραση, με πιθανότερη εστία ανάφλεξης εκείνη στη βόρεια Συρία. 

Η ΑΡΑΒΙΚΗ ΔΙΝΗ
Η αρχή του 2021 συμπίπτει με τη συμπλήρωση δέκα χρόνων από την έναρξη των αραβικών εξεγέρσεων. Στη νότια πλευρά της Μεσογείου, εκεί από όπου ξεκίνησαν και επεκτάθηκαν πριν από δέκα χρόνια οι αραβικές εξεγέρσεις, όλα δείχνουν πως η περιοχή εισέρχεται σε μια νέα δύσκολη δεκαετία. Από τη Λιβύη, που εξακολουθεί να βρίσκεται σε εμφύλιο πόλεμο, έως την Αλγερία, την Αίγυπτο και την Τυνησία, το σημείο μηδέν των εξεγέρσεων, τα αραβικά κράτη αποτελούνται από νέες δημογραφικά κοινωνίες που επιζητούν μεγαλύτερη πολιτική και οικονομική συμμετοχή.
Ανατολικά της Μεσογείου, στην κατακερματισμένη Λεβαντίνη, από το Λίβανο και τη Συρία έως το Ιράκ, κυβερνήσεις και κοινωνίες βρίσκονται σε συνεχείς και βαθιές κρίσεις μέσα σε διαλυμένα κράτη.
Στο Ιράκ, τη χώρα από την οποία ξεκίνησε η σχεδόν εικοσαετής πλέον αστάθεια στη Μέση Ανατολή, η νέα κυβέρνηση προσπαθεί απεγνωσμένα να ισορροπήσει ανάμεσα στη βαθιά επιρροή του Ιράν και την αμερικανική στρατηγική της «μέγιστης πίεσης» προς το καθεστώς της Τεχεράνης.
Στο Λίβανο, η πολιτική ελίτ της χώρας προσπαθεί να διατηρήσει προνόμια που βασίζονται σε ένα χρεοκοπημένο μετα-αποικιοκρατικό σύστημα οκτώ δεκαετιών, ενώ η φιλο-ιρανική Χεζμπολά παραμένει η κυρίαρχη δύναμη στη χώρα. Την ίδια στιγμή, η πολιτική, οικονομική και ανθρωπιστική κρίση έχουν φέρει το Λίβανο στο όριο της ολοκληρωτικής κατάρρευσης. Πριν το ξέσπασμα της πανδημίας, στις δύο χώρες είχαν εκδηλωθεί μεγάλες διακοινοτικές αντικυβερνητικές διαδηλώσεις, ενάντια στην εκτεταμένη διαφθορά και τους σεχταριστικούς μηχανισμούς. Κοινωνικές εξεγέρσεις που παραμένουν παγωμένες μέχρι το τέλος της πανδημίας.
Στην εξαντλημένη Συρία, οι Άσαντ διατήρησαν την εξουσία μισού αιώνα πάνω στα ερείπια των ιστορικών πόλεων της Συρίας. Εκεί όπου ο συριακός πληθυσμός αντιμετωπίζει τις προκλήσεις της καθημερινής επιβίωσης σε μια κατεστραμμένη χώρα, αλλά και τις νέες οικονομικές κυρώσεις που επέβαλε η Αμερική πριν από μερικούς μήνες. Αυτό είναι το μωσαϊκό των πολιτικών, οικονομικών και ανθρωπιστικών κρίσεων, που εγκλωβίζουν ολόκληρη την περιοχή στη δίνη μιας αστάθειας που γίνεται ατέρμονη, λόγω της έλξης που ασκεί στις φιλοδοξίες των περιφερειακών δυνάμεων.

*Δρ. Γεωπολιτικής Πανεπιστημίου Αθηνών με ειδίκευση σε θέματα της Μέσης Ανατολής

Κοινή έκθεση των οικονομικών διευθύνσεων των τραπεζών Unicredit (ιταλική) και Bank of New York Mellon (αμερικανική) αποκαλύπτει, ότι αυτή τη στιγμή το χρέος της Ελλάδας εξαιτίας των lockdown που επέβαλε η κυβέρνηση, έφτασε τα 370 δισ. ευρώ και το χρέος που υπολογιζόταν να «φρενάρει» στο 210% τώρα βρίσκεται στο 224% του ΑΕΠ και θα χρειαστούν επιπλέον πολλά χρόνια σκληρής, για τους πολίτες, οικονομικής πολιτικής και καμία βεβαιότητα ότι ακόμα και έτσι, θα γίνει κάποια στιγμή «διαχειρίσιμο» και η οικονομία θα ανακάμψει.

Στο τέλος του 2021, δε, το χρέος μπορεί να έχει σκαρφαλώσει και στο 245% του ΑΕΠ!

Ουσιαστικά, η έκθεση κήρυξε το «τέλος χρόνου» της χώρας και κανείς δεν ξέρει αυτό πώς θα αποτυπωθεί σε όλα τα επίπεδα (εθνικά, κοινωνικά, γεωστρατηγικά κ.λπ.) όταν τελειώσει η κατάσταση έκτακτης ανάγκης (η οποία πλέον κανείς δεν ξέρει πόσο θα διαρκέσει, εφόσον  και το 2021 είναι βέβαιο ότι θα είναι μια χαμένη χρονιά λόγω των lockdown).

Συγκεκριμένα, η έκθεση των δύο τραπεζικών κολοσσών αναφέρει πως το χρέος της Ελλάδας αυτή τη στιγμή βρίσκεται στα 370 δισ. και στο 224% του ΑΕΠ (η Ελλάδα μπήκε στα Μνημόνια με 126% ΑΕΠ) μετά τις αποτυχημένες πολιτικές της κυβέρνησης και των λοιμωξιολόγων που αφέθηκαν να κυβερνούν τη χώρα, ίσως και με υστερόβουλες σκέψεις αυτών που στην πραγματικότητα κυβερνούν την Ελλάδα (Βερολίνο).

Και αυτό, γιατί όπως αναφέρει η έκθεση, «η Ελλάδα αποτελεί μια ειδική περίπτωση γιατί εισήλθε στην κρίση της πανδημίας τελείως απροετοίμαστη, όχι με επιδημιολογικούς όρους αλλά με οικονομικούς».

H έκθεση αναθεωρεί επί τα χείρω την προηγούμενη πρόβλεψη του Ιουνίου του 2020 που και αυτή αναθεωρούσε την αρχική πρόβλεψη του Απριλίου του 2020:  Τον Ιούνιο του 2020 προέβλεπαν μείωση ΑΕΠ -18,6% ενώ τον Απρίλιο 16% και τον Ιούνιο η πρόβλεψη για την ανάκαμψη του 2021 είχε μειωθεί στο 12% από 15,5%!

Να σημειώσουμε, ότι το 224% του χρέους έρχεται μετά την ουσιαστική εκποίηση της χώρας το 2012, με το περίφημο PSI που διέλυσε τον εσωτερικό οικονομικό ιστό, για να μειωθεί κατά 100 περίπου δισ. το χρέος και να μείνει στα «φυσιολογικά» επίπεδα του 170%. Και βέβαια, την επινοικίαση της κρατικής – εθνικής περιουσίας το 2016 για 99 έτη.

Σε απλά ελληνικά: Η καταστροφή μετά από δέκα χρόνια Μνημονίων ακολουθήθηκε από την καταστροφή των lockdown, τα οποία δεν πέτυχαν τίποτα περισσότερο από αυτό που θα συνέβαινε, αν η πανδημία αντιμετωπιζόταν ως ένα μείζον, μεν, υγειονομικό πρόβλημα, αλλά όχι ως πρόβλημα ύπαρξης του πληθυσμού και του Έθνους.

Η Ελλάδα, έχοντας ήδη καταστραφεί, πλέον δανείζεται (με 100% την εγγύηση της ΕΚΤ, αλλιώς δε θα δανειζόταν ούτε σεντ από τις αγορές) για να μπορέσει να υπάρξει ως κρατική οντότητα με «μηχανική υποστήριξη».

Όπως αναφέρεται στην έκθεση, το δημοσιονομικό έλλειμμα στην πράξη φθάνει τα 27 δισ. και όχι 23 δισ. ευρώ κι αναμένεται να εκτοξευθεί στα 30 δισ., αφού το σκληρό lockdown που επέβαλλε πρόσφατα η ελληνική κυβέρνηση, θα κοστίσει άλλα 3 δισ. στην ελληνική οικονομία. 

Η εικόνα της ελληνικής οικονομίας έχει επιδεινωθεί οριζόντια και θα απαιτηθεί μια περίοδος σκληρότατης πολυετούς οικονομικής πολιτικής, ενώ τα κεφάλαια από το Ταμείο Ανάκαμψης και τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό θα είναι «ψίχουλα» και με όρους. 

Μιχάλης Ιγνατίου

Επειδή έχω διαβάσει πολλά κείμενα τις τελευταίες ημέρες για τη συμφωνία των Ιμίων, θα ήθελα να επαναφέρω στη μνήμη, τουλάχιστον αυτών που πραγματικά σέβονται την ιστορία και ΔΕΝ την παραποιούν, ένα συγκλονιστικό απόρρητο έγγραφο του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, που αναφέρει την αλήθεια για τα συμβάντα εκείνης της βραδιάς, που οδήγησαν στο «γκριζάρισμα» του Αιγαίου Πελάγους. Πρόκειται για το κείμενο που έμεινε γνωστό ως τη Συμφωνία των Ιμίων.

Το έγγραφο κέρδισε η ερευνητική ομάδα, της οποίας ηγήθηκα τότε, κατά τη διάρκεια της προσπάθειας που κάναμε, αναζητώντας τα έγγραφα για την κρίση των Ιμίων. Θα το διαβάσετε παρακάτω, αλλά θα ήθελα να καταγράψω το εξής, που είναι σημαντικό για όσους από εμάς ασχολούμαστε με την έρευνα:

1] Οι ερευνητές έχουν από τους δημοσιογράφους, μία σημαντική διαφορά: Οι ερευνητές πρέπει να είναι απόλυτοι στο συμπέρασμα που θα υποστηρίξουν, ενώ οι δημοσιογράφοι έχουν, αν θέλετε, το «δικαίωμα» της ανάλυσης. Οι ερευνητές δεν το έχουν. Έρευνα κάνουν και πρέπει να καταλήξουν σε συμπέρασμα.

2] Θα ήθελα να σημειώσω, ότι η έρευνα μας ανακάλυψε, ότι η συμφωνία παραλήφθηκε από τους υπουργούς Εξωτερικών της Ελλάδας και της Τουρκίας, έγινε αποδεκτή, αλλά δεν υπογράφτηκε. Δεν έχουμε απόδειξη μέχρι σήμερα.

Το έγγραφο είναι ολίγο λογοκριμένο αλλά φαίνεται ότι δεν αλλάζει το νόημα του. Είναι απόλυτο. Ομιλεί για τη συμφωνία εκείνης της βραδιάς. Αλλά ως ερευνητής, θα κρατήσω μία μικρή ελάχιστη αμφιβολία για το περιεχόμενο αυτό καθ’ αυτό του εγγράφου, λόγω των λογοκριμένων τριών γραμμών.

Από την έρευνα μας -που κατέληξε στο βιβλίο που γράψαμε με τον αγαπητό συνάδελφο Αθανάσιο Έλλις- είναι όλα ξεκαθαρισμένα. Αλλά οι λογοκριμένες γραμμές θεωρώ, ως ερευνητής, όχι ως δημοσιογράφος, ότι είναι ένα θέμα…

Κατά τα άλλα: Πιστεύω -από νέες πληροφορίες που έχω συλλέξει- ότι η τότε ελληνική κυβέρνηση ήταν και σε διάλυση, αλλά και σε άρνηση. Ήταν τρομοκρατημένη. Ουδείς γνώριζε τι έκανε ο άλλος.

Όπως αποδείχθηκε από την έρευνα, ο τότε υπουργός Εξωτερικών Θεόδωρος Πάγκαλος έκλεισε από νωρίς τη συμφωνία με τον Γουόρεν Κρίστοφερ. Στον Αμερικανό ομόλογό του είπε, ότι την ελληνική σημαία θα την πάρουν οι άνεμοι. Και βεβαίως, δεν αναφερόταν στη σημαία που τοποθέτησε ο δήμαρχος της Καλύμνου, όπως ισχυρίζεται στο βιβλίο του. Αλλά στη σημαία που τοποθέτησαν οι Έλληνες κομάντος. Ξεκάθαρα είναι τα πράγματα. Η γαλανόλευκη των κομάντος έπρεπε να αποσυρθεί, σύμφωνα με τη συμφωνία.

Παρακάτω ακολουθεί το κείμενο για τη συμφωνία και όχι μόνο. Διαβάστε και θα καταλάβετε τι συνέβη εκείνο το μοιραίο βράδι, όταν οι πολιτικοί -και όχι οι στρατιωτικοί- «γκρίζαραν» το Αιγαίο:

«ΓΡΑΠΤΗ ΣΥΜΦΩΝΙΑ»

Η αμερικανική κυβέρνηση επέβαλε να γραφεί η συμφωνία με τους όρους απόσυρσης από τα Ίμια σε επίσημη επιστολή που απέστειλε ο τότε υπουργός Εξωτερικών, Γουόρεν Κρίστοφερ, προς τους ομολόγους του της Ελλάδας και της Τουρκίας, τον Θεόδωρο Πάγκαλο και τον Ντενίζ Μπαϊκάλ.

Οι πανομοιότυπες επιστολές έφτασαν στην Αθήνα και την Άγκυρα στις 2 Φεβρουαρίου 1996 με τη μορφή τηλεγραφήματος του Στέϊτ Ντιπάρτμεντ προς τις αμερικανικές πρεσβείες και μεταβιβάστηκαν αμέσως στους κ. Πάγκαλο και Μπαϊκάλ από τον πρέσβη Τόμας Νάϊλς και τον επιτετραμμένο Φράνσις Ρίτσαρντοουν αντίστοιχα.

Ο κ. Νάϊλς παρέδωσε την πραγματική επιστολή (original hard copy) στον Έλληνα υπουργό Εξωτερικών, στη διάρκεια συνάντησης που είχαν στις 6 Φεβρουαρίου 1996, στις 09:39 το πρωί. Σύμφωνα με διπλωματική πηγή, ο κ. Πάγκαλος έδειξε να ενοχλείται, προφανώς επειδή αντιλήφθηκε πως η Ουάσιγκτον επιβλήθηκε σε ρόλο διαιτητή και εγγυητή στις διαφορές για το Αιγαίο.

Ο Αμερικανός πρέσβης έγραψε σε σχετικό τηλεγράφημα: «Έδωσα στον Πάγκαλο την επιστολή του Υπουργού Εξωτερικών Κρίστοφερ. Τη διάβασε χωρίς σχόλια και είπε ότι θα απαντήσει το συντομότερο δυνατόν» (1).

Η διπλωματική πηγή εξήγησε στην ιστοσελίδα μας Hellas Journal -σχετικό κείμενο δημοσιεύθηκε παλαιότερα και στο Έθνος της Κυριακής- ότι η επιβεβαίωση της συμφωνίας με επίσημο γράμμα του επικεφαλής του Στέϊτ Ντιπάρτμεντ ήταν ιδέα του αρχηγού της αμερικανικής διαπραγματευτικής ομάδας, μακαρίτη Ρίτσαρντ Χόλμπρουκ.

Ο έμπειρος διπλωμάτης εξέφρασε φόβους, ότι κάποια από τις δύο χώρες θα μπορούσε να υποχωρήσει από τα συμφωνηθέντα με αποτέλεσμα τη δημιουργία νέας κρίσης, η οποία θα οδηγούσε σε ελληνοτουρκικό πόλεμο και διάλυση της νοτιοανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ.

Στην επιστολή προς τους ομολόγους του, ο κ. Κρίστοφερ γράφει ανάμεσα στα άλλα και τα εξής: (2) «Οι διαβεβαιώσεις που μας προσέφεραν η Ελλάδα και η Τουρκία ότι θα απομάκρυναν τα πλοία, το (στρατιωτικό) προσωπικό και τις σημαίες – με ένα αλληλοδιαδοχικό και συντονισμένο τρόπο – επέτρεψε σε κάθε πλευρά να υποχωρήσει από το χείλος (του πολέμου) με αξιοπρέπεια. Η κυβέρνηση της (άλλης χώρας) μας έχει διαβεβαιώσει ότι δε θα τοποθετήσει τη σημαία της ή οπλισμένο προσωπικό της στις νησίδες, ούτε θα τοποθετήσει πλοία κοντά στις νησίδες. Προσδίδουμε μεγάλη βαρύτητα σε αυτή τη διαβεβαίωση από ένα σύμμαχο του ΝΑΤΟ. Προσδίδουμε εξίσου μεγάλη βαρύτητα στις διαβεβαιώσεις της κυβέρνησής σας ως προς τα ίδια, και το έχουμε διαβιβάσει προφορικά και γραπτώς στην κυβέρνηση της (άλλης χώρας)».

Το περιεχόμενο της επιστολής, που κρατήθηκε μυστική, περιλαμβάνεται σε τηλεγράφημα προς την αμερικανική πρεσβεία της Αθήνας που υπογράφει η αντικαταστάτης του κ. Κρίστοφερ, μετέπειτα υπουργός Εξωτερικών, Μαντλίν Ολμπράιτ, και το οποίο εστάλη στις 22 Μαΐου 1999 (ώρα 05.49) με τίτλο: «Το επεισόδιο στα Ίμια / Καρντάκ το 1996: Οι όροι απόσυρσης».

Σύμφωνα με πληροφορίες, ο λόγος για τον οποίο διατάχθηκε έρευνα στο Στέϊτ Ντιπάρτμεντ για τους όρους αποχώρησης από τα Ίμια, οφειλόταν σε διχογνωμία που παρατηρήθηκε μεταξύ των στελεχών της Διεύθυνσης Ευρωπαϊκών Υποθέσεων (EUR) για το περιεχόμενο της ελληνοτουρκικής συμφωνίας.

Έτσι, η κ. Ολμπράιτ ζήτησε να ερευνηθούν τα αρχεία της EUR. Παράλληλα ζήτησε «να φρεσκάρουν τη μνήμη τους» και όσοι συμμετείχαν στις διαπραγματεύσεις. Αποτέλεσμα της έρευνας ήταν η ανεύρεση της επιστολής του κ. Κρίστοφερ προς τους κ.κ. Πάγκαλο και Μπαϊκάλ, που έβαλε τα πράγματα στη θέση τους.

Η συμφωνία που πέτυχε ο Χόλμπρουκ και με την οποία αμφισβητήθηκε επίσημα το καθεστώς των συγκεκριμένων βραχονησίδων, περιείχε ακόμα έναν όρο, εκτός της ταυτόχρονης αποχώρησης των πλοίων, των στρατιωτικών αγημάτων και των σημαιών της Ελλάδας και της Τουρκίας: προέβλεπε και τη μη επιστροφή των στρατών, των σημαιών και των πλοίων επί και πλησίον των βραχονησίδων, καθιστώντας τα Ίμια «γκρίζα περιοχή».

Μάλιστα, η ελληνική κυβέρνηση υπό την πίεση της Άγκυρας, ένιωσε την ανάγκη επισημοποίησης και επαναβεβαίωσης της συμφωνίας, όταν τέθηκε σε κίνδυνο η ελληνικότητα της Καλολήμνου την οποία η Τουρκία έθεσε ως δεύτερο πιθανό στόχο για «γκριζοποίηση», με τη δικαιολογία ότι το ελληνικό υπουργείο Εθνικής Άμυνας απέστειλε Έλληνες στρατιώτες στο νησί.

Στις 7 Φεβρουαρίου 1996, στις 5:19 μ.μ., η αμερικανική πρεσβεία απέστειλε προς τον υπουργό Εξωτερικών στην Ουάσιγκτον το ακόλουθο τηλεγράφημα: (3)

«Θέμα: Πληροφορίες περί απόβασης ελληνικών στρατευμάτων στην Καλόλιμνο

Διαβάθμιση από αναπληρωτή επικεφαλής αποστολής Τόμας Μίλερ.

Το παρόν μήνυμα απαιτεί την ανάληψη ενεργειών – Βλέπε παράγραφο 5.

(Εμπιστευτικό) Απαντώντας σε ερωτήσεις σχετικά με πληροφορίες περί παρουσίας ελληνικών στρατευμάτων στη νησίδα της Καλολίμνου κοντά στα Ίμια / Καρντάκ, το Υπουργείο Εξωτερικών και το ελληνικό Γενικό Επιτελείο Εθνικής Άμυνας είπαν ότι μόνον η νησίδα των Ιμίων καλύπτεται από τη συμφωνία απεμπλοκής που επιτεύχθηκε με τη μεσολάβηση των Ηνωμένων Πολιτειών στις 30-31 Ιανουαρίου.

(Εμπιστευτικό) Έτσι, κατά την άποψή τους, η παρακείμενη νησίδα της Καλολίμνου δεν υπάγεται στη συμφωνία, και δεν επιβεβαιώνουν ούτε διαψεύδουν την παρουσία ελληνικών στρατευμάτων (ή άλλων προσώπων) στην Καλόλιμνο (ή σε άλλα νησιά / νησίδες του Αιγαίου). Επισημαίνουμε ότι τουλάχιστον μια είδηση στον Τύπο της 7ης Φεβρουαρίου αναφέρει ότι τοποθετήθηκαν Έλληνες στρατιώτες σε νησίδες κοντά στα θαλάσσια σύνορα της Ελλάδας με την Τουρκία στο Αιγαίο, όμως μέχρι τώρα δε μπορέσαμε να επιβεβαιώσουμε την είδηση αυτή.

(Εμπιστευτικό) Σχόλιο και αίτημα ανάληψης ενεργειών: Η πρεσβεία ενεργεί θεωρώντας ότι η συμφωνία περί επανόδου στο προηγούμενο καθεστώς καλύπτει μόνον τα Ίμια / Καρντάκ και όχι άλλα γειτονικά νησιά / νησίδες. Θα εκτιμούσαμε την επιβεβαίωση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ ότι η αντίληψή μας αυτή είναι ορθή. Θα συνεχίσουμε τις προσπάθειές μας για την απόκτηση περισσότερων πληροφοριών όσον αφορά την ενδεχόμενη αποστολή ελληνικών στρατευμάτων στις νησίδες κοντά στα Ίμια / Καρντάκ ή σε άλλα σημεία κατά μήκος των θαλάσσιων συνόρων Ελλάδας και Τουρκίας στο Αιγαίο. Υπογραφή: Νάιλς».

Η απάντηση του Στέϊτ Ντιπάρτμεντ έφτασε με τηλεγράφημα που απέστειλε ο υπουργός των Εξωτερικών με την υπογραφή του αναπληρωτή υπουργού Στρόουμπ Τάλμποτ στον Αμερικανό πρέσβη στην Αθήνα, στις 8 Φεβρουαρίου 1996, στις 2.25 το πρωί. Το τηλεγράφημα διαφωτίζει πλήρως για το περιεχόμενο της ελληνοτουρκικής συμφωνίας που πέτυχε ο Χόλμπρουκ και αποδέχθηκαν οι Έλληνες και οι Τούρκοι.

Αναφέρονται τα εξής: (4)

«1. Διαβάθμιση από Κέρι Κάβανο, διευθυντή Υποθέσεων Νοτιοανατολικής Ευρώπης.

(Εμπιστευτικό) Το ακόλουθο σημείωμα διαβιβάσθηκε στον Υπουργό Εξωτερικών στις 7 Φεβρουαρίου:

Η κατάσταση παραμένει τεταμένη στο Αιγαίο. Οι Τούρκοι παραπονέθηκαν στην πρεσβεία μας ότι η Ελλάδα τοποθέτησε κάποιες στρατιωτικές δυνάμεις στη νήσο Καλόλιμνο (ένα ελληνικό νησί κοντά στα Ίμια / Καρντάκ), παραβιάζοντας τη συμφωνία που επέτρεψε στις δύο πλευρές να υποχωρήσουν από το χείλος της σύγκρουσης. Η συγκεκριμένη ενέργεια δεν παραβιάζει τη συμφωνία για την ταυτόχρονη απομάκρυνση στρατιωτικών δυνάμεων και σημαιών από τα Ίμια, την αποχώρηση των πολεμικών σκαφών και τη μη επιστροφή τους. Εγείραμε τους τουρκικούς προβληματισμούς στην ελληνική πρεσβεία, τονίζοντας τη σημασία της επίδειξης της μεγαλύτερης δυνατής σύνεσης στη χρήση στρατιωτικών δυνάμεων και από τις δύο πλευρές κατά τη διάρκεια της ευαίσθητης αυτής περιόδου. Καταστήσαμε σαφές ότι δεν αμφισβητούμε το δικαίωμά τους να αναπτύξουν αυτά τα στρατεύματα, αλλά ανησυχούμε για το γεγονός ότι τέτοιου είδους ενέργειες είναι δυνατόν να παρερμηνευθούν και να προκαλέσουν αντιδράσεις στην Άγκυρα. Ο πρέσβης Τσίλας μεταβίβασε το μήνυμα αυτό στον Υπουργό Εξωτερικών Πάγκαλο και στον Υπουργό Άμυνας Αρσένη. Παραπονέθηκαν ότι επρόκειτο για ανάπτυξη ελληνικών δυνάμεων σε ελληνικό έδαφος και ότι δεν ήταν θέμα προς συζήτηση. Υπογραφή: Τάλμποτ».

Αξίζει να σημειωθεί, ότι ο Χόλμπρουκ επέβαλε στην Αθήνα και την Άγκυρα ότι η διαδικασία της απόσυρσης από τα Ίμια θα παρακολουθείτο από αμερικανικά αεροπλάνα και ελικόπτερα του 6ου Στόλου, που θα επιβεβαίωναν την αποχώρηση των ελληνικών και των τουρκικών δυνάμεων. Η συμφωνία παραβιάστηκε από την Άγκυρα, η οποία όμως προσπάθησε να επιρρίψει τις ευθύνες στην ελληνική πλευρά.

Σε εμπιστευτικό τηλεγράφημα που παραδόθηκε κατόπιν απανωτών εφέσεων σε ερευνητές στην Ουάσιγκτον και τη Φιλαδέλφεια, λίγες ημέρες μετά τα Χριστούγεννα του 2016, η αμερικανική πρεσβεία περιγράφει τη συνομιλία του επιτετραμμένου της στην Άγκυρα, με τον Ονούρ Οϊμέν, ο οποίος παρουσιάζεται ως να μην έχει ιδέα για την επιβεβαίωση της αποχώρησης από τους Αμερικανούς: (5)

«Ο Οϊμέν τηλεφώνησε στον επιτετραμμένο στις 2 Φεβρουαρίου για να ζητήσει διευκρίνιση της πληροφορίας που έλαβε από την τουρκική πρεσβεία της Ουάσιγκτον σύμφωνα με την οποία η αμερικανική κυβέρνηση “είναι δυσαρεστημένη” επειδή η Τουρκία αρνήθηκε να δώσει άδεια να πετάξουν τα αμερικανικά αεροπλάνα για να παρακολουθούν την απόσυρση από τα Καρντάκ. Ο Οϊμέν είπε ότι έλεγξε με τις Ένοπλες Δυνάμεις και το προσωπικό του υπουργείου του και δε βρήκε καμία αναφορά ότι η αμερικανική κυβέρνηση ζήτησε τέτοια άδεια».

Στη συνέχεια σημειώνεται ότι ο Οϊμέν ήταν βέβαιος πως οι Αμερικανοί δεν υπέβαλαν αίτημα για να επιτραπούν πτήσεις που θα έλεγχαν την αποχώρηση των δυνάμεων από τα Ίμια και ότι η Τουρκία δεν απέρριψε το αίτημα. (Ο Οϊμέν) υπέθεσε ότι «πιθανότατα οι Έλληνες αρνήθηκαν άδεια για τις αμερικανικές υπερπτήσεις».

Ο κ. Ριτσαρντόουν καταλήγει γράφοντας τα εξής: «4»

(Εμπιστευτικό) Σχόλιο: «Εκτός από την επιθυμία «αποσαφήνισης αυτού του σημείου» και διαβεβαίωσης της αμερικανικής κυβέρνησης σχετικά με τη διάθεση της κυβέρνησής του να συνεργασθεί με εμάς, ο Οϊμέν προσπαθεί φυσικά να κάνει επίδειξη δύναμης στην Αθήνα. Θα προσπαθήσουμε να αποθαρρύνουμε κάτι τέτοιο: στην περίπτωση αυτή, εάν οι Έλληνες αρνήθηκαν πράγματι να χορηγήσουν άδεια πτήσεων πάνω από τη χώρα, οι Τούρκοι δε χρειάζεται να το γνωρίζουν. Αλλά, εάν μπορούμε να επιβεβαιώσουμε ότι υπάρχει κάποια άλλη εξήγηση στην ιστορία αυτή, θα θέλαμε να μπορέσουμε να την αναφέρουμε στον Οϊμέν».

Αξίζει να σημειωθεί, ότι παρά την τουρκική άρνηση, οι Αμερικανοί παρακολούθησαν με δικά τους μέσα τη διαδικασία της απόσυρσης που ξεκίνησε στις 7 το πρωί (ώρα Ελλάδος) και ολοκληρώθηκε τρεις ώρες αργότερα. Στις 10 π.μ. (3 το πρωί ώρα Ουάσιγκτον) ο Χόλμπρουκ αναχώρησε από το Στέϊτ Ντιπάρτμεντ αφού στο μεταξύ είχε λάβει μήνυμα από το αμερικανικό Πεντάγωνο υπογεγραμμένο από το στρατηγό Σαλικασβίλι, ότι οι στρατιώτες, οι σημαίες και τα πλοία αποχώρησαν ειρηνικά, χωρίς να δημιουργηθεί κανένα επεισόδιο ή πρόβλημα…

ΤΑ ΤΗΛΕΓΡΑΦΗΜΑΤΑ

(1). Τηλεγράφημα από την Πρεσβεία των ΗΠΑ στην Αθήνα προς τον υπουργό Εξωτερικών στην Ουάσιγκτον. Ημερομηνία: 6 Φεβρουαρίου 1996, Ώρα: 09:39. Ενημέρωση: Πρεσβεία των ΗΠΑ στην Άγκυρα. Θέμα: Συνάντηση με τον υπουργό Εξωτερικών Πάγκαλο. Επίσκεψη Χόλμπρουκ. Πιθανή επίσκεψη Σημίτη/Πάγκαλου στην Ουάσιγκτον.

(2). Τηλεγράφημα από την υπουργό Εξωτερικών Ολμπράιτ προς την Πρεσβεία των ΗΠΑ στην Αθήνα. Ημερομηνία: 22 Μαΐου 1999, Ώρα: 05.49. Ενημέρωση: Πρεσβείες των ΗΠΑ στην Άγκυρα και τη Λευκωσία. Θέμα: «Το επεισόδιο στα Ίμια/Καρντάκ το 1996: Οι όροι απόσυρσης».

(3). Τηλεγράφημα της αμερικανικής πρεσβείας της Αθήνας προς τον υπουργό Εξωτερικών στην Ουάσιγκτον. Ημερομηνία: 7 Φεβρουαρίου 1996, Ώρα: 17:19. Ενημέρωση: Υπουργείο Άμυνας Ουάσιγκτον, Γενικό Επιτελείο Στρατού, Ουάσιγκτον. Θέμα: Πληροφορίες περί απόβασης ελληνικών στρατευμάτων στην Καλόλιμνο

(4). Τηλεγράφημα από τον υπουργό Εξωτερικών στην Ουάσιγκτον προς την Πρεσβεία των  ΗΠΑ στην Αθήνα. Ημερομηνία: 8 Φεβρουαρίου 1996, Ώρα: 2.25 το πρωί.

(5). Τηλεγράφημα από την αμερικανική πρεσβεία στην Άγκυρα προς τον υπουργό Εξωτερικών στην Ουάσιγκτον. Ημερομηνία: 2 Φεβρουαρίου 1996, Ώρα: 5.16 π.μ.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Όλα τα τηλεγραφήματα είναι αποχαρακτηρισμένα και βρίσκονται στην κατοχή της ερευνητικής ομάδας. Η δημοσίευση τους δεν παραβιάζει τους σχετικούς αμερικανικούς νόμους.

Θα είχαν εντελώς σαπίσει, μετά από εξήντα γύρους, οι διερευνητικές συνομιλίες με την Τουρκία, αν δεν υπήρχε προδιάθεση από διαδοχικές ελληνικές κυβερνήσεις, να ενδώσουν στις πιέσεις ξένων και εγχώριων παραγόντων και, επιτέλους, «οι Μήδοι θα διαβούνε», όπως έλεγε ο Καβάφης.

Απόστολος Αποστολόπουλος*

Το μόνο που συγκρατεί κάθε φορά τους κυβερνώντες στην Αθήνα, είναι ο τρόμος μήπως η «πλέμπα» ξεσηκωθεί και τους πάρει φαλάγγι. Αν και καμιά φορά φτάνει μονάχα ένας για να κάνει τη δουλειά, όπως είχε γίνει στα τέλη του περασμένου αιώνα.

Γι’ αυτό, πριν έρθουν τα πάνω-κάτω, δεν είναι απίθανο να γίνουν εκλογές νωρίς-νωρίς την άνοιξη και πάντως πριν από οποιαδήποτε συμφωνία με την Τουρκία. Ώστε, σκέπτονται, με πρόσφατη εντολή, να κλείσουν άφοβα συμφωνία με την Τουρκία. Λάθος! Στοιχειώδες λάθος! Με άλλα κριτήρια ψηφίζει ο κόσμος κυβέρνηση και για άλλους λόγους θα διαδηλώνει εναντίον της, ακόμα και την επομένη των εκλογών, αν κρίνει ότι αυτή παραδίδει τα ιερά και τα όσια.

Η λαϊκή αντίληψη ότι δε θα γίνει τίποτα επειδή (δεν) το θέλουν οι Αμερικάνοι, δεν είναι εντελώς αβάσιμη. Ο Ερντογάν και οι προηγούμενοι στην Άγκυρα δεν ανέλαβαν ποτέ δράση, χωρίς άδεια των ΗΠΑ, με κορυφαίο παράδειγμα την εισβολή στην Κύπρο. Αυτή η αντίληψη υποκρύπτει την επιθυμία να ξορκίσει ό,τι μπορεί να ταράξει την ησυχία μας «κι ας καεί και το παλιάμπελο». Το Κυπριακό είναι διεθνές ζήτημα και οι ΗΠΑ είναι ο υπερκείμενος καθοριστικός παράγων, αλλά το πρόβλημα θα λυθεί μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας.

Ωστόσο:

-Πρώτον, όλος ο πολιτικός κόσμος της Τουρκίας έχει τις ίδιες επεκτατικές βλέψεις. Την εισβολή στην Κύπρο δεν την έκανε ο Ερντογάν. Οι ΗΠΑ, με υποβολέα τον Κίσινγκερ, έστρωσαν το χαλί, αλλά την εισβολή τη διέπραξαν οι Τούρκοι.

-Δεύτερον, οι ΗΠΑ είχαν άφθονο χρόνο να επέμβουν και να λύσουν και το Κυπριακό και το πρόβλημα στο Αιγαίο. Επέτρεψαν την εισβολή/κατοχή, αλλά δεν τη νομιμοποιούν. Διαιωνίζεται ένα αμφιλεγόμενο καθεστώς που αποδυναμώνει και τους τρεις συμβαλλόμενους – Τουρκία, Ελλάδα και Κύπρο. Και δίνει αφορμή για έκρηξη του τριγώνου, όταν κριθεί χρήσιμο. Τα κοιτάσματα είναι σημαντικά, αλλά το οικονομικό σκέλος είναι υποδεέστερο. Προέχει η στρατηγική κυριαρχίας στην περιοχή από τη Μέση Ανατολή και τα Βαλκάνια ως τη Ρωσία.

ΑΣΥΜΦΟΡΗ ΑΝΑΤΑΡΑΧΗ

-Τρίτον, στο Αιγαίο η κυριαρχία της Ελλάδας είναι απόλυτη, βασισμένη σε Διεθνείς Συνθήκες, όπως η Συνθήκη της Λοζάνης. Σε καμία Μεγάλη Δύναμη δεν αρέσει μια μικρή και αδύναμη χώρα, όπως η Ελλάδα (ένα προτεκτοράτο, για την ακρίβεια), να ελέγχει έναν ευαίσθητο χώρο σε μια τόσο κρίσιμη περιοχή.

Για να κρατήσει η Ελλάδα τον έλεγχο στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, πρέπει να παλέψει με νύχια και με δόντια, με οδηγό στην ύστατη ανάγκη το «υπόδειγμα Σαμψών».

Έτσι ώστε να προκληθεί ασύμφορη αναταραχή στην περιοχή με αποτέλεσμα:

-Η Δύση να σκεφτεί ότι μπορεί να χάσει τον απόλυτο και σταθερό έλεγχο που ασκεί μεταπολεμικά στην περιοχή.

-Να καταρρεύσει ο μύθος περί φοβερών και τρομερών τουρκικών ενόπλων δυνάμεων, οπότε η νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ θα ήταν για τα μπάζα. Διότι, το μόνο αβέβαιο σε μια ελληνοτουρκική σύγκρουση είναι, ότι η Τουρκία θα βγει νικήτρια.

-Τέλος, θα «τέλειωνε» και η στρατηγική των ΗΠΑ (Ομπάμα) να μετατραπούν τα κράτη της περιοχής σε «σκόνη», σε χώρους ανίκανους να αυτοκυβερνηθούν, όπως π.χ. η Λιβύη. Ο Τραμπ αντιστρατεύθηκε και έχασε. Η Ελλάδα είναι υποψήφια για μια τέτοια τύχη, μια κονιορτοποιημένη οντότητα, χειρότερα από προτεκτοράτο.

ΨΕΥΔΑΙΣΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΛΙΤ

Οι ελίτ νομίζουν ότι θα κρατήσουν τα κεκτημένα ξεπουλώντας τη χώρα. Είναι μακριά νυχτωμένες. Επειδή μετά από ριζική ανατροπή, από μια πανωλεθρία, έρχονται νέοι που αντικαθιστούν τους παλιούς για να χειριστούν, σαν «σωτήρες» τα πράγματα. Να αλλάξουν όλα, ώστε να μείνουν όπως ήταν. Η ελληνική ελίτ δεν κατάλαβε, ότι μόνο αν διατηρούσε τη σχετική ισχύ που είχε θα συνέχιζε να έχει την ανάλογη υποστήριξη του συμμαχικού (αμερικανικού) παράγοντα, ακόμα και μετά την εισβολή – κατοχή της Κύπρου. Ήταν χρήσιμη στις ΗΠΑ ως φόβητρο στις τουρκικές φιλοδοξίες.

-Τέταρτον, στις Πρέσπες δεν παραχωρήσαμε κάτι «απτό» δικό μας και άμεσα επικίνδυνο για την υπόστασή μας. Ακόμα και έτσι, όμως, η γοητεία του ΣΥΡΙΖΑ και της ηγεσίας του εξανεμίστηκε, κράτησε όσο «το τέταρτο δημοσιότητας» που μπορεί να έχει ο κάθε τυχεράκιας.

-Πέμπτον, κάποιοι ισχυρίζονται ότι τα μέτρα για τον κορωνοϊό (καραντίνα κ.λπ.) και η προσπάθεια επιβολής υποχρεωτικού εμβολιασμού (παρά τις παρενέργειες) θα κρατήσουν ώσπου οι παγκοσμιοποιητές να πετύχουν τους σκοπούς τους. Και η «υπόθεση Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειος» τόσο θα κρατήσει, όσο να πετύχουν τους σκοπούς τους.

-Έκτον και τελευταίο, οι Ρώσοι με χαρά τους θα έβλεπαν μια ελληνοτουρκική σύγκρουση που θα έπληττε βαριά το ΝΑΤΟ, χωρίς οι ίδιοι να κουνήσουν το δαχτυλάκι τους. Η νέα αμερικανική κυβέρνηση φροντίζει, τουλάχιστον στα πρώτα λόγια της, να κρατάει ισορροπία με την Ελλάδα έναντι της Τουρκίας του Ερντογάν. Ας κρατούσαν και οι Ρώσοι, έμπρακτα, μια τέτοια ισορροπία, αντί να προσπαθούν να ρίξουν στην αρένα ζιζάνια. Αναγνωρίζουν π.χ. το δικαίωμά μας να επεκτείνουμε τα χωρικά μας ύδατα στα 12 μίλια αλλά σιωπούν για την αντίδρασή τους αν η Τουρκία μας επιτεθεί.

Στην πολιτική, κάθε πράγμα πρέπει να λέγεται και να γίνεται στην ώρα του. Αυτές οι ώρες είναι πραγματικά κρίσιμες. Οι ισχυροί της περιοχής, μεταξύ τους και η Τουρκία ως αδύναμος αλλά κρίσιμος κρίκος, είναι ώριμες να πάρουν αποφάσεις για τα πολλά επόμενα χρόνια. Η Ελλάδα οφείλει επιτέλους να συνειδητοποιήσει ότι γλείφοντας και έρποντας δεν έχει τίποτα να κερδίσει.

*Ο Απόστολος Αποστολόπουλος είναι δημοσιογράφος. Γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Νέα Σμύρνη με μικρασιατική παιδεία, από τη μητέρα του. Ο παππούς και ο πατέρας του ήταν επίσης δημοσιογράφοι. Σπούδασε κοινωνιολογία στο Παρίσι, στα χρόνια της δικτατορίας. Ξεκίνησε δημοσιογραφία στην Αυγή και, μεταδικτατορικά, σε εφημερίδες, περιοδικά και στο δημοτικό ραδιόφωνο 9,84. Από το 1974 ως το 2000 ήταν ως παρουσιαστής του Δελτίου Ειδήσεων στην ΕΡΤ, ρεπόρτερ και αρχισυντάκτης.