Το 2020 ήταν μια από τις χειρότερες χρονιές των τελευταίων δεκαετιών, όσον αφορά την εκδήλωση επιθετικότητας από την πλευρά της Τουρκίας απέναντι στην Κύπρο και την Ελλάδα.

Σάββας Καλεντερίδης*

Μερικές από τις επιθετικές και προκλητικές ενέργειες είναι οι εξής:
-Εισβολή και έρευνες από το «Μπαρμπαρός» στην ΑΟΖ της Κυπριακής Δημοκρατίας.
-Εισβολή και γεωτρήσεις από το πλωτό γεωτρύπανο «Γιαβούζ» στην ΑΟΖ της Κυπριακής Δημοκρατίας.
-Εισβολή και έρευνες από το «Ορούτς Ρέις» στην υφαλοκρηπίδα της Ελλάδας και της Κύπρου υπό τη συνοδεία δεκάδων φρεγατών και πυραυλάκατων του τουρκικού Πολεμικού Ναυτικού.
-Εισβολή Ερντογάν στην περίκλειστη πόλη της Αμμοχώστου.
-Πολλαπλές αναφορές για τα δικαιώματα της Τουρκίας στη «Γαλάζια Πατρίδα».
-Πολλαπλές αναφορές για τα δικαιώματα της Τουρκίας στην περιοχή του τουρκολυβικού μνημονίου.
-Σωρεία NAVTEX και δηλώσεις επισήμων για αποστρατιωτικοποίηση των νησιών του βορείου Αιγαίου και των Δωδεκανήσων.
-Απόπειρα κατάληψης της συνοριακής πύλης στις Καστανιές του Έβρου με αλλοδαπούς μουσουλμάνους και στη συνέχεια εισβολής στην Ελλάδα 800.000 αλλοδαπών με στόχο τη δημογραφική αλλοίωση του νομού Έβρου.
-Οργανωμένη από το τουρκικό κράτος διακίνηση αλλοδαπών μουσουλμάνων με τελευταίο παράδειγμα το γραφείο ταξιδιών «Η Τουρκία» που μετέφερε Σομαλούς με αεροσκάφη της κρατικής ΤΗΥ από το Μογκατίσου στη Σμύρνη και από εκεί στην Ελλάδα.
-Δηλώσεις Τούρκων αξιωματούχων για ανάγκη αναθεώρησης της Συνθήκης της Λοζάνης.
-Δηλώσεις Τούρκων αξιωματούχων για «18 νησιά του Αιγαίου που είναι τουρκικά».
-Δηλώσεις Τούρκων αξιωματούχων για παραδοσιακά δικαιώματα της Τουρκίας στα Δωδεκάνησα.
Τα όσα αναφέρθηκαν παραπάνω, ήταν μόνο οι κυριότερες προκλήσεις της Άγκυρας, με σοβαρότερη –κατά την ταπεινή μου άποψη– την απόπειρα κατάληψης της συνοριακής πύλης στις Καστανιές του Έβρου, αφού, σύμφωνα με άρθρο σοβαρού Τούρκου ακαδημαϊκού, το σχέδιο προέβλεπε την εισβολή σε πρώτη φάση 800.000 μουσουλμάνων και σε επόμενες φάσεις –αφού πλέον ο Έβρος θα ήταν «μουσουλμανικός» και η συνοριακή πύλη υπό κατάληψη– εισβολή στην Ελλάδα και εκείθεν στην Ευρώπη 10 εκατομμυρίων μουσουλμάνων. Σχέδιο το οποίο έχει εξυφάνει η Τουρκία από κοινού με το Ιράν.
Αν είχε πετύχει το σχέδιο εκείνο, θα μιλούσαμε πλέον για άλλη Ελλάδα ή μάλλον για το Γιουνανιστάν.
Η εκδήλωση όλης αυτής της επιθετικότητας της Τουρκίας αφύπνισε το ελληνικό πολιτικό σύστημα, το οποίο με τις πολιτικές του έσκαβε το δικό του λάκκο. Όταν κατάλαβε ότι κινδυνεύει και απειλείται η ίδια η ύπαρξή του, αφυπνίστηκε και άλλαξε πολιτική, κυρίως σε δύο τομείς.
Ο ΠΡΩΤΟΣ είναι ο τομέας της λαθραίας εισόδου αλλοδαπών, κυρίως των μουσουλμάνων στην Ελλάδα, μια κατάσταση που οφειλόταν βασικά στην πολιτική των ανοιχτών συνόρων που υιοθέτησε μεγαλοφώνως η τότε ελληνική κυβέρνηση, με αποτέλεσμα να καταστεί η Ελλάδα ο πιο εύκολος «στόχος» για την Τουρκία και για τους αλλοδαπούς ο πιο «δημοφιλής» προορισμός. Μετά την απόπειρα κατάληψης της συνοριακής πύλης των Καστανιών, η Ελλάδα πήρε μέτρα, έκλεισε τα σύνορα και περιόρισε αρκετά τη σχεδιασμένη παραβίαση των ελληνικών συνόρων.
Ο ΔΕΥΤΕΡΟΣ τομέας είναι η ενίσχυση των Ενόπλων Δυνάμεων. Η Ελλάδα μετά το Ελσίνκι (1999) και μετά την έναρξη των διερευνητικών επαφών (2002) έβαλε «όλα τα αυγά» στο καλάθι της Ευρωπαϊκής Ένωσης με σκοπό να εξουδετερώσει την τουρκική απειλή μέσω Βρυξελλών. Θα μπορούσε να πει κανείς ότι έχει κάποια λογική αυτή η επιλογή, υπό τον όρο ότι θα ισχύουν δύο προϋποθέσεις:
-ΠΡΩΤΟΝ ότι η Τουρκία έχει ως πρώτη προτεραιότητα της εξωτερικής της πολιτικής την είσοδο στην ΕΕ και άρα για να πετύχει το στόχο μπορεί να προβεί σε υποχωρήσεις έναντι της Ελλάδος και της Κύπρου.
-ΔΕΥΤΕΡΟΝ ότι η Ελλάδα παράλληλα με τις διερευνητικές και το καλό κλίμα που θα είχε δημιουργηθεί μέσω της ευρωπαϊκής προοπτικής, θα έπρεπε να παρακολουθεί τα εξοπλιστικά προγράμματα και τον επιχειρησιακό σχεδιασμό της Τουρκίας απέναντι τόσο στην ίδια όσο και στην Κύπρο και την Ελλάδα, και αναλόγως να προετοιμάζεται, για να μην ξυπνήσει ένα πρωί και διαπιστώσει ότι η Τουρκία έχει υπεροπλία και δι’ αυτής θα προσπαθήσει να υφαρπάξει αυτά που διεκδικεί δεκαετίες τώρα.
Τώρα, το πολιτικό σύστημα που αποκοιμήθηκε και αποκοίμισε την Ελλάδα επί 20 χρόνια, έστω και αργά ξύπνησε από το λήθαργο, γιατί είδε και πάλι να απειλείται η ύπαρξή του κυρίως λόγω της εισβολής του «Ορούτς Ρέις» στην υφαλοκρηπίδα μας, αλλά και του κινδύνου να έχουμε επέκταση των ερευνών νοτίως της Κρήτης και μετά να ακολουθήσουν και γεωτρήσεις.
Κατάλαβε το πολιτικό σύστημα ότι αν δεν αντιδράσει και η Τουρκία συνεχίσει να αλωνίζει στα νερά της «Γαλάζιας Πατρίδας» και νοτίως της Κρήτης, όσο και να έχει αποχαυνωθεί αυτός ο λαός από αποπροσανατολισμό ετών, θα αντιδρούσε και δε θα είχε μείνει κολυμπηθρόξυλο από τα υφιστάμενα κόμματα και… τζάκια.
Εδώ είμαστε λοιπόν. Ξυπνήσαμε μετά από 20 χρόνια και διαπιστώσαμε ότι η Τουρκία αφενός δε δίνει δεκάρα για την ΕΕ και αφετέρου, όλα αυτά τα χρόνια ανέπτυσσε την αμυντική της βιομηχανία και εξοπλιζόταν.
Και έτσι, αντί να εξοπλίζεται η Ελλάδα με βάση καλά επεξεργασμένα πενταετή και δεκαετή προγράμματα, που θα ανταποκρίνονται στους εθνικούς σχεδιασμούς και την εθνική στρατηγική, τώρα τρέχουμε να προλάβουμε να μπαλώσουμε τις «τρύπες» της εθνικής μας άμυνας.
Αν και δεν υπάρχει καμία χώρα στον κόσμο που να συμπεριφέρεται έτσι, αν και οι κινήσεις και στο Μεταναστευτικό και στο θέμα της αντιμετώπισης της τουρκικής απειλής δε γίνονται με βάση στρατηγικό σχεδιασμό, αλλά για να διασωθεί το πολιτικό σύστημα από την επερχόμενη καταστροφή, καλοδεχούμενος και ο έλεγχος των συνόρων και η ενεργός διπλωματία και η σύναψη συμμαχιών και η υλοποίηση εξοπλιστικών προγραμμάτων.
Καλοδεχούμενα, με μία προϋπόθεση: Ότι τα υπερσύγχρονα όπλα, τα αεροπλάνα και τις φρεγάτες θα ξέρουμε γιατί τα παίρνουμε και πώς θα τα χρησιμοποιήσουμε, για να ενισχύσουμε την αποτρεπτική ισχύ και τη διπλωματική θέση της Ελλάδας.
Αν τα κάνουμε όλα αυτά και δεχόμαστε διερευνητικές χωρίς κατάργηση του τουρκολυβικού μνημονίου, χωρίς κατάργηση του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» και αποχώρηση του «Μπαρμπαρός» και του «Γιαβούζ» από την ΑΟΖ της Κυπριακής Δημοκρατίας, αυτό που θα πετύχουμε είναι να γεμίσουμε τα ταμεία των βιομηχανιών όπλων και να αδειάσουμε τα ταμεία της Ελλάδας.
Τέλος, η Ελλάδα πρέπει να ανακαλύψει την τακτική του «μαστίγιου και του καρότου».
Δηλαδή, πρώτα μαστίγιο στην Τουρκία πανταχόθεν, από ΗΠΑ, ΕΕ και από Ελλάδα, μετά πάλι μαστίγιο και μετά λίγο καρότο.
Τώρα, με διερευνητικές, με μεθόδευση συνάντησης του Ερντογάν με τον Κυριάκο Μητσοτάκη και με χάδια από την ΕΕ είμαστε στο «καρότο, καρότο, καρότο» χωρίς καθόλου μαστίγιο.
Αλλάξτε τροπάρι κύριοι, γιατί οι απειλές παραμένουν και δεν είναι απειλές μόνο για την Ελλάδα, είναι και για το πολιτικό σύστημα. Έστω υπόψιν.
*Ο Σάββας Καλεντερίδης (Βέργη Σερρών, 1960) είναι Έλληνας αξιωματικός εν αποστρατεία, πρώην πράκτορας της ΕΥΠ και μετέπειτα συγγραφέας και γεωστρατηγικός αναλυτής.

Η τήρηση της πλειοψηφίας των προεκλογικών υποσχέσεων και τα οξυμένα αντανακλαστικά που επέδειξε σε πρωτόγνωρες κρίσεις

Τα πάντα έμοιαζαν ιδανικά για τον Κυριάκο Μητσοτάκη το βράδυ της 7ης Ιουλίου του 2019. Το κόμμα του είχε κερδίσει την εκλογική κούρσα με σχεδόν 8,5 μονάδες διαφορά από τον ΣΥΡΙΖΑ, ο στόχος της αυτοδυναμίας είχε επιτευχθεί και με το παραπάνω –158 κερδισμένες έδρες γαρ– και ο δρόμος της τετραετίας ανοιχτός. Δυστυχώς, δεν ήταν δεμένο το… σκυλί της πανδημίας και έτσι μετά από ένα πρώτο ανέφελο εξάμηνο, η «γαλάζια» διακυβέρνηση άρχισε να αναμετράται επί 12 μήνες με έναν απρόβλεπτο και φθοροποιό εχθρό, πολύ ψηλότερο από το «μπόι» της.
Δεκαοκτώ μήνες, λοιπόν, μετά από εκείνον τον Ιούλιο και με πολλούς να κάνουν ήδη λόγο για σοβαρό ενδεχόμενο πρόωρης προσφυγής στις κάλπες, έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον να ζυγιστούν τα συν και τα πλην της κυβέρνησης Μητσοτάκη, τα οποία δεν είναι τόσο προφανή και δεδομένα.
Κι αυτό διότι η έως τώρα πρωθυπουργική θητεία του Κυριάκου Μητσοτάκη προσομοιάζει –όπως έχει επισημανθεί πολλές φορές από τις στήλες τις «Α»– με αντεστραμμένη διαφήμιση ινστιτούτου αδυνατίσματος. Τις διαφημίσεις, δηλαδή, που δείχνουν το «πριν» και «μετά»!!!
Με τη διαφορά ότι το πολιτικό «πριν» του Κυριάκου είναι η… fit και στρωμένη «δουλειά» της περιόδου Ιούλιος 2019 – Ιανουάριος 2020 και το «μετά», η πανδημική δυστοπία την οποία κλήθηκε να διαχειριστεί (και συνεχίζει να το κάνει…) από τον περσινό Φεβρουάριο. Πρόκειται αναμφίβολα για μία σημαντική παράμετρο που δεν πρέπει να ξεχνάει κανείς όταν αποπειράται να αξιολογήσει τα πεπραγμένα, ειδικά μίας κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας που στις πρώτες 100 ημέρες της έμοιαζε σαν έτοιμη από καιρό να κυβερνήσει.

ΞΕΚΙΝΗΜΑ ΓΙΑ… ΟΣΚΑΡ
Αν κάτι παραδέχονται ακόμη και οι άσπονδοι φίλοι της Νέας Δημοκρατίας, είναι ότι το προεκλογικό σχέδιο που είχε παρουσιάσει ο Κυριάκος Μητσοτάκης στους πολίτες άρχισε να υλοποιείται με το «καλημέρα» και σχεδόν κατά γράμμα. Αυτό από μόνο του αποτελεί ένα από τα μεγάλα «συν» τού έως τώρα κυβερνητικού βιογραφικού. Επιγραμματικά, αρκεί να θυμίσουμε ότι από την ανάληψη της εξουσίας στις 7 Ιουλίου 2019 μέχρι και τα μέσα Οκτωβρίου της ίδιας χρονιάς, δηλαδή στις λεγόμενες «πρώτες 100 ημέρες», η κυβερνώσα Ν.Δ. προχώρησε:
-Στην ανακοίνωση της μείωσης του ΕΝΦΙΑ (30/7/2019) και της βελτίωσης του συστήματος των 120 δόσεων.
-Στην άρση των capital control (2/9/2019) που κουβαλούσε στην πλάτη της η οικονομία από το ΣΥΡΙΖΑϊκής έμπνευσης αυτοκτονικό δημοψήφισμα και το κλείσιμο των τραπεζών.
-Στο ξεμπλοκάρισμα της εμβληματικής επένδυσης στο Ελληνικό με την υπογραφή –στις 17/9/2019– της τελευταίας ΚΥΑ.
-Στην κατάργηση του πανεπιστημιακού ασύλου μέσω της υπερψήφισης στις 8/8/2019 του σχετικού διυπουργικού νομοσχεδίου.
-Στη διάθεση αντικαρκινικών φαρμάκων από τις κλινικές (5/9/2019), παρέμβαση που σήμανε την αρχή του τέλους στις ουρές της ντροπής που σχημάτιζαν οι ασφαλισμένοι στα φαρμακεία του ΕΟΠΥΥ.
-Στην ενεργοποίηση του 112, του διεθνούς τριψήφιου αριθμού έγκαιρης προειδοποίησης των πολιτών, καθώς και στην καθιέρωση αδιάλειπτου ωραρίου λειτουργίας της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας, η οποία είναι πλέον «ανοιχτή» επί 24 ώρες την ημέρα και κάθε ημέρα της εβδομάδας.
Στο ίδιο μικρό χρονικό διάστημα, η Νέα Δημοκρατία επέδειξε μια πρωτόγνωρη σπουδή, επιμέλεια και προετοιμασία για νεοεκλεγείσα κυβέρνηση, αναφορικά με την παραγωγή νομοθετικού έργου, καθώς μέχρι τον Οκτώβριο του 2019 είχαν έρθει προς ψήφιση στη Βουλή σημαντικά νομοσχέδια (φορολογικό, ν/σ για το Επιτελικό Κράτος, κυβερνησιμότητα δήμων, Προστασία Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, Αντικαπνιστικό νομοσχέδιο). Μάλιστα, η «μεγάλη στατιστική» λέει ότι μέχρι τα μέσα του περασμένου καλοκαιριού, η κυβέρνηση είχε ψηφίσει 85 νομοσχέδια!!!
Τα εύσημα για το εξαιρετικό ξεκίνημα την κυβέρνησης Μητσοτάκη πρόλαβαν να τα δώσουν όχι τα ΜΜΕ ή οι δημοσκόποι, όπως ψευδώς ισχυρίζεται η αντιπολίτευση (μείζων και ελάσσων), αλλά οι ίδιες οι αγορές, που πριν καλά-καλά ο πρωθυπουργός και οι υπουργοί καθίσουν στις καρέκλες τους, έδειξαν την εμπιστοσύνη τους στη νεοπαγή διακυβέρνηση. Αξίζει να θυμίσουμε ότι, πριν συμπληρωθεί το πρώτο δεκαήμερο του Οκτωβρίου του 2019 και με μόλις τρεις μήνες θητείας στην «πλάτη» της, η κυβέρνηση είδε να καταρρίπτονται τρία ρεκόρ: η Ελλάδα πέτυχε ιστορικό χαμηλό στο 7ετές ομόλογο, αντίστοιχο ιστορικό χαμηλό (1,5%) στο 10ετές ομόλογο, ενώ για πρώτη φορά στα χρονικά η χώρα δανείστηκε με αρνητικό επιτόκιο.

ΑΡΙΣΤΑ ΚΑΙ ΣΤΑ (ΠΟΛΥ) ΔΥΣΚΟΛΑ
Στα παράσημα της 18μηνης διακυβέρνησης της χώρας από τη Νέα Δημοκρατία, δε μπορεί παρά να συμπεριληφθεί η αντίδραση που επέδειξε ο κρατικός μηχανισμός στις δύο πρώτες μεγάλες κρίσης που αντιμετώπισε. Η μία είναι η απαρχή της επέλασης της πανδημίας του κορωνοϊού στην Ελλάδα (σ.σ. στις 26 Φεβρουαρίου 2020 επιβεβαιώθηκε το πρώτο κρούσμα του SARS-coV-2 στην ελληνική επικράτεια) και η δεύτερη η υβριδική εισβολή που επιχείρησε η Τουρκία στον Έβρο στις 29/2/2020, μέσω της ανοιχτής υποκίνησης δεκάδων χιλιάδων μεταναστών και προσφύγων να παραβιάσουν τα ελληνοτουρκικά χερσαία σύνορα.
Ξεκινώντας από το τελευταίο, τα αντανακλαστικά του κρατικού μηχανισμού στην εν δυνάμει πολεμική απειλή ήταν άψογα, τόσο στο πεδίο της «μάχης» όσο και σε πολιτικό επίπεδο. Κατ’ αρχάς, οι δυνάμεις ασφαλείας απέτρεψαν τη λαθροεισβολή, ενώ η πολιτική ηγεσία διεθνοποίησε την πρόκληση, καταδεικνύοντας ότι το πρόβλημα είναι ευρωπαϊκό και όχι διμερές.
«Είναι υποχρέωσή μου να περιφρουρήσω την ακεραιότητα της χώρας μου και αυτό θα κάνω. Γνώμονάς μας η ασφάλεια της Ελλάδας και της Ευρώπης», ήταν το μήνυμα που έστειλε ο Κυριάκος Μητσοτάκης, πηγαίνοντας ο ίδιος στον Έβρο και κάνοντας αυτοψία μαζί με τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Σαρλ Μισέλ, την πρόεδρο της Κομισιόν, Ούρσουλα φον Ντερ Λάινεν, τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Νταβίντ Σάσολι, και τον πρωθυπουργό της Κροατίας, Αντρέι Πλένκοβιτς.
Αντίστοιχα έγκαιρη και αποτελεσματική ήταν η αντίδραση της κυβέρνησης όταν «έσκασε» η πανδημία. Είναι πανθομολογούμενο ότι το Μέγαρο Μαξίμου επέλεξε να πάρει τα απαιτούμενα μέτρα υγειονομικής προστασίας και γρηγορότερα από ό,τι το έκαναν οι κυβερνήσεις άλλων προηγμένων χωρών αλλά και με πολύ αυστηρότερα πρωτόκολλα.
Τα σχολεία έβαλαν «λουκέτο» και απαγορεύτηκαν σχεδόν όλες οι οικονομικές δραστηριότητες, καθώς προκρίθηκε η προστασία της ζωής των πολιτών, έστω κι αν αυτό σήμαινε το στραγγαλισμό της ανάπτυξης. Αυτή η επιλογή έδωσε χρόνο –σωστά, όπως αποδείχτηκε– στο Εθνικό Σύστημα Υγείας να αναδιοργανωθεί και να θωρακιστεί, προκειμένου να είναι έτοιμο την κρίσιμη στιγμή που δε θα αργούσε όπως φάνηκε να έρθει.

Η επίσκεψη του σκοπιανού υπουργού εξωτερικών Μπουγιάρ Οσμάνι, οι συναντήσεις του με τον Κ. Μητσοτάκη και τον Ν. Δένδια και τα πρωτόκολλα συνεργασίας που υπογράφτηκαν την προηγούμενη εβδομάδα, σηματοδοτούν ένα πρώτο βήμα, για να περάσουν οι διμερείς σχέσεις σε μια νέα φάση, με την απενοχοποίηση της αποδοχής εκ μέρους της κυβέρνησης της πραγματικότητας που έχει δημιουργήσει η Συμφωνία των Πρεσπών και συγχρόνως με τη δρομολόγηση της επίσπευσης της υλοποίησης των όποιων θετικών προέβλεπε η Συμφωνία για την Ελλάδα.

Νίκος Μελέτης*

Δεκαοχτώ μήνες μετά τις εκλογές, ένα μεγάλο τμήμα της κυβερνητικής παράταξης δεν έχει μπορέσει να συμφιλιωθεί με τη νέα πραγματικότητα στις σχέσεις με τα Σκόπια, θεωρώντας ότι αποστρέφοντας το βλέμμα, εξαφανίζεται και το πρόβλημα.
Έστω και με καθυστέρηση, η κυβέρνηση αντιλαμβάνεται και το έδειξε αυτό προ ημερών, ότι πρέπει να ξεπεράσει πλέον το προφανές πρόβλημα που δημιούργησε η αντίθεσή της την περίοδο 2018-2019 στη Συμφωνία των Πρεσπών και να επιχειρήσει να αποκαταστήσει πλήρως τις σχέσεις με τη γειτονική χώρα, να συνεχίσει την ορθή πολιτική της στήριξης της ευρωπαϊκής πορείας της χώρας και να μην αδιαφορεί επίσης για την ανάγκη υλοποίησης των υποχρεώσεων που έχουν αναληφθεί από αυτήν.
Εξάλλου, η διαφωνία της ΝΔ και η σύγκρουση της με την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ δεν αφορούσε τη χρήση του όρου «Μακεδονία» στο πλαίσιο σύνθετης ονομασίας, αλλά στο περιεχόμενο και στις προβλέψεις της Συμφωνίας των Πρεσπών.
Και η σημερινή πραγματικότητα επιβεβαιώνει όσους άσκησαν κριτική τότε, όχι γιατί επιδιώχθηκε και υπογράφτηκε Συμφωνία με την άλλη πλευρά, δίνοντας τέλος σε μια άγονη πια διαμάχη, αλλά επειδή δεν καταβλήθηκε προσπάθεια, ώστε να υπάρξει μια καλή και αξιοπρεπής Συμφωνία που δε θα επιβράβευε με τις προβλέψεις της το «μακεδονισμό» που αποτέλεσε και τον πυρήνα της διαμάχης των δυο χωρών.
Το ότι παντού πλέον χρησιμοποιείται και μάλιστα με τη «βούλα» της Συμφωνίας των Πρεσπών ο όρος «Μακεδονία, Μακεδονικός», εκτός των περιπτώσεων αποκλειστικά των οργάνων της κυβέρνησης που χρησιμοποιείται η νέα ονομασία, δείχνει το πόσο λανθασμένη ήταν αυτή η επιλογή.
Όμως αυτό είναι κάτι που δεν αλλάζει, αλλά μπορεί να μετριασθούν οι συνέπειές του εφόσον και στη γειτονική χώρα πεισθούν ότι θα πρέπει να δείξουν καλή πίστη και να αποφεύγουν την ελαστική και ακραία ερμηνεία των προβλέψεων της Συμφωνίας των Πρεσπών και να μην επιχειρούν με μια απλή ρητορική αναγνώριση της διαφοροποίησης τους από την αρχαία ελληνική ιστορία της Μακεδονίας, να νομιμοποιήσουν την απόλυτη και καθολική χρήση των όρων «Μακεδονία-Μακεδονικός». Διότι κάτι τέτοιο, πέραν της σύγχυσης που δημιουργεί, τροφοδοτεί τη δυσπιστία και την καχυποψία σε ένα σημαντικό τμήμα του ελληνικού λαού, δυσχεραίνοντας τις προσπάθειες για να αναπτυχθεί μια πραγματικά εταιρική σχέση μεταξύ των δυο χωρών.
Όμως είναι επίσης σημαντικό, και σε αυτό υπάρχει μεγάλο μερίδιο ευθύνης και στην πρώην και στη νυν κυβέρνηση, να υλοποιηθούν στοιχειώδεις υποχρεώσεις που έχουν αναληφθεί με τη Συμφωνία των Πρεσπών.
Πρέπει η κυβέρνηση των Σκοπίων να υλοποιήσει το άρθρο 8 παρ. 2 που προέβλεπε ότι εντός έξι μηνών από τη θέση σε ισχύ της συμφωνίας θα πρέπει να ρυθμίσει το ζήτημα των μνημείων, υποδομών κ.λπ. που «αναφέρονται με οποιοδήποτε τρόπο στην αρχαία ελληνική ιστορία και πολιτισμό» και να «προβεί σε διορθωτικές ενέργειες».
Το γνωστό καραγκιοζιλίκι με τις ταμπελίτσες που τοποθετήθηκαν μερικές φορές και αφού αφαιρέθηκαν από «αγνώστους» δεν αντικαταστάθηκαν, πρέπει να σταματήσει και τουλάχιστον σε μερικά από τα εμβληματικά τέτοια μνημεία -εφόσον δε βρεθεί τρόπος υλοποίησης του άρθρου 8 παρ. 2- πιθανόν να πρέπει να αναλάβει η κυβέρνηση της γειτονικής χώρας την απόσυρση τους.
Στο άρθρο 8 παρ. 5 προβλέπεται η σύσταση της Κοινής διεπιστημονικής Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων για την εξέταση της αντικειμενικής και επιστημονικής ερμηνείας των ιστορικών γεγονότων και η οποία θα εξέταζε και τα σχολικά βιβλία ώστε «…σε έκαστο από τα μέρη κανένα σχολικό εγχειρίδιο ή βοηθητικό σχολικό υλικό σε χρήση τη χρονιά μετά την υπογραφή της παρούσης Συμφωνίας δεν περιέχει αλυτρωτικές/αναθεωρητικές αναφορές…».
Το χρονοδιάγραμμα αυτό αφορούσε τη σχολική χρονιά 2018-2019 και βεβαίως δεν έγινε απολύτως τίποτε, με αποτέλεσμα να συνεχίζεται στη γειτονική χώρα η διδασκαλία βιβλίων ιστορίας και γεωγραφίας και άτλαντες που αναπαράγουν τον αλυτρωτισμό και το μακεδονισμό. Σε αυτό η ευθύνη ανήκει και στην ελληνική πλευρά, που δεν ασκεί πίεση ώστε να επισπευσθούν οι εργασίες για τις αλλαγές των σχολικών βιβλίων.
Όμως εξαιρετικά σημαντικό είναι ότι δεν έχει γίνει καμιά προσπάθεια για να υλοποιηθεί η πρόβλεψη του άρθρου 1 παρ. 3θ που αφορά τη χρήση του όρου «Μακεδονικός» στις εμπορικές ονομασίες, τα εμπορικά σήματα και τις επωνυμίες (Commercial names trademark και brand names). Η πρόβλεψη για εξεύρεση αμοιβαία αποδεκτών λύσεων από τις επιχειρηματικές κοινότητες των δύο χωρών με την ενεργή στήριξη «μιας διεθνούς ομάδας ειδικών» ώστε να βρεθεί λύση σε διάστημα μέχρι το 2022, έχει μείνει στα χαρτιά.
Αποτέλεσμα είναι ότι σε μία δύσκολη περίοδο και για τις εξαγωγικές επιχειρήσεις της Ελληνικής Μακεδονίας συνεχίζεται να δημιουργείται σύγχυση στις διεθνείς αγορές με προϊόντα που φέρνουν ονομασία που περιλαμβάνει το «Μακεδονία-Μακεδονικός». Οι Πρέσπες δεν προέβλεπαν τι θα συμβεί εάν δεν υπάρξει Συμφωνία, αλλά μόνο διασφάλιζαν ότι μέχρι να βρεθεί λύση θα παραμένουν οι… παρούσες εμπορικές χρήσεις!
Οι καλοί λογαριασμοί κάνουν τους καλούς φίλους και αυτό πρέπει να το αντιληφθούν όλοι, εκατέρωθεν των συνόρων.
*Ο Νίκος Μελέτης γεννήθηκε στην Κεφαλλονιά το 1962. Είναι απόφοιτος του Τμήματος Πολιτικών Επιστημών της Νομικής Σχολής Αθηνών. Άρχισε να εργάζεται ως δημοσιογράφος το 1987. Από το 1990 καλύπτει το διπλωματικό ρεπορτάζ, αρχικά στην ΕΡΤ και κατόπιν και στην εφημερίδα «Έθνος». Αρθρογραφεί στο liberal.gr και στην εφημερίδα «Φιλελεύθερος».

Το πραξικόπημα που επιχείρησαν οι φανατικοί οπαδοί του προέδρου Τραμπ τραυμάτισε την εικόνα της Αμερικής, αλλά ταυτόχρονα επισκίασε σημαντικές ειδήσεις γύρω από την εξωτερική πολιτική που θα ακολουθήσει η κυβέρνηση Μπάιντεν. Στο τέλος Νοεμβρίου, ο εκλεγμένος πρόεδρος έδειξε πως η γνωριμία του με μερικούς ανθρώπους και η εμπειρία τους έπαιξαν κρίσιμο ρόλο στην επιλογή της ομάδας εξωτερικής πολιτικής.

Έντι Ζεμενίδης*

Ο υπουργός Εξωτερικών Άντονι Μπλίνκεν, ο υπουργός Εσωτερικής Ασφάλειας Αλεχάντρο Μαγιόρκας, η Άβριλ Χάινες, διευθύντρια των Εθνικών Μυστικών Υπηρεσιών, η Λίντα Τόμας-Γκρίνφιλντ, μόνιμη αντιπρόσωπος στον ΟΗΕ, ο σύμβουλος Εθνικής Ασφάλειας Τζέικ Σάλιβαν και ο ειδικός απεσταλμένος για την κλιματική αλλαγή, Τζον Κέρι, είναι οι βασικές επιλογές.
Αυτή την εβδομάδα η ομάδα διευρύνθηκε με μερικά ακόμη γνώριμα πρόσωπα. Τρεις διορισμοί έχουν ιδιαιτέρως μεγάλη σημασία για τα ελληνικά θέματα. Η Βικτόρια Νούλαντ, που θα αναλάβει υφυπουργός Πολιτικών Υποθέσεων στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ, τη «νούμερο 3» θέση στο υπουργείο. Η δρ Αμάντα Σλόουτ, που θα είναι η διευθύντρια Ευρωπαϊκών Υποθέσεων στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας του Λευκού Οίκου. Και ο Μπρεντ Μακ Γκουρκ, συντονιστής για τη Μέση Ανατολή.
Το γενικό μήνυμα είναι σαφές: ο πλέον έμπειρος πρόεδρος σε θέματα εξωτερικής πολιτικής στην ιστορία των ΗΠΑ θα περιστοιχίζεται από την πιο έμπειρη ομάδα σε θέματα εθνικής ασφάλειας. Ο Μπάιντεν είχε υποσχεθεί στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου το 2019 ότι «θα επιστρέψουμε». Με αυτά τα πρόσωπα και την οικειότητά τους με πρόσωπα και υποθέσεις είναι «σα να μη φύγαμε ποτέ».
Η παρουσία της Νούλαντ και της Σλόουτ δείχνουν μια επιβεβαίωση της αμερικανικής προσήλωσης στον ευρωατλαντισμό. Με δεδομένη την προϋπηρεσία τους στην κυβέρνηση και σε ιδρύματα μελετών, κάποιος μπορεί ασφαλώς να προβλέψει ότι θα αντιμετωπίσουν πάλι το ΝΑΤΟ και την Ε.Ε. ως πολύτιμους εταίρους.
Η υπόσχεση του Μπάιντεν ότι «θα επιστρέψουμε» πρέπει να συμπεριλαμβάνει και μία εξήγηση, «σε τι θα επιστρέψουμε;». Αυτοί οι διορισμοί, μαζί με άλλους όπως της Σαμάνθα Πάουερ και της Γουέντι Σέρμαν, δημιουργούν ερωτήματα κατά πόσον η κυβέρνηση Μπάιντεν θα μοιάζει με μια τρίτη θητεία Ομπάμα. Είναι δίκαιο λοιπόν να αναρωτηθεί κανείς, αν γι αυτά τα άτομα το 2016 αποτελεί σημείο αναφοράς ακόμη ή αν κατανοούν πως ο κόσμος έχει αλλάξει δραστικά.
Ο διορισμός της Νούλαντ θεωρείται ευρέως ένα μήνυμα στη Ρωσία. Όταν όμως ήταν υφυπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων, υπήρχε ακόμη η ελπίδα πως θα ανατρεπόταν η προσάρτηση της Κριμαίας και το ΝΑΤΟ ή/και η Ε.Ε. θα διευρύνονταν, με τη συμμετοχή πρώην σοβιετικών δημοκρατιών. Η Νούλαντ έβλεπε πάντοτε τις ελληνικές υποθέσεις μέσω του «ρωσικού» φακού. Έστειλε τον πρέσβη Πάιατ από την Ουκρανία στην Αθήνα γιατί οι ΗΠΑ ανησυχούσαν πως η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ βρισκόταν σε συνεννόηση με τον Πούτιν και λειτουργούσαν με την αντίληψη πως η Τουρκία θα μπορούσε να εξουδετερώσει τη ρωσική επιρροή στην Κύπρο. Τώρα πια όμως, δεν υπάρχει η απειλή της ένταξης της Ελλάδας στη ρωσική σφαίρα επιρροής. Στην πραγματικότητα, με την ενεργειακή της πολιτική, τη συμφωνία των Πρεσπών ή την ανάπτυξη του λιμανιού της Αλεξανδρούπολης, η Αθήνα είναι ο αποτελεσματικός εταίρος των ΗΠΑ στην περιοχή, όχι η Τουρκία. Η σχέση της Κύπρου με τις ΗΠΑ στον τομέα της ασφάλειας έχει αλλάξει ριζικά. Η Κύπρος λαμβάνει βοήθεια για την εκπαίδευση στρατιωτικών από τις ΗΠΑ, έχει στρατιωτικό ακόλουθο στην Ουάσιγκτον και το εμπάργκο για την παροχή εξοπλισμών προς την Κυπριακή Δημοκρατία αίρεται. Η ρωσική επιρροή στην Ελλάδα και στην Κύπρο δεν είναι πλέον το μεγαλύτερο πρόβλημα για τις ΗΠΑ.
Η δρ Σλόουτ ξέρει καλά και είχε αναμειχθεί πολύ με τις σχέσεις ΗΠΑ – Ελλάδας και ΗΠΑ – Κύπρου σε μια κρίσιμη στιγμή, αλλά σε ένα διαφορετικό κόσμο. Η Σλόουτ μπορεί να θυμάται ότι υπήρχε ελπίδα για την επανένωση της Κύπρου, καθώς και τις παραινέσεις εκείνης και της Νούλαντ προς την ελληνοαμερικανική κοινότητα, όταν έλεγαν ότι οι τουρκικές παραβιάσεις της κυπριακής ΑΟΖ αποτελούσαν αχρείαστες οχλήσεις, παρά τις διαμαρτυρίες μας οι οποίες δικαιώθηκαν όταν εμφανίσθηκε το τουρκικό σχέδιο της «Γαλάζιας Πατρίδας». Υπάρχει ακόμη ανησυχία πως η Σλόουτ δεν έχει καταλάβει ακόμη ότι η Τουρκία είναι περισσότερο εχθρός παρά φίλος, δικαιολογώντας σε κάθε στροφή την Άγκυρα προκειμένου να «μη χαθεί εντελώς η Τουρκία». Το Μάιο, για παράδειγμα, όταν συντόνιζε ένα πάνελ με τον πρωθυπουργό Μητσοτάκη στο Ίδρυμα Brookings, η Σλόουτ περιέγραψε τις γνωστές προκλήσεις της Τουρκίας και την εργαλειοποίηση των προσφύγων στον Έβρο ως μια προσπάθεια της Άγκυρας να «μειώσει τους περιορισμούς στη δυνατότητα των ανθρώπων να ταξιδεύουν».
Μπορεί η Άγκυρα να χαίρεται λόγω της προϊστορίας της Σλόουτ που την αντιμετωπίζει με βελούδινα γάντια, αλλά σίγουρα ανησυχεί για το ρόλο του Μπρεντ Μακ Γκουρκ. Ο διευθυντής του TRT World, που είναι ο αγγλόφωνος βραχίονας προπαγάνδας του Ερντογάν, αντέδρασε στο διορισμό του λέγοντας πως «ο Μακ Γκουρκ έχει κάνει τη μεγαλύτερη ζημιά στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις από οιονδήποτε άλλον στην πρόσφατη ιστορία. Αυτός ο διορισμός θα θεωρηθεί πολύ προκλητικός στην Άγκυρα. Μια κακή αρχή για την περίοδο Μπάιντεν στο μέτωπο των σχέσεων με την Τουρκία».
Η ομάδα Μπάιντεν γνωρίζει την περιοχή και τους παίκτες. Απομένει να φανεί αν τα μέλη της έχουν προσαρμόσει τις απόψεις τους, προκειμένου να λάβουν υπόψη τους τις σημαντικές αλλαγές στην Ανατολική Μεσόγειο, στην Ελλάδα, στην Κύπρο, στην Τουρκία και τις σχέσεις τους με τις ΗΠΑ. Ακόμη πιο σημαντικό είναι να δούμε, αν είναι έτοιμοι να αντιμετωπίσουν τον κόσμο όχι όπως τον θυμούνται, ούτε όπως θα ήθελαν να είναι, αλλά όπως πραγματικά είναι.

*Επικεφαλής του Συμβουλίου Ελληνοαμερικανικής Ηγεσίας

Είπε κάποτε ο Διονύσης Σαββόπουλος: «Λένε (ορισμένοι πολιτικοί) ότι θέλουν να χωρίσουν την Εκκλησία από το κράτος. Αν μπορούσαν να χωρίσουν και το λαό από το κράτος θα ήταν το τέλειο!» (η παράθεση από μνήμης).

Χρήστος Γιανναράς*

Είναι φανερό, από σωρεία ενδείξεων, ότι το 1821 οι Έλληνες δεν ξεσηκώθηκαν για να ιδρύσουν έθνος-κράτος ευρωπαϊκού τύπου. Στόχος αυτονόητος ήταν «να πάρουνε την Πόλη και την Αγιά-Σοφιά». Ο ίδιος ο Όθωνας, με την είδηση θανάτου του σουλτάνου Μαχμούτ (1839), ήταν έτοιμος να πάει στην Κωνσταντινούπολη και να στεφθεί αυτοκράτορας! Όμως το κατεπείγον, από την πρώτη κιόλας Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου, ήταν να διακηρυχθεί, με την ορολογία της εποχής, η συγκρότηση πολιτειακού σχήματος που να πραγματώνει την επανένταξη των Ελλήνων στην κοινωνία των εθνών.
Η καθολικευμένη στην Ευρώπη ορολογία-γλώσσα της εποχής έλεγε «θρησκεία» και εννοούσε Ρωμαιοκαθολικισμό και Προτεσταντισμό – η Ορθοδοξία αφορούσε στα σλαβικά φύλα, όχι στην κυρίως Ευρώπη, όπου διεκδικούσαν θέση οι Έλληνες. Επιπλέον, όταν τα «Συντάγματα» των εξεγερμένων Ελλήνων χρησιμοποιούσαν την έκφραση «Η επικρατούσα εν Ελλάδι θρησκεία είναι η της Ανατολικής Ορθοδόξου Εκκλησίας», ήταν αδύνατο να έχουν διαγνώσει τον αντιθετικό νοηματικό χαρακτήρα που εύστοχα προσδόθηκε στις λέξεις «εκκλησία» και «θρησκεία» περίπου στα μέσα του 20ού αιώνα.
Ας μου επιτραπούν τηλεγραφικές διευκρινίσεις: Η λέξη «θρησκεία» παραπέμπει σε ένα απολύτως ατομοκεντρικό γεγονός: ατομικές πεποιθήσεις, ατομική πειθάρχηση σε ηθικές εντολές, ατομική συμμετοχή στη λατρεία, τελικά και ατομική «σωτηρία»: συνέχιση της ατομικής ύπαρξης σε έναν «υπερβατικό», αέναο χρόνο. Η λέξη «εκκλησία» σήμαινε αρχικά τη σύναξη, μάζωξη, συνάθροιση των πολιτών, που αποφάσιζε για το συλλογικό βίο. Και, στη συνέχεια, έναν τρόπο ύπαρξης και βίου, που πραγματώνει τη ζωή ως σχέση, ως κοινωνία αναγκών, ελπίδων, στόχων. Μια αληθινή σχέση, που ελευθερώνει την ύπαρξη από το χρόνο, όπως την ελευθερώνει και ο έρωτας.
Διακόσια χρόνια τώρα, το μικρό κομμάτι του Ελληνισμού που ελευθερώθηκε, ζει μέσα σε ένα ψέμα αυτοκαθορισμού του. Αποτυπωμένο το ψέμα σε όλα τα Συντάγματα, από το πρώτο, της Επιδαύρου (1822), ως το σημερινό πασοκικό τραγέλαφο, επαναλαμβάνουν το ίδιο «θεμελιώδες» άρθρο: «Επικρατούσα θρησκεία εις την ελληνικήν επικράτειαν είναι η της Ανατολικής Ορθοδόξου του Χριστού Εκκλησίας».
Το «επικρατούσα θρησκεία» κραυγάζει ότι είναι δάνειο από τη Δύση. Σημαίνει μια ατομική επιλογή που υπερτερεί αριθμητικά, δε σχετίζεται με την ταυτότητα του Έλληνα.
Γι’ αυτό και στα τρία πρώτα Συντάγματα (Επιδαύρου, Άστρους, Τροιζήνας) είναι σαφής η ανάγκη να καθοριστεί ποιος είναι ο Έλληνας – τι κάνει τον Έλληνα να είναι Έλληνας: η φυλή, η γεωγραφία, μια κοινή ιδεολογία; Ορίζουν λοιπόν και τα τρία πρώτα Συντάγματα ότι:

– «Όσοι αυτόχθονες κάτοικοι της Επικρατείας της Ελλάδος πιστεύουσιν εις Χριστόν, εισίν Έλληνες και απολαμβάνουν άνευ τινός διαφοράς όλων των πολιτικών δικαιωμάτων» (Επίδαυρος, 1822).
– Ακριβής επανάληψη και στο Σύνταγμα του Άστρους (1823).
– «Έλληνες είναι, όσοι αυτόχθονες της Ελληνικής Επικρατείας πιστεύουσιν εις Χριστόν. Όσοι από τους υπό τον Οθωμανικόν ζυγόν, πιστεύοντες εις Χριστόν, ήλθαν και θα έλθωσιν εις την Ελληνικήν Επικράτειαν διά να συναγωνισθώσιν ή να κατοικήσωσιν εις αυτήν. Όσοι εις ξένας Επικρατείας είναι γεννημένοι από πατέρα Έλληνα» (Τροιζήνα, 1827).

Η λέξη «πολιτισμός» σημαίνει τον «τρόπο βίου στην πόλη» και κατά προέκταση τον κοινό «τρόπο βίου». Σήμερα η σημασία των λέξεων (δηλαδή, η νοο-τροπία, ο τρόπος-του-νοείν) έχει αλλάξει ριζικά. Όταν τότε οι Έλληνες έλεγαν πιστεύω, έχω πίστη, εννοούσαν: εμπιστεύομαι, έχω εμπιστοσύνη. Η πίστη δεν ήταν εγωτική πεποίθηση, ατομική επιλογή ιδεολογίας και ηθικού κώδικα, ήταν τρόπος ζωής, τρόπος σχέσεων. Όπως αγαπάς τη μητέρα σου ή η μητέρα το παιδί της, όπως η φιλία, όπως ο έρωτας δεν είναι επιλογές «πεποιθήσεων» ή καλλιέργεια συναισθημάτων, έτσι και η μετοχή στην Εκκλησία ήταν σχέσεις, τρόπος ύπαρξης, πράξη αυθόρμητη, καθημερινή – σταυροκόπημα, αναμμένο καντήλι, κοινή όλων νηστεία, διάλογος με τους αγίους (όπως ο Μακρυγιάννης με τον Αϊ-Γιάννη), μετοχή στη γιορτινή χαρά της Κυριακής και κάθε πανηγύρεως.
Ζούμε σε άλλη κοινωνία από αυτήν που έσωζε κάποτε ελληνική ιδιαιτερότητα, αυτήν που προϋπέθεταν τα πρώτα Συντάγματα της ανεξαρτησίας. Σήμερα έχει αλλάξει και η σημασία των λέξεων, η νοο-τροπία (τρόπος-του-νοείν). Με απλοϊκό ορθολογισμό πρέπει να παραδεχτούμε ότι γι’ αυτό το σαφέστατο ιστορικό τέλος της Ελληνικής Διαφοράς, τέλος της Ελληνικότητας, ευθύνη καίρια έχει ο ελλαδικός κλήρος, οι επίσκοποι.
Ανέχθηκαν και ανέχονται να χαρακτηρίζεται στο Σύνταγμα η Εκκλησία σαν «επικρατούσα θρησκεία». Αυτή τη θρησκειοποίηση τη θέλουν, τους βολεύει. Είναι υπάλληλοι του κράτους, τους μισθοδοτεί, για τις δικές του σκοπιμότητες, το επίσημα και υποχρεωτικά άθεο κράτος. Η επισκοπική ηγεσία της Εκκλησίας, συνήθως από κοινωνικά στρώματα πολύ χαμηλής καλλιέργειας, ζουν σαν μαικήνες και άρχοντες, με στόλο ιδιωτικών αυτοκινήτων, επαύλεις, παραθαλάσσια θέρετρα, σωρεία υποκόμων – κάποιοι απαιτούν μέχρι και 4.000 ευρώ για να λειτουργήσουν σε ενορία της επισκοπής τους! Ίσως οι λιγότεροι. Αλλά οι υπόλοιποι σιωπούν.
Το χειρότερο από όλα: Έχουν αλλοτριώσει το περιεχόμενο της εκκλησιαστικής ζωής και αλήθειας σε, χυδαία χρησιμοθηρικό, κηρυγματικό ηθικισμό. Κήρυγμα, ιδεολογική προπαγάνδα, ωφελιμολογία – ούτε λέξη για το νόημα της ζωής και του θανάτου.
*Ο Χρήστος Γιανναράς (γεν. Αθήνα, 10 Απριλίου 1935) είναι σύγχρονος Έλληνας καθηγητής φιλοσοφίας και συγγραφέας. Σπούδασε θεολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο της Βόννης και του Παρισιού (Σορβόννη). Είναι διδάκτωρ φιλοσοφίας της Σχολής Ανθρωπιστικών Επιστημών του Πανεπιστημίου της Σορβόννης και της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.