Η σύγκριση ανάμεσα στην Κριστίν Φρεσέτ και τον Μαρκ Κάρνεϊ έχει εξελιχθεί, μέσα σε λίγες μόνο ημέρες, στο κεντρικό αφήγημα της καναδικής – και ιδίως της κεμπεκιώτικης – πολιτικής σκηνής. Από τη στιγμή που η Φρεσέτ επικράτησε στο συνέδριο ηγεσίας του CAQ στο Ντράμοντβιλ την Κυριακή 12 Απριλίου, βρέθηκε αντιμέτωπη με ένα πολιτικό στοίχημα που έως πρόσφατα θεωρούνταν σχεδόν αδύνατο: την ανάληψη της ηγεσίας ενός βαθιά αντιδημοφιλούς κυβερνητικού κόμματος με 20 μονάδες προτίμησης λιγότερες από τα άλλα κόμματα.
Πρόκειται ακριβώς για το ίδιο «ακατόρθωτο» εμπόδιο που ξεπέρασε ο Μαρκ Κάρνεϊ μόλις ένα χρόνο νωρίτερα σε ομοσπονδιακό επίπεδο. Το ερώτημα που πλανάται πλέον πάνω από το Κεμπέκ είναι, αν η Φρεσέτ μπορεί να πετύχει ένα αντίστοιχο πολιτικό θαύμα – ένα «Κάρνεϊ-τύπου» comeback – έως τον Οκτώβριο. Η απάντηση εξαρτάται από το συνδυασμό στρατηγικής, συγκυρίας και πολιτικής ψυχολογίας.
ΤΟ «ΜΟΝΤΕΛΟ ΚΑΡΝΕΪ»
Για να εκτιμηθούν οι πιθανότητες επιτυχίας της Φρεσέτ, πρέπει πρώτα να κατανοηθεί πώς ακριβώς πέτυχε ο Μαρκ Κάρνεϊ. Όταν αντικατέστησε τον Τζάστιν Τρουντώ, οι ομοσπονδιακοί Φιλελεύθεροι θεωρούνταν πολιτικά τελειωμένοι. Η κόπωση του εκλογικού σώματος ήταν εμφανής και η συντηρητική επικράτηση έμοιαζε προδιαγεγραμμένη.
Η νίκη του Κάρνεϊ στηρίχθηκε σε τρεις βασικούς άξονες. Πρώτον, δεν εμφανίστηκε απλώς ως «νέο πρόσωπο», αλλά ως ριζική αλλαγή ταυτότητας. Μετέφερε το κόμμα από τη σφαίρα της προσωπικής, σχεδόν κληρονομικής πολιτικής, σε ένα μοντέλο τεχνοκρατικής σοβαρότητας και οικονομικής επάρκειας. Δεύτερον, κατόρθωσε να ενοποιήσει το πολιτικό κέντρο. Εστιάζοντας στην οικονομική πραγματικότητα και όχι στην ιδεολογική αντιπαράθεση, τράβηξε ψηφοφόρους τόσο από τους Συντηρητικούς όσο και από το NDP. Τρίτον, χρησιμοποίησε στρατηγικές νίκες σε ενδιάμεσες εκλογικές αναμετρήσεις, για να οικοδομήσει δυναμική και να πείσει ότι η φορά του εκκρεμούς είχε αλλάξει.
Η ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΤΗΣ ΦΡΕΣΕΤ: ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ;
Η Κριστίν Φρεσέτ διαθέτει ορισμένα χαρακτηριστικά που θυμίζουν έντονα το παράδειγμα Κάρνεϊ και που επιτρέπουν στο CAQ να ελπίζει πως δεν έχει τελειώσει ακόμη. Το σημαντικότερο από αυτά είναι η οικονομική της αξιοπιστία. Όπως και ο Κάρνεϊ, επενδύει συστηματικά στο προφίλ της «γυναίκας των αριθμών», υπογραμμίζοντας τη γνώση και τη διαχείριση, αντί για την ιδεολογία.
Με τη στροφή του CAQ μακριά από την ταυτοτική πολιτική που κυριάρχησε τα τελευταία χρόνια – και συνδέθηκε κυρίως με τον Μπερνάρ Ντρανβίλ – προς μια ατζέντα «οικονομικής λογικής», η Φρεσέτ επιχειρεί να ανακτήσει τους μετριοπαθείς, σταθεροποιητικούς ψηφοφόρους. Η θέση της υπέρ της αξιοποίησης του σχιστολιθικού αερίου, όσο αμφιλεγόμενη κι αν είναι, ενισχύει αυτή την εικόνα ρεαλισμού και αποφασιστικότητας.
ΤΟ «ΠΑΓΩΜΑ ΤΟΥ ΔΗΜΟΨΗΦΙΣΜΑΤΟΣ»
Ένας ακόμη κρίσιμος παράγοντας είναι ο φόβος. Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις δείχνουν Φιλελεύθερους και Parti Québécois σχεδόν ισόπαλους, στο 32–33%, ενώ το CAQ κατρακυλά περίπου στο 13%. Ωστόσο, η δέσμευση του PQ για δημοψήφισμα το 2030 δημιουργεί έντονη ανησυχία σε ένα μεγάλο τμήμα του εκλογικού σώματος.
Εάν η Φρεσέτ καταφέρει να παρουσιάσει το CAQ ως τη μόνη «ασφαλή εθνικιστική επιλογή» – χωρίς τον κίνδυνο συνταγματικής περιπέτειας – μπορεί να αποσπάσει στήριξη από ψηφοφόρους που σήμερα στηρίζουν τους Φιλελεύθερους από φόβο και όχι από πεποίθηση. Ως μόλις δεύτερη ηγέτιδα στην ιστορία του κόμματος, δεν κουβαλά πλήρως το βάρος της φθοράς Λεγκώ και μπορεί να μιλήσει για «ανανέωση».
ΤΑ ΕΜΠΟΔΙΑ ΕΝΟΣ ΘΑΥΜΑΤΟΣ
Παρά τις ομοιότητες, η αποστολή της Φρεσέτ είναι πιο απαιτητική από εκείνη του Κάρνεϊ. Πρώτον, έχει να αντιμετωπίσει ένα τριπλό κομματικό σύστημα. Σε αντίθεση με τον Κάρνεϊ, που ουσιαστικά μονομαχούσε με έναν αντίπαλο, η Φρεσέτ καλείται να δώσει μάχη ταυτόχρονα με τους Φιλελεύθερους και το PQ. Η διάσπαση του «αντι-PQ» χώρου μπορεί εύκολα να οδηγήσει σε πλειοψηφία του Parti Québécois.
Δεύτερον, υπάρχει το ζήτημα της αξιοπιστίας ως φορέας αλλαγής. Η Φρεσέτ υπήρξε βασικό στέλεχος της κυβέρνησης Λεγκώ. Παρότι ο Κάρνεϊ ηγήθηκε επίσης κυβερνώντος κόμματος, παρέμεινε εξωτερικός παράγοντας. Για τη Φρεσέτ, το να πείσει ότι ενσαρκώνει κάτι ουσιαστικά νέο, ενώ ήδη κάθεται στο γραφείο του πρωθυπουργού, είναι πολιτικά δυσκολότερο.
ΕΝΑ ΣΤΕΝΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΠΑΡΑΘΥΡΟ
Η νίκη της στο Ντράμοντβιλ χάρισε στο CAQ μια κρίσιμη «ένεση αξιοπιστίας». Όμως η επανάληψη της επιτυχίας Κάρνεϊ απαιτεί κάτι πολύ περισσότερο από αλλαγή ηγεσίας: απαιτεί αποδόμηση των αφηγημάτων των αντιπάλων.
Αν Φιλελεύθεροι και PQ συνεχίσουν να αλληλοεξουδετερώνονται γύρω από το ζήτημα της ανεξαρτησίας, ο μεσαίος διάδρομος μπορεί να ανοίξει. Όμως ο χρόνος είναι αμείλικτος. Ο Κάρνεϊ είχε έναν ολόκληρο χρόνο· η Φρεσέτ έχει μόλις έξι μήνες μέχρι τις εκλογές της 5ης Οκτωβρίου. Για να πετύχει, δεν αρκεί να είναι απλώς ικανή. Πρέπει να κάνει «μαγικά».
Η ΠΡΟΚΛΗΣΗ
Η πρόκληση που αντιμετωπίζει η Κριστίν Φρεσέτ δεν είναι απλώς εκλογική· είναι υπαρξιακή για το CAQ. Το κόμμα βρίσκεται σε ιστορικά χαμηλά, εγκλωβισμένο ανάμεσα σε έναν ανανεωμένο φιλελευθερισμό και έναν πειθαρχημένο, επανακάμπτοντα εθνικισμό. Σε αυτό το τοπίο, η Φρεσέτ δεν έχει την πολυτέλεια της αργής προσαρμογής ή των ασαφών μηνυμάτων.
Το παράδειγμα Κάρνεϊ προσφέρει έμπνευση, αλλά όχι εγγύηση. Εκείνος αξιοποίησε το χρόνο, τη συγκυρία και το προφίλ του outsider. Η Φρεσέτ καλείται να πετύχει κάτι παρόμοιο, χωρίς κανένα από αυτά τα πλεονεκτήματα. Το μοναδικό της όπλο είναι η ψυχραιμία της και η ικανότητά της να εμφανιστεί ως η μόνη ενήλικη παρουσία, σε ένα πολιτικό σύστημα που οδεύει προς πόλωση και αβεβαιότητα. Αν πετύχει, δε θα είναι επειδή «ανέστησε» το CAQ, αλλά επειδή έπεισε ένα κρίσιμο τμήμα ψηφοφόρων ότι η σταθερότητα αξίζει περισσότερο από τον ενθουσιασμό. Αν αποτύχει, το αποτέλεσμα θα είναι σαφές: το πολιτικό κέντρο του Κεμπέκ θα αναδιαταχθεί χωρίς το CAQ στο επίκεντρο. Σε κάθε περίπτωση, οι επόμενοι έξι μήνες θα είναι πολύ κρίσιμοι.
