Δέκα χρόνια μετά τη νομιμοποίηση της ιατρικώς υποβοηθούμενης θανάτωσης στον Καναδά, το Κεμπέκ εξακολουθεί να διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση του θεσμικού πλαισίου και της δημόσιας συζήτησης, γύρω από το δικαίωμα των ασθενών να επιλέγουν τον τρόπο με τον οποίο θα ολοκληρώσουν τη ζωή τους.
Η επαρχία, η οποία υπήρξε πρωτοπόρος στην ανάπτυξη νομοθεσίας για τη φροντίδα στο τέλος της ζωής, καταγράφει σήμερα το υψηλότερο ποσοστό ιατρικώς υποβοηθούμενων θανάτων παγκοσμίως. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία, οι θάνατοι μέσω της διαδικασίας της Ιατρικής Βοήθειας στο Θάνατο (Medical Assistance in Dying – MAID) αντιπροσώπευαν το 7,9% του συνόλου των θανάτων στο Κεμπέκ κατά την περίοδο 2024-2025, με 6.268 περιστατικά. Σε εθνικό επίπεδο, το αντίστοιχο ποσοστό ανήλθε στο 5,1%, δηλαδή σε 16.499 περιπτώσεις.
Παρά τη σημαντική αύξηση των αιτημάτων για MAID, εξακολουθεί να υπάρχει δημόσιος διάλογος σχετικά με το τι ακριβώς αντικατοπτρίζουν οι αριθμοί αυτοί. Πρόκειται για ένδειξη ευρείας κοινωνικής αποδοχής ή για συνέπεια των δυσκολιών πρόσβασης σε επαρκείς υπηρεσίες υγείας και ανακουφιστικής φροντίδας;
Η ΠΟΡΕΙΑ ΠΡΟΣ ΤΗ ΝΟΜΙΜΟΠΟΙΗΣΗ
Η συζήτηση για την ιατρικώς υποβοηθούμενη θανάτωση στο Κεμπέκ ξεκίνησε επίσημα το 2009, όταν ειδική νομοθετική επιτροπή ανέλαβε να διεξαγάγει εκτεταμένες διαβουλεύσεις με πολίτες, ειδικούς και οργανώσεις. Μετά από τρία χρόνια εργασιών και δημόσιων ακροάσεων, η επιτροπή κατέθεσε το 2012 τις προτάσεις της.
Το αποτέλεσμα ήταν η υιοθέτηση, το 2014, του νόμου περί φροντίδας στο τέλος της ζωής, ο οποίος τέθηκε σε ισχύ το 2015. Την ίδια χρονιά, η ιστορική απόφαση «Carter κατά Καναδά» του Ανώτατου Δικαστηρίου έκρινε αντισυνταγματικές ορισμένες διατάξεις του Ποινικού Κώδικα που απαγόρευαν την ιατρικώς υποβοηθούμενη θανάτωση.
Έναν χρόνο αργότερα, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση ψήφισε το νόμο C-14, ο οποίος τροποποίησε τον Ποινικό Κώδικα και νομιμοποίησε την πρακτική σε ολόκληρη τη χώρα.
Η πρώην βουλευτής της Εθνοσυνέλευσης του Κεμπέκ και βασική εισηγήτρια της νομοθεσίας, Βερονίκ Ιβόν, υποστηρίζει ότι πολλές από τις δικλείδες ασφαλείας που περιλαμβάνονται στην ομοσπονδιακή νομοθεσία εμπνεύστηκαν άμεσα από το μοντέλο του Κεμπέκ.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΗ ΣΥΝΑΙΝΕΣΗ
Σύμφωνα με τον δρα Λοράν Μπουαβέρ, εκπρόσωπο της Ένωσης του Κεμπέκ για το Δικαίωμα στο Θάνατο με Αξιοπρέπεια, περίπου το 90% των κατοίκων της επαρχίας υποστηρίζει σήμερα την ιατρικώς υποβοηθούμενη θανάτωση.
Η υψηλή αυτή αποδοχή αποδίδεται στη μακρόχρονη διαδικασία διαβούλευσης, κατά την οποία πολίτες από οκτώ διαφορετικές περιοχές της επαρχίας μοιράστηκαν προσωπικές εμπειρίες και προβληματισμούς, σχετικά με τη φροντίδα στο τέλος της ζωής.
Η γιατρός και ειδικός στη βιοηθική, Μισέλ Μαρσάν, επισημαίνει ότι οι ρίζες της συζήτησης βρίσκονται στις αρχές της δεκαετίας του 2000, όταν υποθέσεις ασθενών με σοβαρές και ανίατες παθήσεις έφεραν στο προσκήνιο τα ηθικά διλήμματα που αντιμετώπιζαν οι οικογένειες και οι επαγγελματίες υγείας.
Όπως αναφέρει, ήδη πριν από τη νομιμοποίηση, ορισμένοι γιατροί λάμβαναν εξαιρετικά δύσκολες αποφάσεις για την ανακούφιση ασθενών που βίωναν αφόρητο πόνο στο τελικό στάδιο της ζωής τους. «Η πρακτική υπήρχε ήδη, αλλά χωρίς σαφές νομικό πλαίσιο», σημειώνει.
ΑΝΑΚΟΥΦΙΣΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ
Ένα από τα βασικά ερωτήματα που εξακολουθούν να απασχολούν τους ειδικούς είναι, κατά πόσο η αύξηση των περιπτώσεων MAID σχετίζεται με ελλείψεις στο σύστημα υγείας. Στο Κεμπέκ λειτουργεί ειδική επιτροπή για τη φροντίδα στο τέλος της ζωής, η οποία εξετάζει κάθε αίτημα και δημοσιεύει ετήσιες εκθέσεις. Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι η πλειονότητα των ασθενών που επιλέγουν την ιατρικώς υποβοηθούμενη θανάτωση έχει ήδη λάβει ανακουφιστική φροντίδα.
Οι υποστηρικτές του συστήματος τονίζουν, ότι η ανακουφιστική φροντίδα και η MAID δεν αποτελούν ανταγωνιστικές επιλογές, αλλά δύο αλληλένδετα στοιχεία της ίδιας διαδικασίας φροντίδας.
Για πολλούς ασθενείς, ακόμη και η καλύτερη δυνατή ιατρική και ψυχοκοινωνική υποστήριξη δεν αρκεί για να διατηρήσει την ποιότητα ζωής που οι ίδιοι θεωρούν αποδεκτή.
«Η αξιοπρέπεια είναι μια βαθιά προσωπική έννοια και κάθε άνθρωπος έχει το δικαίωμα να την ορίζει για τον εαυτό του», υπογραμμίζει ο δρ Μπουαβέρ.
Δέκα χρόνια μετά τη θεσμοθέτηση της ιατρικώς υποβοηθούμενης θανάτωσης στον Καναδά, το Κεμπέκ εξακολουθεί να βρίσκεται στο επίκεντρο μιας συζήτησης που αγγίζει θεμελιώδη ζητήματα αυτονομίας, ανθρώπινης αξιοπρέπειας και ποιότητας ζωής. Παρά την ευρεία κοινωνική αποδοχή, οι ειδικοί επιμένουν ότι απαιτείται συνεχής επαγρύπνηση, διαφάνεια και επένδυση στις υπηρεσίες φροντίδας, ώστε η επιλογή αυτή να παραμένει πάντοτε ελεύθερη, ενημερωμένη και απαλλαγμένη από εξωτερικές πιέσεις.
