Λίγα εμπορεύματα ασκούν τόση επιρροή στον περίπλοκο ιστό της παγκόσμιας οικονομίας όσο το πετρέλαιο

Το πετρέλαιο κινεί τον κόσμο. Παρά τις επιθέσεις που δέχεται από τους (χορηγούμενους) ακτιβιστές του κλίματος, λίγα εμπορεύματα ασκούν τόση επιρροή στον περίπλοκο ιστό της παγκόσμιας οικονομίας όσο το πετρέλαιο.

Το πετρέλαιο είναι ζωτικής σημασίας για την προώθηση της οικονομικής ανάπτυξης και ανάπτυξης ως κύρια πηγή ενέργειας για τις μεταφορές, τη μεταποίηση και αμέτρητους άλλους τομείς. Οι τιμές του πετρελαίου, για παράδειγμα, έχουν βαθύ αντίκτυπο σχεδόν σε κάθε πτυχή της οικονομίας:

1. Κόστος Παραγωγής: Για βιομηχανίες που εξαρτώνται από το πετρέλαιο ως κύρια εισροή, όπως οι μεταφορές, η μεταποίηση και η γεωργία, οι διακυμάνσεις στις τιμές του πετρελαίου επηρεάζουν άμεσα το κόστος παραγωγής. Οι υψηλότερες τιμές του πετρελαίου μεταφράζονται σε αυξημένα επιχειρηματικά έξοδα, συμπίεση των περιθωρίων κέρδους και δυνητικά οδηγώντας σε υψηλότερες τιμές για αγαθά και υπηρεσίες.

2. Καταναλωτικές δαπάνες: Η αύξηση των τιμών του πετρελαίου μπορεί να έχει κυματιστές επιπτώσεις στα πρότυπα καταναλωτικών δαπανών. Καθώς το κόστος της βενζίνης και άλλων προϊόντων που σχετίζονται με την ενέργεια αυξάνεται, οι καταναλωτές ενδέχεται να περιορίσουν τις διακριτικές αγορές ή να ανακατανείμουν τους προϋπολογισμούς τους για να καλύψουν υψηλότερα έξοδα καυσίμων, μειώνοντας τη συνολική κατανάλωση και την οικονομική ανάπτυξη.

3. Πληθωριστικές πιέσεις: Οι τιμές του πετρελαίου επηρεάζουν σημαντικά τις πληθωριστικές πιέσεις σε μια οικονομία. Καθώς το κόστος παραγωγής αυξάνεται, οι επιχειρήσεις μπορεί να μετακυλήσουν αυτό το υψηλότερο κόστος στους καταναλωτές μέσω υψηλότερων τιμών, συμβάλλοντας στις πληθωριστικές πιέσεις και στη διάβρωση της αγοραστικής δύναμης.

4. Μακρο-οικονομική σταθερότητα: Οι διακυμάνσεις στις τιμές του πετρελαίου μπορεί να διαταράξουν τη μακρο-οικονομική σταθερότητα, οδηγώντας σε αστάθεια στις χρηματοπιστωτικές αγορές, τις συναλλαγματικές ισοτιμίες και τα επιτόκια. Οι χώρες εξαγωγής πετρελαίου μπορεί να βιώσουν απροσδόκητα κέρδη σε περιόδους υψηλών τιμών του πετρελαίου, ενώ οι χώρες εισαγωγής πετρελαίου αντιμετωπίζουν εμπορικές ανισορροπίες, δημοσιονομικά ελλείμματα και υποτίμηση του νομίσματος.

Η δυναμική του πετρελαίου έχει αλλάξει με τα χρόνια, κάτι που ήταν ενδιαφέρον να σημειωθεί. Η πιο σημαντική αλλαγή ήταν η επανάσταση του σχιστόλιθου στις ΗΠΑ. Η παραγωγή πετρελαίου στις ΗΠΑ σημείωσε άνθηση από το 2005 λόγω του fracking, με αποτέλεσμα οι ΗΠΑ να γίνουν καθαρός εξαγωγέας πετρελαίου και, ως εκ τούτου, ενεργειακά ανεξάρτητες.

Αυτή η μεταβαλλόμενη δυναμική έχει σημαντικές επιπτώσεις, όσον αφορά την εξωτερική πολιτική και την ενεργειακή ασφάλεια. Η εξάρτηση των ΗΠΑ από τη Μέση Ανατολή δεν είναι πλέον αυτή που ήταν κάποτε. Ως αποτέλεσμα, οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να είναι πιο ανοιχτές στο μέλλον και ενδεχομένως να αφήσουν την «αστυνόμευση» στην Ευρώπη.

Πέρα από τη γεωπολιτική, αυτή η νέα παγκόσμια προσφορά θα πρέπει να οδηγήσει σε πλεονάζουσα προσφορά. Αυτό, θεωρητικά, θα πρέπει να σημαίνει χαμηλότερες τιμές. Δυστυχώς, αυτή είναι μια πολύ απλή άποψη. Οι τιμές του πετρελαίου επηρεάζονται σε μεγάλο βαθμό, τόσο από τους παράγοντες της προσφοράς (κυρίως του ΟΠΕΚ) όσο και από τους παράγοντες της ζήτησης (οικονομική ανάπτυξη). Μια άλλη σκέψη είναι η στροφή προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η οποία θα αναγκάσει την τιμή του πετρελαίου να πέσει, υποθέτοντας ότι η προσφορά παραμένει σταθερή, κάτι που δε θα συμβεί. Αυτή η μετατόπιση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας είναι αργή. Το πετρέλαιο πιθανότατα θα παραμείνει η κυρίαρχη πηγή ενέργειας για τα επόμενα χρόνια.

Είναι το πετρέλαιο ακριβό ή φθηνό; Η απάντηση: εξαρτάται. Εξετάζοντας τις προσαρμοσμένες με τον πληθωρισμό τιμές του πετρελαίου στις ΗΠΑ, βλέπουμε ότι οι τιμές στην πραγματικότητα βρίσκονται στο μακροπρόθεσμο μέσο όρο:

1] Οι τιμές θα μπορούσαν να διπλασιαστούν από εδώ προτού επηρεάσουν σημαντικά τις ΗΠΑ. Η μέτρια τιμή του πετρελαίου αναμφίβολα συμβάλλει σε κάποια από τη δύναμη που βλέπουμε αυτή τη στιγμή στις ΗΠΑ. Αυτό, ωστόσο, αναδεικνύει μια ενδιαφέρουσα δυναμική. Όπως γνωρίζουμε, το πετρέλαιο τιμολογείται σε δολάρια ΗΠΑ και χώρες εκτός των ΗΠΑ είναι όμηροι της τιμής του πετρελαίου σε δολάρια.

2] Οι τιμές του πετρελαίου που διαπραγματεύονται στα υψηλά ή κοντά στα υψηλά θα γίνουν προβληματικές για την ιαπωνική οικονομία καθώς είναι ένας βαρύς καθαρός εισαγωγέας. Οι παράγοντες που συζητήθηκαν παραπάνω θα παίζουν ρόλο. Ο πληθωρισμός θα συνεχίσει να αυξάνεται καθώς το γεν εξασθενεί, αναγκάζοντας ενδεχομένως το χέρι της BoJ να αυξήσει τα επιτόκια πιο ουσιαστικά, κάτι που αποτελεί πρόκληση δεδομένου του επιπέδου χρέους.

Επιστρέφοντας στην τιμή του πετρελαίου σε δολάρια ΗΠΑ, στην πραγματικότητα, ήταν σχετικά σταθερή παρά την αστάθεια στη Μέση Ανατολή. Ένα πολιτικό λάθος θα μπορούσε να οδηγήσει τις τιμές του πετρελαίου να κλιμακώνονται υψηλότερα, θέτοντας τους εισαγωγείς ενέργειας με πολύ αδύναμα νομίσματα σε πολύ δύσκολη θέση πράγματι.

Το 1985 υπογράφηκε η συμφωνία Plaza, μια συμφωνία μεταξύ των μεγάλων οικονομιών για υποτίμηση του δολαρίου με παρέμβαση στις αγορές συναλλάγματος. Ως αποτέλεσμα, το δολάριο υποτιμήθηκε σημαντικά. Υπάρχουν ομοιότητες μεταξύ του τότε και του τώρα. Τότε, η νομισματική πολιτική ήταν αυστηρή, εφαρμόστηκε από τον Paul Volker και στράφηκε ενάντια στην επεκτατική δημοσιονομική πολιτική από την κυβέρνηση εκείνη την εποχή. Αυτό το ισχυρό κοκτέιλ ρουφούσε κεφάλαιο, με αποτέλεσμα ένα εξαιρετικά ισχυρό δολάριο.

Ακούγεται οικείο;

Στην πραγματικότητα, μόλις πρόσφατα, οι ΗΠΑ, η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα συναντήθηκαν για να «συνεννοηθούν στενά» στις αγορές συναλλάγματος. Τι ακριβώς σημαίνει αυτό είναι ασαφές, αλλά είναι πολύ ενδιαφέρον. Οι εικασίες είναι έντονες για το εάν η Ιαπωνία παρενέβη πρόσφατα στις αγορές συναλλάγματος καθώς το γεν έφτασε στα 160 για το δολάριο.

Βαδίζουμε προς ένα νέο Plaza Accord; Οι πιέσεις και οι καταπονήσεις δε φαίνονται ιδιαίτερα τεντωμένες όταν συγκρίνετε το DXY (ένας σταθμισμένος δείκτης δολαρίων έναντι των διεθνών νομισμάτων) από το 1985 έως σήμερα, επομένως ένα νέο Plaza Accord μπορεί να είναι αρκετά μακριά.

Τούτου λεχθέντος, η σύνθεση του κόσμου στον οποίο βρισκόμαστε σήμερα είναι πολύ διαφορετική. Οι χώρες γίνονται ολοένα και πιο ασταθείς, καθώς τα επίπεδα χρέους συνεχίζουν να αυξάνονται και το μερίδιο του ΑΕΠ μεταξύ ανεπτυγμένων και αναδυόμενων αγορών έχει πλήρως ανατραπεί. Οι ΗΠΑ έχουν διπλή εντολή σταθερών τιμών και πλήρους απασχόλησης. Ίσως πρέπει να ληφθεί υπόψη και η διεθνής σταθερότητα.

Οι αναδυόμενες αγορές και οι υπερχρεωμένοι εισαγωγείς πετρελαίου με αδύναμα νομίσματα θα δυσκολευτούν να συνεχίσουν να πολεμούν το ισχυρό δολάριο, λόγω του γεγονότος ότι είναι το νόμισμα του διεθνούς εμπορίου και του διακανονισμού.

Κάτι είναι πιθανό να σπάσει, εκτός εάν η Fed αλλάξει πορεία. Είναι δύσκολο να δούμε τη Fed να μειώνει τα επιτόκια σύντομα, αφήνοντάς μας να περιμένουμε κάτι να σπάσει. Το πετρέλαιο θα είναι ο καταλύτης;

Οι Γάλλοι έσπευσαν στις κάλπες για να καταψηφίσουν τον Εμανουέλ Μακρόν και για να εξουδετερώσουν διά παντός το μακρονισμό, που έφερε τη γαλλική κοινωνία στα πρόθυρα της πόλωσης και του κατακερματισμού

Από τη δημοσιογράφο
ΜΑΡΙΑ ΔΕΝΑΞΑ

Η διάλυση της γαλλικής Εθνοσυνέλευσης προκάλεσε τη μαζική αφύπνιση των Γάλλων που έσπευσαν στις κάλπες για άλλη μια Κυριακή (30 Ιουνίου) για να καταψηφίσουν τον Εμανουέλ Μακρόν και για να εξουδετερώσουν διά παντός το μακρονισμό, που έφερε τη γαλλική κοινωνία στα πρόθυρα της πόλωσης και του κατακερματισμού, ενώ για πρώτη φορά στην ιστορία της Πέμπτης Γαλλικής Δημοκρατίας η Εθνική Συσπείρωση, το κόμμα της ριζοσπαστικής Δεξιάς, αναδείχθηκε πανηγυρικά πρώτη πολιτική δύναμη. Αν μάλιστα, την Κυριακή 7 Ιουλίου, το κόμμα της Μαρίν Λεπέν καταφέρει την ίδια ή και καλύτερη επίδοση, με σχετική ή απόλυτη πλειοψηφία, θα μπορούσε να λάβει εντολή σχηματισμού κυβέρνησης.

Σύμφωνα με τα τελικά αποτελέσματα, που ανακοινώθηκαν τη Δευτέρα 1 Ιουλίου, η Εθνική Συσπείρωση και οι σύμμαχοί της κέρδισαν το 33,15% των ψήφων, το Νέο Αριστερό Λαϊκό Μέτωπο 27,99%, ο προεδρικός συνασπισμός 20,83% και οι Ρεπουμπλικάνοι μαζί με τις λοιπές δεξιές δυνάμεις 6,57%.

Το προβάδισμα του κόμματος της Λεπέν στον πρώτο γύρο των βουλευτικών εκλογών δεν αποτελεί πρόκληση μόνο για το γαλλικό πολιτικό κατεστημένο, αλλά και για το ευρωπαϊκό, που φαίνεται να διαφωνεί με την επιλογή των Γάλλων ψηφοφόρων και να συγχορδίζεται. Η επικεφαλής της γερμανικής διπλωματίας, Αναλένα Μπέρμποκ, δήλωσε τη Δευτέρα 1/7, ότι η νίκη του κόμματος της ριζοσπαστικής Δεξιάς δεν μπορεί να αφήσει κανέναν «αδιάφορο».
«Η Γερμανία και η Γαλλία φέρουν μια ιδιαίτερη ευθύνη για την κοινή μας Ευρώπη» τόνισε η Μπέρμποκ σε συνέντευξη Τύπου με το Λετονό ομόλογό της, «και κανείς δεν μπορεί να μείνει αδιάφορος (…) εάν στον πολύ στενό εταίρο και καλύτερο φίλο μας κατακτά την κορυφή ένα κόμμα που βλέπει την Ευρώπη ως πρόβλημα και όχι ως λύση».

«ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΗ ΤΑΣΗ»

Την ενόχλησή του για το αποτέλεσμα της γαλλικής κάλπης εξέφρασε και ο Πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ, πρώην επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Ο Τουσκ δήλωσε, πως το εκλογικό αποτέλεσμα του πρώτου γύρου αποτελεί μέρος μιας «επικίνδυνης τάσης» για τη Γαλλία και την Ευρώπη, αναφερόμενος στην άνοδο της ριζοσπαστικής Δεξιάς στην Ευρώπη και στη ρωσική επιρροή εντός των κομμάτων αυτών.

«Αυτό αρχίζει πραγματικά να μοιάζει με μεγάλο κίνδυνο. Όχι μόνο τα αποτελέσματα του πρώτου γύρου των γαλλικών εκλογών, αλλά και οι πληροφορίες σχετικά με τη ρωσική επιρροή και τις ρωσικές υπηρεσίες σε πολλά ριζοσπαστικά δεξιά κόμματα στην Ευρώπη» είπε. Αυτό είναι «ένα σαφές σημάδι για το τι συμβαίνει όχι μόνο στη Γαλλία, αλλά και σε άλλες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της δυτικής Ευρώπης» πρόσθεσε, χωρίς να διευκρινίσει σε ποιες χώρες αναφερόταν.

Ο πρώην επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου μίλησε και για το φόβο στη γηραιά ήπειρο, ότι «η Γαλλία θα μπορούσε σύντομα να γίνει ο άρρωστος της Ευρώπης, καταδικασμένη σε αντιπαράθεση μεταξύ ριζοσπαστικών δυνάμεων». Κατά την άποψή του, «ξένες δυνάμεις και εχθροί της Ευρώπης εμπλέκονται σε αυτή τη διαδικασία, κρύβονται πίσω από αυτού του είδους τα κινήματα. Τους αρέσει ο Πούτιν, το χρήμα και η ανεξέλεγκτη εξουσία. Κυβερνούν ή φιλοδοξούν να κυβερνήσουν στην ανατολική και τη δυτική Ευρώπη. Ενώνουν τις δυνάμεις τους στο ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο» δήλωσε ο Τουσκ στο «Χ», χωρίς να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες.

Αιχμηρή έμμεση απάντηση σε Μπέρμποκ και Τουσκ έδωσε η Τζόρτζια Μελόνι.

«Η δαιμονοποίηση» της Ακροδεξιάς «δε λειτουργεί» πλέον, διαμήνυσε η πρωθυπουργός της Ιταλίας. «Η συνεχής προσπάθεια δαιμονοποίησης των ανθρώπων που δεν ψηφίζουν Αριστερά είναι μια παγίδα, στην οποία πέφτουν όλο και λιγότεροι» δήλωσε στο πρακτορείο Adnkronos η ηγέτιδα του μεταφασιστικού κόμματος Fratelli d’Italia. «Το είδαμε στην Ιταλία, το βλέπουμε όλο και περισσότερο στην Ευρώπη και σε όλη τη Δύση» υπογράμμισε.

ΤΟ ΔΙΛΗΜΜΑ

Μπροστά στο ενδεχόμενο της επικράτησης της Εθνικής Συσπείρωσης, στην οποία οι Γάλλοι έδωσαν ψήφο εμπιστοσύνης, αλλά όχι σύμφωνα με τις έως τώρα αναλύσεις την απόλυτη πλειοψηφία, το στρατόπεδο του Εμανουέλ Μακρόν επιχειρεί από το βράδυ της Κυριακής 30/6 να ασκήσει πίεση στην Αριστερά, καλώντας σε «συστράτευση». Όμως οι οπαδοί του Γάλλου προέδρου εμφανίζονται διχασμένοι, εξαιτίας του ακροαριστερού κόμματος της Ανυπότακτης Γαλλίας.

Το δίλημμα είναι πικρό για τους οπαδούς τού υπό κατάρρευση προεδρικού συνασπισμού, καθώς πολλοί μακρονιστές αναρωτιούνται τώρα ποιον υποψήφιο θα πρέπει να απορρίψουν και ποιον να ψηφίσουν στο δεύτερο γύρο. Το προεδρικό στρατόπεδο έχασε την εκπροσώπησή του σε πάρα πολλές εκλογικές περιφέρειες. Οι υποψήφιοί του υπέστησαν ταπεινωτική ήττα μόλις δύο χρόνια μετά τις βουλευτικές εκλογές του 2022.
Διχασμένα είναι και τα κυβερνητικά στελέχη ως προς τη στάση που θα πρέπει να υιοθετήσουν στο δεύτερο γύρο. Σε έκτακτη συνεδρίαση στο Ελιζέ, o Γάλλος πρόεδρος επανέλαβε την επιθυμία του για μια «ευρεία, σαφώς δημοκρατική συσπείρωση» απέναντι στο κόμμα της Μαρίν Λεπέν.

Ο Γκαμπριέλ Ατάλ επανέλαβε, επίσης, την επιθυμία του να εμποδίσει την Εθνική Συσπείρωση, ωστόσο αρκετοί δεξιοί υπουργοί, μεταξύ των οποίων ο υπουργός Οικονομικών Μπρούνο Λεμέρ ή η Κατρίν Βοτρέν, τάχθηκαν να μη δοθεί γραμμή ψήφου για κανένα από τα ριζοσπαστικά κόμματα. «Δεν υπάρχει ξεκάθαρη γραμμή» δήλωσε ένας από τους συμμετέχοντες στην εφημερίδα «Le Figaro».

Από την πλευρά της, η Αριστερά ανακοίνωσε ότι οι υποψήφιοί της στις τριγωνικές αναμετρήσεις (αναμέτρηση με τρεις υποψηφίους) του δεύτερου γύρου θα αποσυρθούν, ώστε να δοθεί έτσι η δυνατότητα στον υποψήφιο του λεγόμενου δημοκρατικού τόξου να επικρατήσει έναντι του κόμματος της Μαρίν Λεπέν.

Πάντως, ο επικεφαλής της Ανυπότακτης Γαλλίας απέρριψε την πρόταση του Ζορντάν Μπαρντελά για τη διεξαγωγή ντιμπέιτ με θέμα τη σύγκριση των προγραμμάτων τους.
Όσο για τα μετεκλογικά σενάρια, στην περίπτωση σχετικής πλειοψηφίας και άρνησης του Ζορντάν Μπαρντελά να σχηματίσει κυβέρνηση μειοψηφίας, ο Μακρόν θα στραφεί προς την Αριστερά, ενώ δεν αποκλείεται το ενδεχόμενο σχηματισμού κυβέρνησης εθνικής ενότητας, στην οποία θα συμμετέχουν και τεχνοκράτες. Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο η ατμόσφαιρα μέσα στην Εθνοσυνέλευση αναμένεται εκρηκτική, με τους πολιτικούς αναλυτές να θεωρούν πως έως το τέλος του 2025 η Γαλλία θα ξαναμπεί και πάλι σε εκλογικές προεδρικές και βουλευτικές περιπέτειες.

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΙΧΑΣΜΟΣ ΕΝ ΟΨΕΙ

Ο εθνικός διχασμός που διαφαίνεται στο γαλλικό ορίζοντα και αναμένεται να κυριαρχήσει στη μελλοντική Εθνοσυνέλευση, ήταν αυτός που υποσχέθηκε να καταπολεμήσει ο Εμανουέλ Μακρόν. Μάλιστα, είχε διεξαγάγει προεκλογικές εκστρατείες με το συμμετρικό φόβο των δύο «άκρων», που ίσως βιαστικά και επιπόλαια απορρίφθηκαν από το δημοκρατικό στρατόπεδο, όχι όμως και από τους Γάλλους.

Όπως διέφυγε στο Γάλλο πρόεδρο, η μαχητική αφύπνιση της Αριστεράς, η οποία πλέον είναι η δεύτερη πολιτική δύναμη της χώρας, δεν μπόρεσε να κατανοήσει και το βάθος της αλλαγής του κόμματος της ριζοσπαστικής Δεξιάς, που αύξησε περισσότερες από 15 μονάδες τα ποσοστά του μέσα σε δύο χρόνια, από το 2022 έως σήμερα.

Η Εθνική Συσπείρωση έχει αλλάξει ριζικά το λογισμικό της. Τόσο γεωγραφικά όσο και κοινωνιολογικά. Για τους Γάλλους του 2024 το κόμμα του Ζορντάν Μπαρντελά δεν είναι πια το κόμμα διοχέτευσης μίας ψήφου θυμού, διαμαρτυρίας ή εκτόνωσης απογοήτευσης. Λεπέν και Μπαρντελά κατάφεραν να μετατρέψουν την Εθνική Συσπείρωση σε κυβερνητικό κόμμα, το οποίο τώρα βρίσκεται στα πρόθυρα ανάληψης των κυβερνητικών ευθυνών.

Ο Εμανουέλ Μακρόν, ο οποίος πίστευε ότι θα ενσάρκωνε εγγυημένα τη «λογική» ψήφο, έβαλε ένα παράλογο στοίχημα στις 9 Ιουνίου. Το πληρώνει ακριβά τρεις εβδομάδες αργότερα.

Του δημοσιογράφου
ΝΙΚΟΥ ΙΓΓΛΕΣΗ 

Η μεγάλη νίκη της Μαρίν Λεπέν και του κόμματός της Rassemblement National (RN) που σχεδόν διπλασίασε τα ποσοστά του στις γαλλικές βουλευτικές εκλογές της 30^ης Ιουνίου, θα τροφοδοτήσει περαιτέρω την έντονη συζήτηση που έχει αρχίσει, πολύ πριν τις ευρωεκλογές, για την άνοδο της Ακροδεξιάς. 

Την Κυριακή 7 Ιουλίου, στο δεύτερο καθοριστικό γύρο των εκλογών, θα φανεί αν το RN εξασφαλίσει ή όχι την απόλυτη πλειοψηφία στην Εθνοσυνέλευση και θα ορίσει το νέο πρωθυπουργό της Γαλλίας. Και στο βάθος έρχεται ο Τραμπ στις αμερικανικές εκλογές του Νοεμβρίου…

Το τελευταίο διάστημα δεν υπάρχει άρθρο, ανάλυση ή συνέντευξη, που να μην αναφέρεται στην Ακροδεξιά. Στις συντριπτικά περισσότερες περιπτώσεις, η αναφορά αυτή επισημαίνει τους κινδύνους για τους θεσμούς της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας και τους φόβους επανεμφάνισης του φασισμού – ναζισμού.

Γίνεται μια συστηματική, οργανωμένη και μεγάλης έκτασης προπαγάνδα, για να ανακληθούν στο συλλογικό υποσυνείδητο μνήμες και φοβίες του παρελθόντος. Τί όμως αντιπροσωπεύει η λεγόμενη Ακροδεξιά; Γιατί δέχεται τέτοια τεράστια επίθεση από τους αυτοαποκαλούμενους δεξιούς – κεντροδεξιούς, αριστερούς – κεντροαριστερούς, πράσινους – οικολόγους και άλλες συστημικές δυνάμεις, που τοποθετούνται ενδιάμεσα αυτών; Ποιο είναι τελικά στην εποχή μας το πολιτικό διακύβευμα;

Τους τελευταίους αιώνες, από τη Γαλλική Επανάσταση και μετά, δεξιά χαρακτηρίζονταν τα συντηρητικά κόμματα που επιδίωκαν τη διατήρηση του status quo. Τα κόμματα αυτά υπερασπίζονταν την κρατική – εθνική  κυριαρχία, την καπιταλιστική οικονομία, τις υπάρχουσες κοινωνικές και παραγωγικές σχέσεις, καθώς και τις θρησκευτικές και πολιτιστικές αξίες κάθε λαού.

Αντίθετα, αριστερά χαρακτηρίζονταν τα κόμματα που επιδίωκαν (μεταρρυθμιστικά ή επαναστατικά) την αλλαγή του status quo, σύμφωνα με τις εξελισσόμενες κοινωνικές ανάγκες. Τα κόμματα αυτά αποσκοπούσαν στην ανατροπή ή στον κρατικό έλεγχο (με κεϋνσιανικές πολιτικές) του καπιταλιστικού συστήματος παραγωγής, στην αναδιανομή του πλούτου, στον περιορισμό των ταξικών διαχωρισμών και την απελευθέρωση από τα κοινωνικά στερεότυπα. Γι’ αυτό και αποκλήθηκαν προοδευτικά.

Στην Ελλάδα, μέχρι τη Γερμανική κατοχή το 1940, η αντιπαράθεση Δεξιάς – Αριστεράς είχε τη μορφή της αντιπαράθεσης Βασιλικών – Βενιζελικών.

Η Δεξιά συχνά επεδίωκε να επιτύχει τους πολιτικούς στόχους της με αυταρχικές μεθόδους, ενίοτε με στρατιωτικά πραξικοπήματα. Η Αριστερά, από την πλευρά της, με μαζικά κινήματα που ενίοτε εξελίσσονταν σε λαϊκές επαναστάσεις. Η Δεξιά εμφανιζόταν ως πατριωτική και η Αριστερά ως διεθνιστική (οι προλετάριοι δεν έχουν πατρίδα). Όμως, από το 1917 ένα τμήμα της Αριστεράς (η κομμουνιστική) απέκτησε «πατρίδα» τη Σοβιετική Ένωση, μέχρι που αυτή κατέρρευσε το 1991.

Στη σημερινή εποχή, ιδιαίτερα από τη δεκαετία του ’90, που ο καπιταλισμός πέρασε σ’ ένα νέο στάδιο, αυτό της παγκοσμιοποίησης (globalization), οι έννοιες Δεξιά και Αριστερά έχουν τελείως αλλάξει περιεχόμενο. Η Δεξιά υιοθέτησε προστάγματα της Αριστεράς και η Αριστερά αυτά της Δεξιάς.

Δεξιά και Αριστερά αποτελούν πλέον στυλοβάτες της παγκοσμιοποίησης, που έχει ως βασικούς πυλώνες της την ελεύθερη διακίνηση των κεφαλαίων, την ελεύθερη διακίνηση αγαθών – υπηρεσιών και την ελεύθερη διακίνηση ανθρώπων (μετανάστευση), προκειμένου να δημιουργηθεί μια ενιαία παγκόσμια αγορά και μια κοινή καταναλωτική κουλτούρα, όπως απαιτούν οι ανάγκες του διεθνούς χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου και των πολυεθνικών επιχειρήσεων.

Σήμερα, το κύριο εμπόδιο στις πολιτικές τής παγκοσμιοποίησης είναι τα κράτη – έθνη με τα ιδιαίτερα συμφέροντά τους.

Τώρα είναι η Δεξιά που επιδιώκει να ανατρέψει το status quo. Η εθνική κυριαρχία υποβαθμίζεται συστηματικά και μεγάλα τμήματά της παραχωρούνται σε υπερεθνικούς οργανισμούς, όπως η ΕΕ και η Ευρωζώνη. Τα κρατικά σύνορα γίνονται διαπερατά για τις μεταναστευτικές ροές. Οι στρατηγικές υποδομές και επιχειρήσεις εκποιούνται σε ιδιώτες – το κράτος αποδυναμώνεται. Η εγχώρια παραγωγή του αγροτικού τομέα, της βιοτεχνίας και της βιομηχανίας εγκαταλείπεται απροστάτευτη (χωρίς δασμούς και φόρους) στο διεθνή ανταγωνισμό. Η ιστορική ταυτότητα του έθνους υποβαθμίζεται και η ομοιογενής κοινωνία μετατρέπεται σε πολυπολιτισμική. Οι ιστορικές αναφορές, ο αξιακός κώδικας, η θρησκεία, τα ήθη και τα έθιμα και οι πολιτιστικές αξίες κάθε έθνους θεωρούνται παρωχημένα – αντιδραστικά κατάλοιπα. Η Δεξιά έγινε και αυτή διεθνιστική.

Το ερώτημα είναι: Πώς μπορεί να υπάρχει Ακροδεξιά όταν δεν υφίσταται Δεξιά;

Προς την ίδια κατεύθυνση ενεργεί και το συντριπτικά μεγαλύτερο τμήμα της αυτοαποκαλούμενης Αριστεράς. Στον παλαιότερο διεθνισμό της προστέθηκε ο εθνομηδενισμός και ο κάθε είδους δικαιοματισμός, π.χ. για τους οικονομικούς μετανάστες, για τις σεξουαλικές ιδιαιτερότητες κ.α. Η γκλομπαλιστική Αριστερά ταυτίζεται με όλες τις βασικές πολιτικές επιλογές τής παγκοσμιοποίησης. Για τη Δεξιά και την Αριστερά υπάρχει μια μόνο κυρίαρχη ιδεολογική και πολιτική πρόταση που την ονομάζουν «πολιτική ορθότητα».

Απέναντι σ’ αυτόν τον οδοστρωτήρα της αποδόμησης και διάλυσης των εθνών, των ταυτοτήτων, των ηθικών αξιών, των οικονομικών και εργασιακών δεδομένων, των κοινωνικών σταθερών και της εθνικής ασφάλειας, ήταν αναπόφευκτο να αναπτυχθούν έντονες αντιδράσεις. Σ’  όλες σχεδόν τις χώρες της Ευρώπης εμφανίστηκαν κόμματα με θέσεις ενάντια στην παγκοσμιοποίηση ή έστω ενάντια σε κάποιες από τις εκφάνσεις της.

Τα κόμματα αυτά προτάσσουν την αποκατάσταση της εθνικής κυριαρχίας, την ανάπτυξη της εγχώριας οικονομίας, την προάσπιση της ομοιογένειας του πληθυσμού, αντιτάσσονται στις μεταναστευτικές ροές και δεν επιθυμούν τη μετατροπή των κοινωνιών τους σε πολυπολιτισμικές, τάσσονται κατά της αποκαλούμενης «πράσινης μετάβασης» και προασπίζονται τις πατροπαράδοτες πολιτιστικές αξίες. Με άλλα λόγια, θέλουν οι λαοί τους να διατηρήσουν τις ταυτότητές τους.

Σύσσωμοι Δεξιά – κεντροδεξιά, Αριστερά – κεντροαριστερά και λοιποί, κατηγορούν τα κόμματα αυτά ως ακροδεξιά, εθνικιστικά, αυταρχικά, λαϊκίστικα, ευρωσκεπτικιστικά, ρατσιστικά, ομοφοβικά, ως φίλα διακείμενα στον Πούτιν και τον Τραμπ. Τα κόμματα αυτά μπορούν να χαρακτηριστούν μόνο ως πατριωτικά, αφού υπερασπίζονται τα εθνικά συμφέροντα ενάντια στο διεθνισμό της παγκοσμιοποίησης.

Η προπαγάνδα των γκλομπαλιστών επισείει τον κίνδυνο εμφάνισης ενός νέου Μουσολίνι ή Χίτλερ. Αλλά, ο φασισμός – ναζισμός κυριάρχησε σε κάποιες χώρες της Ευρώπης την περίοδο του Μεσοπολέμου, μετά την επικράτηση της ρωσικής επανάστασης του 1917 και ήταν η απάντηση της τότε αστικής και μικροαστικής τάξης στον κίνδυνο του μπολσεβικισμού και της κολεκτιβοποίησης. Σήμερα τέτοια απειλή δεν υφίσταται, άρα δεν υπάρχει η κοινωνική βάση για αναβίωση φασιστικών ή ναζιστικών κομμάτων και καθεστώτων. Αντίθετα, η σύγχρονη απειλή για την ελευθερία, τη δημοκρατία και την αξιοπρέπεια των λαών προέρχεται από τον ιδεολογικό, πολιτικό, οικονομικό και πολιτιστικό ολοκληρωτισμό της παγκοσμιοποίησης.

Δεν αρκούν όμως οι κάθε είδους χαρακτηρισμοί για την ανάσχεση της αντίδρασης στην παγκοσμιοποίηση. Πρόσφατα, εμφανίστηκαν αρκετά άρθρα και αναλύσεις, που τοποθετούν τα λεγόμενα ακροδεξιά κόμματα εντός του υπάρχοντος συστήματος ή τα κατατάσσουν στο παρασύστημα, δηλαδή, στο παρακράτος. Αν όμως συμβαίνει αυτό, γιατί αυτή η λυσσώδης πολεμική εναντίον τους; Τι μπορεί να φοβάται το σύστημα από ένα δικό του «παρακράτος»;

Στην Ευρώπη, τα πατριωτικά κόμματα δεν έχουν σχηματίσει κάποια Διεθνή, όπως ήταν παλαιότερα η «Κομμουνιστική Διεθνής». Στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, που εκλέχτηκε πρόσφατα, συγκροτούν τρεις διαφορετικές ομάδες (ECR – Μελόνι, ID – Λεπέν  και το Fidesz του Όρμπαν με άλλους). Τα κόμματα αυτά έχουν μεν κοινές ιδεολογικοπολιτικές αναφορές, αλλά το καθένα καθορίζει την τακτική του ανάλογα με τα μείζονα προβλήματα κάθε χώρας, τους πολιτικούς συσχετισμούς και τις αναγκαίες συμμαχίες, προκειμένου να αυξήσει την εκλογική δύναμή του ή να αναλάβει την εξουσία.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία αποτελεί άλλο ένα καθοριστικό πεδίο αντιπαράθεσης μεταξύ του κυρίαρχου συστήματος και των πατριωτικών κομμάτων, γιατί η Ρωσία είναι μια χώρα εκτός του πλαισίου της παγκοσμιοποίησης.

Στην Ιταλία, η Μελόνι στηρίζει μεν τη στρατιωτική βοήθεια στην Ουκρανία, αλλά αντιτίθεται στην αποστολή στρατευμάτων, ο Β. Όρμπαν της Ουγγαρίας, απέρριψε την οποιαδήποτε αποστολή οπλικών συστημάτων στο Κίεβο και η AfD (Εναλλακτική για τη Γερμανία) αντιτίθεται στη συνέχιση του πολέμου και ζητάει την αποκατάσταση των σχέσεων με τη Μόσχα.

Στην Ελλάδα, είναι να απορεί κανείς με κάποιους δημοσιογράφους και αναλυτές, που ενώ έχουν ταχθεί υπέρ της Ρωσίας στον πόλεμο στην Ουκρανία, ταυτόχρονα επιτίθενται σ’ όλα τα, κατ’ αυτούς, ακροδεξιά κόμματα, που στην ουσία είναι σύμμαχοι της Μόσχας, με τα ίδια επιχειρήματα που χρησιμοποιούν οι γκλομπαλιστές. Πολιτική ανεπάρκεια, κόλλημα σε ιδεοληψίες του περασμένου αιώνα ή βλακεία;

Γράφει ο
ΣΤΑΥΡΟΣ ΛΥΓΕΡΟΣ

Η εκλογική καταβαράθρωση του Μακρόν στις ευρωεκλογές τον εξώθησε στην προκήρυξη πρόωρων βουλευτικών εκλογών. Ήταν ένα πολιτικό άλμα στο κενό. Προφανώς, ο Γάλλος πρόεδρος προσδοκούσε ότι για άλλη μία φορά θα κυριαρχήσει το φόβητρο της Ακροδεξιάς και ως εκ τούτου θα κλείσει για μία ακόμα φορά ο δρόμος της Λεπέν προς την εξουσία.

Στηριζόταν, βεβαίως, στο πλειοψηφικό εκλογικό σύστημα της Γαλλίας, το οποίο στο δεύτερο γύρο επιβάλλει στους ψηφοφόρους να επιλέξουν «το μικρότερο κακό»!

Στις 577 μονοεδρικές περιφέρειες θα αναμετρηθούν στο δεύτερο γύρο οι δύο πρώτοι υποψήφιοι (εκτός εάν κάποιος υπερέβη το 50%) και ένας τρίτος στην περίπτωση που έχει υπερβεί το 12,5% των εγγεγραμμένων.

Παρά την καταβαράθρωσή του, το κόμμα του Μακρόν ήρθε δεύτερο στις ευρωεκλογές (έστω και με ελάχιστη διαφορά από τους τρίτους Σοσιαλιστές). Ως εκ τούτου, ήλπιζε πως έστω και έτσι θα κατόρθωνε να επωφεληθεί μαζί με τους Σοσιαλιστές από την αντι-Λεπέν ψήφο στο δεύτερο γύρο. Προφανώς δεν είχε υπολογίσει τη συγκρότηση του Νέου Λαϊκού Μετώπου (από τον Μελανσόν και τους ανασυγκροτημένους Σοσιαλιστές), το οποίο εκτόπισε το κόμμα του Μακρόν από τη δεύτερη θέση.

Η διαφοροποίηση αυτή είναι κρίσιμη για το πως θα κατανεμηθούν οι ψήφοι στο δεύτερο γύρο. Στις προηγούμενες εκλογικές αναμετρήσεις, ο Μακρόν είχε δεδομένο ότι στη χειρότερη περίπτωση θα ήταν στον τελικό απέναντι στη Λεπέν και άρα πόνταρε στο ότι Αριστερά και Κεντροαριστερά ήταν δεδομένο πως θα ψήφιζαν με αντι-ακροδεξιό κριτήριο. Αυτό επιβεβαιώθηκε και τώρα. Ο Μελανσόν ανακοίνωσε πως θα αποσυρθεί ο υποψήφιος του Λαϊκού Μετώπου σε όποιες περιφέρειες είναι τρίτος και θα ταχθεί εναντίον του υποψηφίου της Λεπέν.

Τώρα, όμως, που σ’ όλη τη γαλλική επικράτεια το κόμμα του Μακρόν είναι αρκετά πίσω από το Λαϊκό Μέτωπο, στις περισσότερες περιφέρειες στο δεύτερο γύρο θα αναμετρηθούν οι υποψήφιοι της Λεπέν και του Λαϊκού Μετώπου. Αυτό πρακτικά σημαίνει, ότι πολλοί δεξιοί και αρκετοί κεντρώοι ψηφοφόροι δεν είναι καθόλου σίγουρο πως θα επιλέξουν με αντί-ακροδεξιό κριτήριο. Για πολλούς από αυτούς, το Λαϊκό Μέτωπο είναι μεγαλύτερο πρόβλημα από το κόμμα της Λεπέν.

Είναι ενδεικτικό, ότι οι Ρεπουμπλικάνοι με το 10% περίπου του πρώτου γύρου ανακοίνωσαν πως δε θα υποδείξουν στους ψηφοφόρους τους τι να ψηφίσουν στο δεύτερο γύρο. Η στάση τους αυτή υπαγορεύθηκε από το γεγονός ότι διχάστηκαν: μία πτέρυγά τους ήταν υπέρ της συνεργασίας με τη Λεπέν, ενώ η άλλη αντίθετη. Έστω και έτσι, όμως, είναι ξεκάθαρο πως σε αντίθεση με τις προηγούμενες εκλογικές αναμετρήσεις, αυτή τη φορά το κόμμα της Λεπέν έχει εκλογικές εφεδρείες για το δεύτερο γύρο. Κι όχι μόνο από την εκλογική βάση των Ρεπουμπλικάνων, αλλά και από ένα μικρότερο τμήμα της εκλογικής βάσης του Μακρόν.

ΑΝΟΔΙΚΗ ΤΡΟΧΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΛΕΠΕΝ

Υπέρ του κόμματος της Λεπέν λειτουργεί και ένας δεύτερος παράγοντας. Η πολιτική Ιστορία αποδεικνύει πως δεν είναι δυνατόν για πολύ καιρό, να αποκλείεται ένα κόμμα που έχει πολιτική δυναμική λόγω του εκλογικού συστήματος. Για λόγους που δεν είναι του παρόντος, ένα ποσοστό Γάλλων εδώ και πολλά χρόνια έχει στραφεί προς το κόμμα της Λεπέν, όντας δυσαρεστημένο από τα (νέο)φιλελεύθερα κόμματα του Κέντρου και της Κεντροαριστεράς.

Το γεγονός ότι οι αντίπαλοι της Λεπέν στο δεύτερο γύρο συσπειρώνονται εναντίον της, μπορεί μέχρι τώρα να της έχει κλείσει το δρόμο προς την εξουσία, αλλά ταυτοχρόνως έχει τροφοδοτήσει και το ρεύμα υπέρ της. Εξ’ ου και το εκλογικό ποσοστό της έχει σταθερά ανοδική πορεία. Παρά το πολυχρησιμοποιημένο φόβητρο της Ακροδεξιάς, ολοένα και περισσότεροι Γάλλοι στρέφονται προς το κόμμα της, θεωρώντας πως πρέπει να της δοθεί η δυνατότητα να κυβερνήσει και να δείξει στην πράξη εάν μπορεί να αλλάξει αντιλαϊκές πολιτικές, θέτοντας τη Γαλλία σε άλλη τροχιά.

Όπως είχε, άλλωστε, φανεί και στις προεδρικές εκλογές του 2017 και του 2022, η Λεπέν στο δεύτερο γύρο είχε αυξήσει το ποσοστό της. Το 2017 από 21,3% έφτασε στο 34%. Στις προεδρικές του 2022 από 23% έφτασε στο 41,5% (υποστηρίχθηκε και από το 7% του ακροδεξιού Ζεμούρ). Όταν, λοιπόν, σήμερα εκκινεί από ένα 33%, είναι λογικό να υποθέσουμε ότι μπορεί να αναδειχθεί στο δεύτερο γύρο νικήτρια σε πολλές περιφέρειες, αν όχι στις περισσότερες, οπότε και θα μπορεί να σχηματίσει κυβέρνηση.

ΤΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

Για μία ακόμα φορά δικαιώνεται η φήμη της Γαλλίας, σαν το πολιτικό εργαστήριο της Ευρώπης. Είναι ενδεικτικό ότι το 2018 η Γαλλία βίωσε μεγάλη κοινωνική αναταραχή, λόγω της αύξησης του φόρου στη βενζίνη, με τα Κίτρινα Γιλέκα να καθορίζουν το πολιτικό κλίμα για μεγάλο διάστημα. Αυτό το κίνημα δεν ήταν οι φθαρμένοι συνδικαλιστές. Ήταν σχεδόν μία εξέγερση μικρομεσαίων, η οποία δύσκολα κατατάσσεται στον παραδοσιακό άξονα Αριστερά – Δεξιά. Ριζοσπαστικοποίησε τμήματα του πληθυσμού, που μέχρι τότε είχαν μικτό ιδεολογικοπολιτικό προσανατολισμό, αλλά από τότε έχουν σαφώς αντισυστημικό πρόσημο, γεγονός που ενδέχεται να ωθήσει κάποιους από αυτούς ακόμα και να ψηφίσουν Λεπέν στο δεύτερο γύρο.

Όπως προανέφερα, η λογική «ψηφίζω το μικρότερο κακό» έχει πολυχρησιμοποιηθεί στη Γαλλία. Το επιχείρημα συνεχίζει να έχει απήχηση, αλλά σαφώς πολύ μικρότερη. Πολλοί αριστερόστροφοι Γάλλοι έχουν βαρεθεί να υποκύπτουν σ’ αυτό που θεωρούν «εκλογικό εκβιασμό» και κάποιοι από αυτούς ίσως δεν πάνε στην κάλπη, μόνο και μόνο για να «ανακατέψουν την πολιτική τράπουλα». Υπενθυμίζω ότι τις τελευταίες δεκαετίες οι Γάλλοι κατεβαίνουν στους δρόμους για να αντισταθούν σε πολιτικές που αποδομούν το επίπεδο ευημερίας τους, αυτές που θεωρούν κοινωνικές κατακτήσεις και σταθερές του βίου τους.

Το επιχείρημα περί δημοσιονομικής πειθαρχίας δεν τους πείθει, όταν η κυβέρνηση Μακρόν, όπως και όλες οι προηγούμενες, δεν επιδεικνύουν την ίδια αυστηρότητα όταν πρόκειται για την ολιγαρχία του χρήματος. Οι νεοφιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις που εφάρμοσε ο Μακρόν δεν είναι βεβαίως γαλλική ιδιαιτερότητα. Σ’ όλο το μήκος και το πλάτος της ΕΕ, αλλού περισσότερο αλλού λιγότερο, αλλού με τον ένα κι αλλού με τον άλλον τρόπο, οι κυβερνήσεις κινούνται στην ίδια κατεύθυνση. Η επιβολή προγραμμάτων λιτότητας στο όνομα της δημοσιονομικής πειθαρχίας είναι πανευρωπαϊκό –κι όχι μόνο– πρόβλημα.

Τα προγράμματα λιτότητας δεν είναι μία συγκυριακή πολιτική, προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι επιπτώσεις της κρίσης. Λόγω της ανάδυσης των νέων βιομηχανικών χωρών (Κίνα, Ινδία κ.α.) αλλά και λόγω της εφαρμοζόμενης νεοφιλελεύθερης πολιτικής, ως σύνολο η Ευρώπη χάνει έδαφος στο διεθνή καταμερισμό εργασίας. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι η «πίτα» που αναλογεί στην ΕΕ συγκριτικά μικραίνει και ως εκ τούτου εντείνεται ο ανταγωνισμός για την κατανομή του πλούτου, τόσο μεταξύ των χωρών-μελών, όσο και στο εσωτερικό των χωρών-μελών. Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, προέκυψε και ο πόλεμος στην Ουκρανία, που εκτός των άλλων επιδείνωσε και την οικονομική κατάσταση.

Οι Γάλλοι μικρομεσαίοι, όμως, νοιώθουν αρκετή αυτοπεποίθηση, με αποτέλεσμα το ευρω-ϊερατείο και οι γαλλικές άρχουσες ελίτ, να μην μπορούν να τους χειραγωγήσουν μέσω της καλλιέργειας του φόβου. Η γαλλική οικονομία, άλλωστε, είναι η δεύτερη στην ΕΕ και από τις ισχυρότερες παγκοσμίως, παρά τη φιλολογία ότι βρίσκεται σε παρακμή. Με άλλα λόγια, οι Γάλλοι δεν έχουν ηττηθεί, όπως συνέβη με τους Έλληνες και όσους υπέστησαν Μνημόνια. Αυτό πρακτικά σημαίνει, ότι δεν αποκλείεται να μη συμπεριφερθούν «γραμμικά».

Αν και μοιάζει αντιφατικό, και το κίνημα των «Κίτρινων Γιλέκων» και η εκλογική στροφή προς τη Λεπέν, πηγάζουν από τις ίδιες αιτίες. Οι Γάλλοι αντιδρούν, ψάχνοντας εναλλακτικό δρόμο, όπως με τον έναν ή τον άλλο τρόπο και οι υπόλοιποι Ευρωπαίοι, στρεφόμενοι κυρίως προς τη Νέα Δεξιά, ή για άλλους Ακροδεξιά. Στην πραγματικότητα, οι Γάλλοι απειλούν να προκαλέσουν ένα σοκ στην Ευρώπη. Εάν το κόμμα της Λεπέν σχηματίσει κυβέρνηση μετά το δεύτερο γύρο, ο δρόμος για την Προεδρία θα έχει ανοίξει διάπλατα, δημιουργώντας ένα καταλυτικό προηγούμενο για ολόκληρη την Ευρώπη.

Ας μην ξεχνάμε, ότι παραλλήλως, ο Τραμπ επελαύνει προς την αμερικανική Προεδρία.