Ποιος χρεωκοπεί πρώτος;
Η 19η Αυγούστου 2026 μπήκε με θόρυβο στην ιστορία των ΗΠΑ. Το αμερικανικό δημόσιο χρέος έσπασε επίσημα το φράγμα των 40 τρισεκατομμυρίων δολαρίων, με το συνολικό ακαθάριστο χρέος να κλείνει την Τρίτη 18 Αυγούστου στα 40,047 τρισ. δολάρια, στοιχείο που επιβεβαιώθηκε και από το αμερικανικό Υπουργείο Οικονομικών την επόμενη ημέρα.
Το προηγούμενο ιστορικό όριο των 39 τρισ. είχε σημειωθεί μόλις το Μάρτιο του 2026. Αυτό σημαίνει ότι 1 τρισεκατομμύριο δολάρια προστέθηκαν σε λιγότερο από πέντε μήνες, ρυθμός που, σύμφωνα με ανάλυση του Al Jazeera, έχει διπλασιάσει το χρέος σε σύγκριση με τις αρχές του 2017. Όμως, ενώ τα βλέμματα της παγκόσμιας κοινότητας είναι στραμμένα στην Ουάσιγκτον, η κατάσταση στο μεγάλο γεωπολιτικό αντίπαλο των ΗΠΑ, την Κίνα, αποτυπώνει μια εξίσου — αν όχι περισσότερο — επικίνδυνη εικόνα.
Η ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΗΣΗ ΤΡΑΜΠ ΠΟΥ ΕΓΙΝΕ
ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ: «ΜΗ ΓΙΝΟΥΜΕ ΣΑΝ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ»
Τον Ιούνιο του 2015, κατεβαίνοντας τις κυλιόμενες σκάλες του Trump Tower, ο Ντόναλντ Τραμπ έκρουε τον κώδωνα του κινδύνου για το ομοσπονδιακό χρέος, το οποίο τότε ήταν στα 18 τρισ. δολάρια: «Στα 24 τρισεκατομμύρια, αυτό είναι το σημείο χωρίς επιστροφή. Εκεί γινόμαστε Ελλάδα, γινόμαστε μια χώρα που δε σώζεται!».
Σήμερα, οι ΗΠΑ όχι μόνο έχουν ξεπεράσει κατά πολύ αυτό το όριο — το οποίο ξεπεράστηκε ήδη από το 2020 — αλλά βρίσκονται πλέον σχεδόν 17 τρισ. δολάρια πάνω από εκείνο το «σημείο χωρίς επιστροφή».
ΤΟ ΣΟΚ ΤΗΣ ΠΑΝΔΗΜΙΑΣ (2020–2021), ΤΟ ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΟ
ΕΛΛΕΙΜΜΑ & Η «ΠΑΓΙΔΑ ΤΟΥ ΑΝΑΤΟΚΙΣΜΟΥ»
Η κρίση του COVID-19 προκάλεσε τη μεγαλύτερη δημοσιονομική επέκταση σε καιρό ειρήνης. CARES Act, American Rescue Plan, επιταγές σε πολίτες, δάνεια PPP, πάνω από 5 τρισ. δολάρια προστέθηκαν σε λίγους μήνες.
Ακόμα και χωρίς κρίσεις, η Ουάσιγκτον τρέχει με ελλείμματα 1,5 έως 2 τρισ. ετησίως. Οι μειώσεις φόρων του 2017 περιόρισαν τα έσοδα, ενώ Social Security και Medicare εκτοξεύονται λόγω γήρανσης πληθυσμού.
Η άνοδος των επιτοκίων εκτίναξε το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους. Οι ΗΠΑ πληρώνουν ήδη πάνω από 1 τρισ. ετησίως μόνο για τόκους, περισσότερα κι από την Άμυνα. Η κυβέρνηση δανείζεται νέα τρισεκατομμύρια για να πληρώσει τους τόκους των παλαιότερων δανείων.
ΠΩΣ ΜΟΙΡΑΖΟΝΤΑΙ
ΤΑ 40 ΤΡΙΣΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΑ
Ενδοκυβερνητικό χρέος (~18% | περίπου $7,2 τρισ.): Χρήματα που η ίδια η ομοσπονδιακή κυβέρνηση δανείζεται από τα δικά της αποθεματικά ταμεία (π.χ. Social Security, συνταξιοδοτικά ταμεία στρατιωτικών και δημοσίων υπαλλήλων).
Αμερικανοί Ιδιώτες & Θεσμικοί (~43% | περίπου 17,2 τρισ.$): Αμερικανικές εμπορικές τράπεζες, ασφαλιστικά ταμεία, αμοιβαία κεφάλαια (mutual funds), εταιρείες και απλοί Αμερικανοί πολίτες.
Federal Reserve (~15% | περίπου 6 τρισ.$): Η κεντρική τράπεζα των ΗΠΑ που διακρατεί ομόλογα στο πλαίσιο της νομισματικής πολιτικής.
Ξένοι Επενδυτές / Κράτη (~24% | περίπου 9,4 τρισ.$): Το καθαρά «εξωτερικό» χρέος.
ΤΟ «ΑΝΤΙΠΑΛΟ ΔΕΟΣ»: ΤΟ ΧΡΕΟΣ ΤΗΣ ΚΙΝΑΣ
ΕΙΝΑΙ ΑΚΟΜΗ ΠΙΟ ΕΚΡΗΚΤΙΚΟ
Ενώ οι ΗΠΑ παλεύουν με το δημόσιο χρέος τους, η Κίνα κρύβει μια διαφορετικής φύσης αλλά εξίσου επικίνδυνη βόμβα: Σύμφωνα με το Global Debt Monitor (IIF), το συνολικό χρέος της Κίνας (κράτος, νοικοκυριά, επιχειρήσεις) αγγίζει το 298% του ΑΕΠ ξεπερνώντας το αντίστοιχο των ΗΠΑ (264%).
Σε αντίθεση με τις ΗΠΑ, όπου το βάρος πέφτει στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση (123% του ΑΕΠ), στην Κίνα το πρόβλημα εστιάζεται στις επιχειρήσεις και τον κατασκευαστικό τομέα. Το εταιρικό χρέος εκτοξεύεται στο 142% του ΑΕΠ (έναντι 73% στις ΗΠΑ).
Για να κρατήσει όρθια την οικονομία του, το Πεκίνο έχει επιδοθεί σε τεράστια νομισματική επέκταση. Η προσφορά χρήματος (M2 Broad Money) στην Κίνα ξεπερνά τα 47,1 τρισεκατομμύρια δολάρια, ένα μέγεθος που υπερβαίνει τη συνολική προσφορά χρήματος των ΗΠΑ (22,2 τρισ.) και της Ευρωζώνης (22,3 τρισ.) μαζί.
ΓΙΑΤΙ ΟΛΟΙ ΑΣΧΟΛΟΥΝΤΑΙ ΜΕ ΤΟ ΧΡΕΟΣ
ΤΩΝ ΗΠΑ ΚΑΙ ΟΧΙ ΤΗΣ ΚΙΝΑΣ;
Αν η Κίνα έχει μεγαλύτερο συνολικό χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ, γιατί όλη η παγκόσμια προσοχή είναι στραμμένη στις ΗΠΑ; Οι λόγοι είναι τέσσερις:
1] Το δολάριο είναι το παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα: Το παγκόσμιο εμπόριο, τα εμπορεύματα (πετρέλαιο, χρυσός) και τα συναλλαγματικά αποθέματα των κεντρικών τραπεζών, βασίζονται στο δολάριο. Αν κλονιστεί η εμπιστοσύνη στις ΗΠΑ, συμπαρασύρεται ολόκληρο το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα.
2] Τα αμερικανικά ομόλογα είναι το «ασφαλές καταφύγιο» (Risk-Free Benchmark): Τα ομόλογα του αμερικανικού Δημοσίου καθορίζουν τα επιτόκια δανεισμού σε όλο τον πλανήτη. Όταν οι ΗΠΑ δανείζονται ανεξέλεγκτα και πληρώνουν πάνω από 1 τρισ. δολάρια ετησίως μόνο σε τόκους, πιέζουν τα επιτόκια παντού προς τα πάνω — επηρεάζοντας στεγαστικά δάνεια, επιχειρηματικά δάνεια και χρεολύσια αναπτυσσόμενων χωρών.
3] Η Κίνα έχει «κλειστό» σύστημα (εγχώριος έλεγχος): Το χρέος της Κίνας είναι σχεδόν εξ ολοκλήρου εσωτερικό, σε γιουάν, και οφείλεται σε κρατικές τράπεζες. Το Κομμουνιστικό Κόμμα μπορεί να διατάξει διαγραφές, αναδιαρθρώσεις ή να καλύψει τρύπες τυπώνοντας νόμισμα, χωρίς να δίνει λογαριασμό σε ξένους επενδυτές. Αντίθετα, η αγορά ομολόγων των ΗΠΑ είναι ανοιχτή και διαφανής — γεγονός που εκθέτει το πρόβλημα στον παγκόσμιο έλεγχο.
4] Πολιτική διαφάνεια & δημοκρατικοί κύκλοι: Στις ΗΠΑ, το χρέος αποτελεί μόνιμο αντικείμενο δημόσιας πολιτικής αντιπαράθεσης στο Κογκρέσο (όρια χρέους, προϋπολογισμοί, εκλογές), δημιουργώντας συνεχή παγκόσμια δημοσιότητα. Στην Κίνα, οι δημοσιονομικές αποφάσεις λαμβάνονται πίσω από κλειστές πόρτες, χωρίς δημόσιο διάλογο ή κοινοβουλευτικό έλεγχο.
Το κινεζικό χρέος αποτελεί μια επικίνδυνη εγχώρια «ωρολογιακή βόμβα» που φρενάρει την ανάπτυξη της Κίνας, αλλά το αμερικανικό χρέος επηρεάζει άμεσα την τσέπη κάθε πολίτη και επενδυτή στον πλανήτη.
ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΕΡΩΤΗΜΑ:
ΠΟΙΟΣ ΘΑ «ΣΠΑΣΕΙ» ΠΡΩΤΟΣ;
Η σύγκρουση των δύο υπερδυνάμεων για την παγκόσμια ηγεμονία δεν κρίνεται μόνο στα πεδία των εξοπλισμών ή της τεχνολογίας. Κρίνεται σε ένα ναρκοπέδιο χρέους: Από τη μία, οι ΗΠΑ με ένα ανεξέλεγκτο δημόσιο έλλειμμα, χρέος >140% του ΑΕΠ, και κόστος τόκων που «τρώει» τον προϋπολογισμό. Από την άλλη, η Κίνα παγιδευμένη σε υπερμεγέθη εταιρικό δανεισμό, φούσκα ακινήτων που ήδη σκάει (Evergrande, Country Garden), και μηχανή τυπώματος χρήματος 47 τρισ. δολαρίων.
Το «σημείο χωρίς επιστροφή» που προειδοποιούσε ο Τραμπ δεν είναι πια θεωρία. Είναι η καθημερινότητα της μεγαλύτερης οικονομίας του πλανήτη. Το πραγματικό ερώτημα πλέον δεν είναι αν θα έρθει η κρίση, αλλά ποια από τις δύο θα σπάσει πρώτη και αν η μία θα παρασύρει και την άλλη σε μια παγκόσμια κατάρρευση.
