Σχεδόν ένα στα τέσσερα νοικοκυριά πιέζεται από το κόστος κατοικίας

Η συζήτηση για τη στεγαστική κρίση στον Καναδά, συχνά περιστρέφεται γύρω από τις τιμές των ακινήτων και τα υψηλά ενοίκια. Νέα στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας του Καναδά, όμως, δείχνουν με μεγαλύτερη σαφήνεια, πόσο βαθιά έχει περάσει το πρόβλημα στον οικογενειακό προϋπολογισμό.

Το 2024, το 23,2% των καναδικών νοικοκυριών ζούσε σε κατοικία που χαρακτηρίζεται οικονομικά μη προσιτή, έναντι 22% το 2022. Με βάση τον καθιερωμένο ορισμό, μια κατοικία θεωρείται μη προσιτή, όταν ένα νοικοκυριό δαπανά το 30% ή περισσότερο του εισοδήματός του για τα έξοδα στέγασης. Με άλλα λόγια, σχεδόν ένα στα τέσσερα νοικοκυριά στον Καναδά έχει περάσει αυτό το όριο.

Η κατάσταση είναι σαφώς δυσκολότερη για όσους νοικιάζουν. Το 33,7% των ενοικιαστών βρίσκεται πλέον στην κατηγορία της μη προσιτής κατοικίας, έναντι 17,4% των ιδιοκτητών. Στην ιδιωτική αγορά ενοικίων, το αντίστοιχο ποσοστό φτάνει το 34%.

Τα στοιχεία αποκαλύπτουν, ωστόσο, και μια σημαντική αλλαγή: η οικονομική πίεση δεν περιορίζεται πλέον στους ενοικιαστές.

Μεταξύ των ιδιοκτητών που εξακολουθούν να πληρώνουν στεγαστικό δάνειο, το ποσοστό όσων δαπανούν τουλάχιστον το 30% του εισοδήματός τους για τη στέγη αυξήθηκε από 23,6% το 2022 σε 26,1% το 2024. Η Στατιστική Υπηρεσία αποδίδει σε μεγάλο βαθμό σε αυτή την κατηγορία τη συνολική επιδείνωση της προσιτότητας.

Παράλληλα, το 28,2% των ιδιοκτητών με υποθήκη δήλωνε δυσαρεστημένο ή πολύ δυσαρεστημένο με το πόσο προσιτή είναι η κατοικία του — ποσοστό πλέον σχεδόν ίδιο με το 28,9% των ενοικιαστών της ιδιωτικής αγοράς.

Πίσω από τους αριθμούς βρίσκεται η μεγάλη αύξηση του κόστους δανεισμού των προηγούμενων ετών. Πολλοί Καναδοί που είχαν εξασφαλίσει στεγαστικά δάνεια την περίοδο των εξαιρετικά χαμηλών επιτοκίων, βρέθηκαν αντιμέτωποι με σημαντικά υψηλότερες πληρωμές κατά την ανανέωσή τους.

Για τα νοικοκυριά, η συνέπεια είναι πρακτική: όσο μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματος απορροφά η κατοικία, τόσο λιγότερα χρήματα απομένουν για τρόφιμα, μεταφορές, φάρμακα, αποταμίευση ή απρόβλεπτες δαπάνες.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση ανακοίνωσε στις 22 Σεπτεμβρίου την ενεργοποίηση του Canada Rental Protection Fund, ύψους 1,5 δισ. δολαρίων.

Η φιλοσοφία του προγράμματος διαφέρει από τα περισσότερα μέτρα που επικεντρώνονται στην κατασκευή νέων κατοικιών. Στόχος του είναι να προστατεύσει τις προσιτές κατοικίες που υπάρχουν ήδη.

Μέσω του Canadian Housing Acquisition Fund, μη κερδοσκοπικοί οργανισμοί, συνεταιρισμοί και φορείς κοινοτικής στέγασης θα μπορούν να αποκτούν υφιστάμενα ενοικιαζόμενα κτίρια που κινδυνεύουν να χαθούν από το απόθεμα προσιτής κατοικίας και να διατηρούν τα διαμερίσματα αυτά οικονομικά προσιτά σε βάθος χρόνου.

Σύμφωνα με την ομοσπονδιακή κυβέρνηση, το ταμείο έχει τη δυνατότητα να προστατεύσει περίπου 7.000 κατοικίες μέσα στα πρώτα πέντε χρόνια, αριθμός που θα εξαρτηθεί από τις συνθήκες της αγοράς και τις διαθέσιμες ευκαιρίες εξαγοράς. Επειδή μέρος των κεφαλαίων θα επιστρέφει στο ταμείο και θα επανεπενδύεται, ο αριθμός θα μπορούσε μακροπρόθεσμα να αυξηθεί.

Η παρέμβαση αυτή αναγνωρίζει μια κρίσιμη πλευρά της στεγαστικής κρίσης: δεν αρκεί να κατασκευάζονται καινούργια σπίτια εάν, ταυτόχρονα, χάνονται από την αγορά παλαιότερα διαμερίσματα με σχετικά χαμηλότερα ενοίκια.

Τα τελευταία στοιχεία δε σημαίνουν ότι όλοι οι Καναδοί αντιμετωπίζουν την ίδια πίεση. Δείχνουν όμως ότι το στεγαστικό πρόβλημα έχει πλέον διευρυνθεί πέρα από τους χαμηλόμισθους ή τους νέους ενοικιαστές. Αγγίζει οικογένειες, ενοικιαστές, νέους αγοραστές αλλά και ιδιοκτήτες με στεγαστικό δάνειο.

Και όταν σχεδόν ένα στα τέσσερα νοικοκυριά διαθέτει τουλάχιστον το 30% του εισοδήματός του μόνο για να κρατήσει μια στέγη πάνω από το κεφάλι του, η προσιτή κατοικία παύει να αποτελεί αποκλειστικά ζήτημα της αγοράς ακινήτων. Μετατρέπεται σε ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα του κόστους ζωής στον Καναδά.

Η πίεση αυτή έχει και μια γενεακή διάσταση. Για νεότερους Καναδούς, η άνοδος των ενοικίων δυσκολεύει την αποταμίευση για προκαταβολή αγοράς κατοικίας, ενώ για μεγαλύτερους ιδιοκτήτες, η ανανέωση ενός στεγαστικού δανείου μπορεί να μεταβάλει απότομα έναν προϋπολογισμό που επί χρόνια θεωρούνταν σταθερός. Έτσι, η συζήτηση για τη στέγαση συνδέεται όλο και περισσότερο με τη γενικότερη οικονομική ασφάλεια των νοικοκυριών.

Η επιτυχία του νέου ομοσπονδιακού ταμείου θα κριθεί στην πράξη: από το πόσο γρήγορα θα μπορούν οι μη κερδοσκοπικοί φορείς να αγοράζουν κτίρια και από το εάν οι κατοικίες που προστατεύονται θα παραμένουν πράγματι προσιτές σε βάθος χρόνου. Η ανακοίνωση, πάντως, μετατοπίζει μέρος της δημόσιας πολιτικής από την αποκλειστική έμφαση στη νέα οικοδομή προς τη διατήρηση του υπάρχοντος αποθέματος.

Μόλις 0,2% η αύξηση του ΑΕΠ της Επαρχίας
◙ Η κατανάλωση των νοικοκυριών
κρατά την οικονομία σε κίνηση

Η οικονομία του Κεμπέκ συνέχισε να αναπτύσσεται κατά το δεύτερο τρίμηνο του 2026, αλλά με ρυθμό αισθητά χαμηλότερο από εκείνον του συνόλου του Καναδά, σύμφωνα με τα νέα στοιχεία που δημοσίευσε στις 23 Σεπτεμβρίου το Institut de la statistique du Québec. Το πραγματικό Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν της επαρχίας αυξήθηκε κατά μόλις 0,2% σε σχέση με το προηγούμενο τρίμηνο. Σε ετησιοποιημένη βάση, η αύξηση αντιστοιχεί σε 0,8%. Για σύγκριση, η καναδική οικονομία αναπτύχθηκε κατά 0,8% το ίδιο τρίμηνο.

Οι αριθμοί αυτοί μπορεί να φαίνονται αφηρημένοι, αλλά πίσω από το ΑΕΠ κρύβεται ένα πολύ πιο καθημερινό ερώτημα: πόσο δυναμική είναι πραγματικά η οικονομία στην οποία εργάζονται και καταναλώνουν οι κάτοικοι του Κεμπέκ;

Η σημαντικότερη θετική εξέλιξη ήρθε από το εξωτερικό εμπόριο. Οι εξαγωγές αγαθών και υπηρεσιών του Κεμπέκ αυξήθηκαν κατά 2,9% στο δεύτερο τρίμηνο, αντιστρέφοντας την πτώση 1,2% που είχε καταγραφεί στο πρώτο. Οι εισαγωγές αυξήθηκαν επίσης, αλλά κατά μικρότερο ποσοστό (1,2%). Ως αποτέλεσμα, η βελτίωση του εμπορικού ισοζυγίου αποτέλεσε τον κυριότερο παράγοντα που στήριξε την οικονομική ανάπτυξη.

Ένα δεύτερο σημαντικό στοιχείο αφορά άμεσα τις οικογένειες. Οι τελικές καταναλωτικές δαπάνες αυξήθηκαν κατά 0,7%. Το ίδιο ποσοστό αύξησης καταγράφηκε ειδικά στις δαπάνες των νοικοκυριών. Αυτό σημαίνει ότι, παρά τις πιέσεις που έχουν προκαλέσει τα τελευταία χρόνια οι τιμές, τα επιτόκια και το κόστος κατοικίας, οι καταναλωτές συνέχισαν να ξοδεύουν και να στηρίζουν την οικονομική δραστηριότητα.

Υπάρχουν, ωστόσο, ενδείξεις που απαιτούν προσοχή. Οι επενδύσεις παγίου κεφαλαίου συνολικά παρέμειναν ουσιαστικά αμετάβλητες στο δεύτερο τρίμηνο. Οι επιχειρηματικές επενδύσεις αυξήθηκαν μόλις κατά 0,2%, ενώ οι δημόσιες επενδύσεις μειώθηκαν κατά 0,8%. Παράλληλα, η μεταβολή των επιχειρηματικών αποθεμάτων επιβράδυνε την οικονομική ανάπτυξη. Σύμφωνα με το Institut de la statistique du Québec, οι επενδύσεις σε αποθέματα υποχώρησαν κατά 5,2 δισ. δολάρια.

Υπάρχει όμως και ένα θετικό στοιχείο για τα νοικοκυριά. Τα νεότερα στοιχεία των οικονομικών λογαριασμών δείχνουν, ότι το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών στο Κεμπέκ αυξήθηκε στο δεύτερο τρίμηνο, ενώ αυξήθηκε και η καθαρή αποταμίευση.

Αυτό δε σημαίνει ότι κάθε οικογένεια έχει περισσότερο διαθέσιμο χρήμα. Τα μακρο-οικονομικά στοιχεία αποτελούν μέσους όρους και δεν αποτυπώνουν τις μεγάλες διαφορές μεταξύ εισοδηματικών ομάδων. Ένα νοικοκυριό που αντιμετωπίζει υψηλό ενοίκιο ή ανανέωση στεγαστικού δανείου, μπορεί να βιώνει μια εντελώς διαφορετική οικονομική πραγματικότητα από αυτή που υποδηλώνουν οι γενικοί δείκτες.

Η εικόνα που προκύπτει, λοιπόν, είναι μικτή. Η οικονομία του Κεμπέκ δε βρίσκεται σε ύφεση. Οι εξαγωγές ανέκαμψαν, οι καταναλωτικές δαπάνες αυξήθηκαν και τα εισοδήματα των νοικοκυριών κινούνται ανοδικά. Από την άλλη πλευρά, η συνολική ανάπτυξη παραμένει υποτονική και σημαντικά χαμηλότερη από τον καναδικό ρυθμό του ίδιου τριμήνου.

Για το μέσο πολίτη, άλλωστε, η αύξηση του ΑΕΠ κατά 0,2% έχει μικρή σημασία, εάν το κόστος στέγασης, τροφίμων και καθημερινών υπηρεσιών απορροφά μεγάλο μέρος του οικογενειακού εισοδήματος.

Το κρίσιμο ερώτημα για τους επόμενους μήνες θα είναι, κατά πόσο η μικρή αυτή οικονομική ανάπτυξη μπορεί να μεταφραστεί σε ισχυρότερη απασχόληση, επενδύσεις και πραγματική βελτίωση της αγοραστικής δύναμης.

Για την ώρα, τα στοιχεία δείχνουν μια οικονομία που προχωρά — αλλά με το πόδι ελαφρά πατημένο στο γκάζι.

Η διαφορά ανάμεσα στην αύξηση της κατανάλωσης και στην πολύ ασθενέστερη συνολική ανάπτυξη είναι ιδιαίτερα σημαντική. Δείχνει ότι τα νοικοκυριά εξακολουθούν να αποτελούν βασικό στήριγμα της οικονομίας, την ώρα που άλλες συνιστώσες, όπως οι επενδύσεις, δεν εμφανίζουν την ίδια δυναμική. Εάν η κατανάλωση επιβραδυνθεί, η οικονομία θα χρειαστεί ισχυρότερη συμβολή από τις επιχειρηματικές επενδύσεις και τις εξαγωγές για να διατηρήσει την ανάπτυξη.

Για τις οικογένειες του Κεμπέκ, επομένως, η ουσιαστική μέτρηση δεν είναι μόνο αν το ΑΕΠ έχει θετικό πρόσημο. Είναι αν οι μισθοί και το διαθέσιμο εισόδημα μπορούν να συμβαδίσουν με τα έξοδα, που δεν μπορούν εύκολα να περικοπούν: στέγη, τρόφιμα, μετακινήσεις και βασικές υπηρεσίες. Αυτό είναι το σημείο, όπου οι επόμενοι οικονομικοί δείκτες θα αποκτήσουν πραγματικό καθημερινό νόημα.

Μια νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε την Παρασκευή 11/9 δείχνει, ότι ο Καναδάς βρίσκεται σε καλό δρόμο για να… χάσει το στόχο εκπομπών του για το 2030 στο πλαίσιο της Συμφωνίας του Παρισιού – και δε θα τον φτάσει καν μέχρι το 2050, το έτος που υποτίθεται ότι θα φτάσει στο καθαρό μηδέν.

Η ανάλυση, που δημοσιεύθηκε από το Καναδικό Ινστιτούτο Κλίματος, υποδηλώνει ότι οι πρόσφατες ανατροπές της πολιτικής για το κλίμα από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση, έχουν καθυστερήσει τον Καναδά περισσότερο από 20 χρόνια, όσον αφορά τη μείωση των εκπομπών.

Υπό την κυβέρνηση του πρωθυπουργού Στίβεν Χάρπερ, ο Καναδάς υποσχέθηκε να μειώσει τις εκπομπές του Καναδά στο 30% κάτω από τα επίπεδα του 2005.

Το 2021, η κυβέρνηση του πρωθυπουργού Τζάστιν Τρουντό αύξησε αυτόν το στόχο μεταξύ 40% και 45% και έθεσε ως στόχο να φτάσει στο καθαρό μηδέν – όπου όλες οι εκπομπές δεσμεύονται από τη φύση ή την τεχνολογία – μέχρι τα μέσα του αιώνα.

Ενώ ο πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ και οι υπουργοί του δήλωσαν επανειλημμένα τον περασμένο χρόνο, ότι ο Καναδάς εξακολουθεί να είναι προσηλωμένος στους κλιματικούς του στόχους, αναγνώρισε τον Ιούνιο ότι οι εκπομπές της χώρας θα είναι υψηλότερες «τα επόμενα χρόνια» από ό,τι προβλεπόταν προηγουμένως. Είπε ότι οι πολιτικές της εποχής Τρουντό ήταν «πολύ ακριβές και διχαστικές». […]

Μια μελέτη που κυκλοφόρησε το Φεβρουάριο από το Καναδικό Ινστιτούτο για το Κλίμα – το οποίο λαμβάνει τα τρία τέταρτα της χρηματοδότησής του από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση – έδειξε ήδη ότι ο Καναδάς ήταν εκτός τροχιάς για να φτάσει στο καθαρό μηδέν έως το 2050.

Ωστόσο, η έκθεση της Παρασκευής 11/9, η οποία ενσωματώνει πρόσφατες αλλαγές πολιτικής στη μοντελοποίηση εκπομπών του ινστιτούτου, λέει ότι ο Καναδάς θα ήταν ακόμη και «τυχερός να πετύχει το στόχο του για το 2030, το 2050».

«Αυτό που έχει ήδη δείξει η χώρα είναι ότι μπορούμε να μειώσουμε τις εκπομπές ενώ αναπτύσσουμε την οικονομία», δήλωσε ο Ρικ Σμιθ, πρόεδρος του ινστιτούτου, στον Καναδικό Τύπο. «Αλλά, ξέρετε, αυτό δεν πρόκειται να συμβεί ως διά μαγείας».

Ο Κάρνεϊ, ο οποίος υπηρέτησε ως απεσταλμένος του ΟΗΕ για το κλίμα για ένα διάστημα πριν γίνει πρωθυπουργός, έχει κατηγορηθεί για οπισθοδρόμηση στην πολιτική για το κλίμα για το μεγαλύτερο μέρος του περασμένου έτους.

Κατάργησε την τιμή καταναλωτή του άνθρακα την πρώτη ημέρα της θητείας του το Μάρτιο του 2025. Ενώ υποσχέθηκε ένα ενισχυμένο βιομηχανικό σύστημα τιμολόγησης άνθρακα, κατηγορήθηκε ότι αποδυνάμωσε αυτό το σύστημα μέσω μιας συμφωνίας με την Αλμπέρτα το Μάιο που έχει επιπτώσεις σε κάθε άλλη επαρχία και περιοχή.

Η κυβέρνησή του κινείται επίσης για να καταργήσει την εντολή πωλήσεων ηλεκτρικών οχημάτων – η Οτάβα έχει υποσχεθεί ισχυρότερα πρότυπα εξάτμισης, αλλά αυτά απέχουν ακόμη χρόνια – και να ακυρώσει το ανώτατο όριο εκπομπών πετρελαίου και φυσικού αερίου. Η κυβέρνηση του Carney έχει επίσης καθυστερήσει τους κανονισμούς για το μεθάνιο στην Αλμπέρτα.

Ο Carney έχει επίσης θέσει ως στόχο να αυξήσει το ποσοστό υιοθέτησης ηλεκτρικών οχημάτων στο 75% έως το 2035, με την ελπίδα να φτάσει το 90% έως το 2040. Η εθνική στρατηγική ηλεκτρικής ενέργειας της κυβέρνησης, που κυκλοφόρησε το Μάιο, υποσχέθηκε επίσης να μειώσει τις εκπομπές, αν και η Οτάβα δεν έχει ακόμη παρουσιάσει σχέδιο για την εφαρμογή της στρατηγικής.

«Αυτά είναι απλώς ένα είδος φιλόδοξων σχολίων αυτή τη στιγμή, δεν υπάρχει συγκεκριμένη κυβερνητική πολιτική που να συνδέεται με κανένα από αυτά», είπε ο Smith. «Δεν μπορούσαμε να ενσωματώσουμε τίποτα από αυτά στην ανάλυση που δημοσιεύουμε. Αλλά καθώς οι λεπτομέρειες αυτών των πολιτικών υλοποιούνται τους επόμενους μήνες, αυτοί είναι οι τύποι σημαντικών κινήσεων που θα βελτιώσουν αυτούς τους υπολογισμούς».

Μια έκθεση του Επιτρόπου Περιβάλλοντος Jerry DeMarco το 2024 ανέφερε, ότι η χώρα είχε περίπου 20 έως 30 χρόνια μείωσης των εκπομπών για να επιτύχει το στόχο της για το 2030. Σύμφωνα με τα τελευταία κυβερνητικά στοιχεία, ο Καναδάς είχε επιτύχει μόνο μείωση 10,3% από τα επίπεδα του 2005, με τις συνολικές εκπομπές να μειώνονται κατά 78 εκατομμύρια τόνους σε 21 χρόνια – καθιστώντας τον τη χώρα με τις χειρότερες επιδόσεις στη G7. Ο Καναδάς θα πρέπει να μειώσει τις εκπομπές που ισοδυναμούν με 102 εκατομμύρια επιβατικά οχήματα που κινούνται με φυσικό αέριο για να επιτύχει το στόχο του 2030.

Σε δήλωση που απαντά στη μελέτη, το γραφείο της υπουργού Περιβάλλοντος Julie Dabrusin είπε, ότι η Οτάβα εξακολουθεί να δεσμεύεται να φτάσει στο καθαρό μηδέν έως το 2050 μέσω «μιας ρεαλιστικής και διαρκούς προσέγγισης».

«Αυτό περιλαμβάνει την κατασκευή μεγάλων έργων καθαρής ενέργειας σε ολόκληρη τη χώρα, την προώθηση της μαζικής ηλεκτροδότησης και την πραγματοποίηση σημαντικών επενδύσεων στην οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα», δήλωσε ο γραμματέας Τύπου Keean Nembhard, επικαλούμενος τη σχεδιαζόμενη γραμμή μεταφοράς της Βόρειας Ακτής, η οποία σύμφωνα με την Οτάβα θα μειώσει τις εκπομπές κατά τρία εκατομμύρια τόνους ετησίως.

«Η επίτευξη καθαρού μηδενικού ισοζυγίου απαιτεί επίσης την κατασκευή καθαρής, οικονομικά προσιτής και αξιόπιστης ενέργειας σε ολόκληρη τη χώρα και κινούμαστε γρήγορα για να δημιουργήσουμε την υποδομή καθαρής ενέργειας που το καθιστά δυνατό. Αυτό περιλαμβάνει το διπλασιασμό του δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας του Καναδά στη στρατηγική μας για την ηλεκτρική ενέργεια, την κατασκευή μεγάλων έργων καθαρής ενέργειας και τη μετασκευή ενός εκατομμυρίου σπιτιών για ενεργειακή απόδοση».