Μπουρλότο στην Ανατολική Μεσόγειο από τον Ερντογάν
Οι εμπρηστικές δηλώσεις του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και άλλων τούρκων αξιωματούχων με φόντο την Ανατολική Μεσόγειο έχουν δυναμιτίσει επικίνδυνα το κλίμα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Οι ακραίες προκλήσεις του τούρκου προέδρου, ο οποίος ισχυρίστηκε ότι «oι κινήσεις μας στην Ανατολική Μεσόγειο και στο Αιγαίο είναι κινήσεις για να αποδοθεί δικαιοσύνη» έχουν θορυβήσει την Κομισιόν, η οποία φέρνει στο προσκήνιο την επιβολή κυρώσεων στην Άγκυρα, ενώ έντονος προβληματισμός επικρατεί και στις ΗΠΑ, με το Στέιτ Ντιπάρτμεντ να τονίζει ότι οι κινήσεις της Άγκυρας αυξάνουν τις εντάσεις και αποσταθεροποιούν την περιοχή.
ΠΑΡΑΛΗΡΗΜΑ ΕΡΝΤΟΓΑΝ Ο τούρκος πρόεδρος Ερντογάν δείχνει για την ώρα να αγνοεί τις εκκλήσεις για αποκλιμάκωση από πλευρά της Άγκυρας, καθώς και τις απειλές της Κομισιόν ότι θα προχωρήσει σε κυρώσεις έναντι της Άγκυρας, εάν η χώρα δεν αλλάξει… ρότα. Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν για μία ακόμη φορά τα τελευταία 24ωρα, μίλησε απαξιωτικά για την Ελλάδα λέγοντας χαρακτηριστικά: «Είναι αστείο να βλέπεις μια χώρα που πνίγεται σε μια κουταλιά νερό να θέλει να πλήξει την Τουρκία στη διεθνή αρένα». Συνεχίζοντας τον παραληρηματικό του λόγο, πρόσθεσε ότι «πλέον ό,τι και να κάνουν, δε μπορούν να μας σταματήσουν. Κουραστήκαμε με αυτό το παιχνίδι σκιών. Είναι αστείο (άλλες χώρες) να χρησιμοποιούν την Ελλάδα, που είναι ανίκανη, ως δόλωμα, κατά μίας περιφερειακής και παγκόσμιας δύναμης όπως η Τουρκία».
ΑΠΕΙΛΕΣ ΤΣΑΒΟΥΣΟΓΛΟΥ Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο τούρκος υπουργός Εξωτερικών, Μεβλούτ Τσαβούσογλου, ο οποίος αναφέρθηκε στην Ανατολική Μεσόγειο, υποστηρίζοντας ότι η τροφοδότηση της έντασης στην περιοχή θα βλάψει μόνο την Ελλάδα. Σύμφωνα με τη Sabah, ο τούρκος ΥΠΕΞ δήλωσε πως η χώρα του είναι υπέρ του διαλόγου «σχετικά με τα δικαιώματα και τους πόρους της Μεσογείου», για να αναφερθεί στο Καστελόριζο και να συμπληρώσει ότι «εάν υπάρχουν όπλα που υπερβαίνουν το όριο, η Ελλάδα θα χάσει».
«ΠΥΡΑ» ΤΣΕΛΙΚ ΣΕ ΕΛΛΑΔΑ – ΓΑΛΛΙΑ Στις ακραίες δηλώσεις τούρκων αξιωματούχων, προστέθηκε και ο εκπρόσωπος του κόμματος Ερντογάν, Ομέρ Τσελίκ, ο οποίος απείλησε τόσο την Ελλάδα όσο και τη Γαλλία, η οποία έχει ταχθεί αναφανδόν υπέρ της χώρας μας. «Αν ο Μακρόν έχει βάλει κόκκινη γραμμή για τη «Γαλάζια Πατρίδα», του την επιστρέφουμε και έχουμε τη δύναμη να την επιστρέψουμε» επεσήμανε μεταξύ άλλων ο Τούρκος αξιωματούχος. Προς σ’ αυτή την κατεύθυνση ο τούρκος αξιωματούχος κατηγόρησε τη χώρα μας πως «λειτουργεί σαν πειρατική χώρα στην Ανατολική Μεσόγειο» και μάλιστα «προσπαθεί να ξεπεράσει το μπόι της». Ενώ σχετικά με την παραμονή του Oruc Reis στην Ανατολική Μεσόγειο, ο Ομέρ Τσελίκ επεσήμανε πως «διεξάγουμε μελέτες στην υφαλοκρηπίδα μας, σε περιοχή που ανήκει στη θαλάσσια δικαιοδοσία μας». «Δεν υπάρχει τίποτα που να αφορά την Ελλάδα» πρόσθεσε.
«ΒΥΘΙΣΗ ΠΛΟΙΟΥ ή ΚΑΤΑΡΡΙΨΗ ΜΑΧΗΤΙΚΟΥ» Η χρονική στιγμή κατά την οποία η Τουρκία επιλέγει αυτή τη ρητορική, συμπίπτει με αλλεπάλληλες τα τελευταία 24ωρα «ενδείξεις» που εμφανίζουν την Τουρκία ως αποφασισμένη να προκαλέσει πολεμική εμπλοκή με την Ελλάδα. Τελευταίο δημοσίευμα-βόμβα έρχεται από τη γερμανική Die Welt σύμφωνα με το οποίο, ο Τούρκος πρόεδρος Ταγίπ Ερντογάν φέρεται να ζήτησε από τους στρατηγούς του να προκαλέσουν θερμό επεισόδιο, βυθίζοντας ελληνικό πλοίο ή καταρρίπτοντας ελληνικό μαχητικό αεροσκάφος. Ειδικότερα, η γερμανική εφημερίδα, η οποία επικαλείται τουρκικές στρατιωτικές πηγές στην Άγκυρα, υποστηρίζει πως πριν λίγες ημέρες ο «σουλτάνος» διέταξε τους στρατηγούς του να βυθίσουν πολεμικό πλοίο, χωρίς όμως να υπάρξουν πολλές ανθρώπινες απώλειες. Σύμφωνα πάντα με το ίδιο δημοσίευμα, οι στρατηγοί αρνήθηκαν να ακολουθήσουν τις εντολές, με αποτέλεσμα να προκριθεί το σενάριο κατάρριψης ελληνικού αεροσκάφους, όπου και ο πιλότος θα είχε τη δυνατότητα να εγκαταλείψει το αεροσκάφος. Πρόθεση δηλαδή της Άγκυρας φαίνεται πως ήταν η πρόκληση θερμού επεισοδίου χωρίς ανθρώπινες απώλειες, σχέδια πάντως τα οποία απορρίφθηκαν από τους Τούρκους στρατηγούς. Κι αυτό γιατί, όπως αναφέρει η Die Welt, όταν προετοιμάζεται ένας πόλεμος, ο στρατός ακολουθεί συγκεκριμένη διαδικασία, σύμφωνα με την οποία αρχικά γίνονται συζητήσεις στο παρασκήνιο με τα εμπλεκόμενα μέρη, στη συνέχεια διεξάγονται αερομαχίες, ακολουθούν προειδοποιητικές βολές και στο τέλος η επίθεση. Αξίζει να σημειωθεί πως την ανησυχία του για την πρόκληση θερμού επεισοδίου στην Ανατολική Μεσόγειο είχε διατυπώσει κατά την επίσκεψή του στην Αθήνα ο Γερμανός υπουργός Εξωτερικών, Χάικο Μάας. «Η παρούσα κατάσταση είναι παιχνίδι με τη φωτιά και η οποιαδήποτε σπίθα μπορεί να οδηγήσει σε καταστροφή» είχε επισημάνει στις κοινές του δηλώσεις με το Νίκο Δένδια, επισημαίνοντας πως η κλιμάκωση των τελευταίων εβδομάδων προκαλεί ανησυχία και προβληματισμό.
ΚΟΜΙΣΙΟΝ ΚΑΙ ΗΠΑ ΚΑΤΑ ΑΓΚΥΡΑΣ Η ακραία προκλητικότητα της Τουρκίας έναντι της Ελλάδας προβληματίζει τόσο την Κομισιόν όσο και τις ΗΠΑ, οι οποίες ζητούν από την Άγκυρα να προχωρήσει σε αποκλιμάκωση της έντασης. Ενδεικτικά, την Τρίτη 1 Σεπτεμβρίου, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ ανέφερε ότι οι κινήσεις της Άγκυρας αυξάνουν τις εντάσεις και αποσταθεροποιούν την περιοχή, ενώ σημειώθηκε πως στόχος της Ουάσιγκτον είναι να υπάρξει αποκλιμάκωση και να επιστρέψουν όλα τα μέρη στο τραπέζι του διαλόγου και γι αυτό ακριβώς τονίστηκε ότι δε μπορεί να υπάρξει διάλογος μέσα από την επίδειξη ισχύος. Την ίδια ώρα, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ έστειλε και δεύτερο μήνυμα στην Άγκυρα, αυτή τη φορά μέσω Κύπρου, ανακοινώνοντας τη μερική άρση του εμπάργκο πώλησης αμερικανικών όπλων στη Κυπριακή Δημοκρατία. Η συγκεκριμένη κίνηση γίνεται στο πλαίσιο του γνωστού Νόμου «EastMed Act» και θα έχει μερικό χαρακτήρα, καθώς η απαγόρευση για την πώληση όπλων που έχουν φονικό χαρακτήρα (lethal weapon) θα παραμείνει σε ισχύ. Ωστόσο, η κίνηση αυτή προκάλεσε τον εκνευρισμό της Άγκυρας απειλώντας με αντίμετρα. Η ΕΕ από την πλευρά της, έστειλε εκ νέου μήνυμα αλληλεγγύης υπέρ της Ελλάδας. Όπως ανέφερε ο εκπρόσωπος της Κομισιόν, αρμόδιος για Θέματα Εξωτερικών Υποθέσεων, Πίτερ Στάνο, «τo μήνυμα της ΕΕ ήταν ξεκάθαρο όσον αφορά στην αλληλεγγύη στην Κύπρο και την Ελλάδα και ήταν ξεκάθαρο σε ό,τι αφορά σε αυτά που περιμένουμε από την Τουρκία για να υπάρξει αποκλιμάκωση». Παράλληλα, επισήμανε ότι «οι υπουργοί ήταν επίσης πολύ ξεκάθαροι για τα χρονοδιαγράμματα, μέχρι πότε αναμένουμε την αλλαγή συμπεριφοράς (της Τουρκίας) όπως επίσης ήταν ξεκάθαροι για τις συνέπειες εάν δεν υπάρξει αλλαγή σε αυτή τη συμπεριφορά, η οποία συμβάλλει στην κλιμάκωση της κατάστασης στην Ανατολική Μεσόγειο»._
Η κατάσταση στην Ανατολική Μεσόγειο (και στο Αιγαίο) πηγαίνει από το κακό στο χειρότερο
Η Τουρκία, «οχυρωμένη» πίσω από τα τετελεσμένα που θεωρεί ότι έχει δημιουργήσει, δηλαδή από το τουρκολιβυκό μνημόνιο, τη μονομερή ανακήρυξη ΑΟΖ στην αν. Μεσόγειο, την οικειοποίηση της ΑΟΖ της Κύπρου και τη λεγόμενη «Γαλάζια Πατρίδα», τα οποία θεωρεί αδιαπραγμάτευτα, οδηγεί τις εξελίξεις σε μια προδιαγεγραμμένη μείζονα κρίση με την Ελλάδα, που κανείς δε μπορεί να προεξοφλήσει πού και πώς θα καταλήξει.
Γράφει ο Σάββας Καλεντερίδης*
Το σημαντικό είναι ότι ακριβώς επειδή πρόκειται για ένα αυταρχικό έως απολυταρχικό καθεστώς, εμπότισε την τουρκική κοινή γνώμη με αισθήματα εθνικού καθήκοντος, ότι κάθε Τούρκος πολίτης είναι υποχρεωμένος να υπερασπιστεί τα τετελεσμένα, τα δικαιώματα και τα συμφέροντα της Τουρκίας στην Κύπρο, στην αν. Μεσόγειο και στο Αιγαίο. Αυτό σημαίνει ότι έχει ελάχιστα περιθώρια να θέσει τα ζητήματα αυτά σε διαπραγμάτευση, πόσο δε να κάνει πίσω και να ακυρώσει, για παράδειγμα, το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Αυτό δημιουργεί μια κατάσταση, την οποία είναι εξαιρετικά δύσκολο να διαχειριστεί η Ελλάδα.
Υπάρχουν δε χειροπιαστά παραδείγματα, που δείχνουν ποια στρατηγική θα ακολουθήσει η Τουρκία από τούδε και στο εξής στο ζήτημα των λεγόμενων διερευνητικών επαφών, της διαπραγμάτευσης και του διαλόγου. Δεν επέλεξα τυχαία τη λέξη στρατηγική και εξηγούμαι μέσω παράθεσης δύο παραδειγμάτων: ΠΡΩΤΟΝ, η Γερμανίδα υπουργός Άμυνας, Ανεγκρέτ Κραμπ Κάρενμπαουερ, ερωτηθείσα από τον κ. Μπορέλ, ύπατο εκπρόσωπο της Ε.Ε. για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής, πώς εξελίχθηκαν οι επαφές (προφανώς του Γερμανού ΥΠΕΞ κ. Μάας) με Αθήνα και Άγκυρα, απάντησε: «Δύσκολα. Λίγο πιο ομαλά με την ελληνική πλευρά, αλλά πολύ δύσκολα με την τουρκική πλευρά». Από την πλευρά του ο κ. Μπορέλ απάντησε ότι «οι Τούρκοι είναι πολύ εκνευρισμένοι» και ότι «αισθάνονται ότι οι Έλληνες δεν είναι αξιόπιστοι». ΔΕΥΤΕΡΟΝ, η τηλεφωνική επικοινωνία που είχε ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ με τον κ. Μητσοτάκη και τον κ. Ερντογάν. Όσον αφορά τη συνομιλία του κ. Τραμπ με τον πρωθυπουργό της Ελλάδας, όπως ανακοινώθηκε από το γραφείο του πρωθυπουργού, ο κ. Μητσοτάκης «έθεσε το ζήτημα των αποσταθεροποιητικών ενεργειών της Τουρκίας, που βάζουν σε κίνδυνο την ειρήνη και τη σταθερότητα στην ευρύτερη περιοχή και δοκιμάζουν τη συνοχή του ΝΑΤΟ». Παράλληλα, ο κ. Μητσοτάκης τόνισε ότι «η Ελλάδα είναι έτοιμη να συμβάλει ουσιαστικά στην αποκλιμάκωση, υπό την προϋπόθεση ότι η Τουρκία θα σταματήσει άμεσα τις προκλητικές της ενέργειες». Από την πλευρά του ο Ερντογάν, σύμφωνα με το Πρακτορείο Ανατολή, θεώρησε υπεύθυνη για την κλιμάκωση της έντασης την Ελλάδα, προσθέτοντας πως «η Τουρκία έχει αποδείξει με σαφείς κινήσεις ότι θέλει να μειώσει τις εντάσεις και να οικοδομήσει το διάλογο».
Σύμφωνα με την ανακοίνωση του Λευκού Οίκου, «ο πρόεδρος Τραμπ επαναβεβαίωσε ότι η Ελλάδα και η Τουρκία πρέπει να δεσμευτούν σε διάλογο, ο οποίος είναι ο μόνος δρόμος για την επίλυση των διαφορών τους». Από τα δύο παραδείγματα εξάγονται τα εξής συμπεράσματα: ΠΡΩΤΟΝ, σύμφωνα με τη γερμανική πλευρά, η Ελλάδα είναι έτοιμη να κάνει υποχωρήσεις, ενώ η Τουρκία τηρεί άτεγκτη στάση. ΔΕΥΤΕΡΟΝ, οι ΗΠΑ προκρίνουν διάλογο, χωρίς στην ουσία να μπαίνουν στη διαδικασία να επιρρίψουν ευθύνες στην πλευρά που προκαλεί την ένταση. ΤΡΙΤΟΝ ΚΑΙ ΚΥΡΙΟΤΕΡΟ: Για να φθάσει στο σημείο ο πρόεδρος των ΗΠΑ να κάνει κάτι που δεν έκανε μέχρι σήμερα στην καριέρα του, δηλαδή ταυτόχρονη παρέμβαση στις δύο χώρες, για να αποφευχθεί η κλιμάκωση της κρίσης, σημαίνει ότι οι αμερικανικές υπηρεσίες τον ενημέρωσαν ότι υπάρχει σοβαρό ενδεχόμενο η κρίση να οδηγήσει σε ένοπλη αναμέτρηση Ελλάδα και Τουρκία.
Γενικό συμπέρασμα, που εξάγεται και από τις απανωτές δηλώσεις Ερντογάν και Ακάρ, είναι ότι η Τουρκία δεν πρόκειται να κάνει πίσω ούτε πόντο από τις θέσεις της και οι αναφορές σε διάλογο είναι απλά ένα διπλωματικό παιχνίδι να’ χαμε να λέγαμε. Άλλωστε, μας το δήλωσε με κάθε επισημότητα ο εκπρόσωπος του κόμματος του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, Ομέρ Τσελίκ, σε ανάρτησή του, στην οποία αναφέρει: «Δε θα εκχωρήσουμε ούτε μία σταγόνα θάλασσας από τη “Γαλάζια Πατρίδα”». Τις τελευταίες ώρες η Τουρκία τεντώνει ακόμα περισσότερο το σκοινί. Εκτός από τις ευθείες απειλές του Ερντογάν εναντίον της Ελλάδας, παρόμοιες των οποίων δεν έχουν εκτοξευθεί από στόμα ηγέτη της Τουρκίας τις τελευταίες δεκαετίες, έχουμε τη νέα NAVTEX, η οποία καλύπτει και πάλι την ελληνική ΑΟΖ, και τις δηλώσεις Τούρκων αξιωματούχων ότι το «ORUC REIS» δεν πρόκειται να αποχωρήσει από την περιοχή, αν δεν ολοκληρώσει τις έρευνές του. Είναι προφανές ότι η Τουρκία ακολουθεί το εξής δόγμα: Με διάφορες ενέργειες που έχει κάνει, σύμφωνα με την άποψή της, έχει ιδιοποιηθεί μια ευρύτατη θαλάσσια περιοχή στην Ανατολική Μεσόγειο και στο Αιγαίο, έχει επιβάλει με το έτσι θέλω τη θέση της ότι τα ελληνικά νησιά δε δικαιούνται υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ, πέραν της αιγιαλίτιδας ζώνης των 6 ναυτικών μιλίων, και θεωρεί ότι αυτή η περιοχή πλέον της ανήκει. Οποιαδήποτε συζήτηση ή διάλογος ακολουθήσει θα αφορά άλλα θέματα, όπως η κυριαρχία στα νησιά «αδιευκρίνιστης κυριαρχίας», η στρατιωτικοποίηση των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου, τα αλιευτικά δικαιώματα εθιμικώ δικαίω της Τουρκίας στο εκτός «Γαλάζιας Πατρίδας» Αιγαίο, τα δικαιώματα των μουσουλμάνων της Θράκης (και γιατί όχι και των μουσουλμάνων αλλοδαπών που εισέβαλαν στην πατρίδα μας, σε συνεργασία με το τουρκικό κράτος) κ.λπ. Θεωρώ ότι είναι περίπου αδύνατον να ξεσπάσει ένας ενδονατοϊκός πόλεμος, γιατί αυτό θα ήταν καταστροφή και για τη Συμμαχία, εκτός φυσικά από τις δύο χώρες. Άρα, θα ασκηθούν αφόρητες πιέσεις για να αποφευχθεί. Αυτό σημαίνει ότι κάποιος πρέπει να υποχωρήσει, για να μην ξεσπάσει αυτός ο πόλεμος. Τη στάση της Τουρκίας την περιέγραψα. Ας κάνει τους υπολογισμούς και τους δικούς της λογαριασμούς η Ελλάδα, με βάση τα παραπάνω. Πάντως, σε μια αντίστοιχη στιγμή, την περίοδο 1963-64, όταν η Τουρκία απειλούσε να εισβάλει στην Κύπρο, ο Γέρος της Δημοκρατίας Γεώργιος Παπανδρέου είχε τονίσει στον πρόεδρο των ΗΠΑ Λίντον Τζόνσον, που του εξηγούσε ότι η Τουρκία απειλεί να εισβάλει, ότι «αν η Τουρκία ανοίξει την πόρτα του φρενοκομείου, είμαστε υποχρεωμένοι να εισέλθωμεν»! Τώρα η πόρτα είναι μισάνοιχτη… Ας πάρει ο καθένας μας τις αποφάσεις του.
*Ο Σάββας Καλεντερίδης είναι Έλληνας αξιωματικός εν αποστρατεία, πρώην πράκτορας της ΕΥΠ και μετέπειτα συγγραφέας και γεωστρατηγικός αναλυτής
Ένα νέο τηλεοπτικό πρόγραμμα έκανε την εμφάνιση του στο τοπικό πολυεθνικό κανάλι ICΙ με τίτλο «Καλημέρα πατρίδα». Το πολλά υποσχόμενο αυτό πρωτοποριακό πρόγραμμα, ξεκίνησε δυναμικά στις 31 Αυγούστου 2020 με εκπομπές που θα καλύπτουν θέματα γενικού ενδιαφέροντος και αφορούν κυρίως τις δύο πατρίδες μας, την Ελλάδα και τον Καναδά. Στο τιμόνι, ο γνωστός δημοσιογράφος, συν-εκδότης των «Ελληνοκαναδικών Νέων», επί μακρόν συνεργάτης και καλός φίλος, Γιώργος Γκιούσμας. Ο Γιώργος, που έμελλε να «πέσει» κάτω από τη μηλιά, μπήκε δυναμικά στο χώρο των Media σε πολύ νεαρή ηλικία, ξεκινώντας τη δημοσιογραφική του δράση στο πλευρό του καταξιωμένου πατέρα του, δημοσιογράφου – καθηγητή, Στυλιανού Γκιούσμα, εκδότου της εφημερίδας «ΕΛΛΗΝΟΚΑΝΑΔΙΚΗ ΔΡΑΣΙΣ». Όπως πολλοί από σας θυμάστε, ο Γιώργος ξεκίνησε τις τηλεοπτικές εκπομπές, «ΤΗΛΕ ΔΡΑΣΗΣ» παροικιακού και ενημερωτικού περιεχομένου το 1985 – ημίωρες αρχικά και ωριαίες αργότερα – στα κανάλια 24 Videotron και CF Cable, οι οποίες διήρκησαν μέχρι το 1997. Τηλεόραση έκανε επίσης και σε άλλα τοπικά κανάλια και συγκεκριμένα στο Odyssey TV του Δημήτρη Παπαδόπουλου, ενώ αργότερα συμμετείχε στο τηλεοπτικό πρόγραμμα «ΕΔΩ ΜΟΝΤΡΕΑΛ», του Γιάννη Κόκκωνα. Παράλληλα με την εφημερίδα και την τηλεόραση, ασχολείται και με το ραδιόφωνο. Έχει συνεργαστεί επί σειρά ετών με τη Ρένα Παπαθανάκου στους «Ελληνικούς Αντιλάλους» και αυτή τη στιγμή παρουσιάζει την ενημερωτική εκπομπή «Σχολιάζοντας την Επικαιρότητα» στο «Ελληνικό Περισκόπιο» του μεγάλης εμβέλειας ραδιοσταθμού CFMB 1280 AM MONTREAL. Ευχόμαστε στο νέο τηλεοπτικό πρόγραμμα «ΚΑΛΗΜΕΡΑ ΠΑΤΡΙΔΑ» να είναι καλοτάξιδο. Οπωσδήποτε ζούμε σε μια εποχή πρωτόγνωρης πορείας στον τομέα των ΜΜΕ, που σε μεγάλο βαθμό οφείλεται στη νέο-ταξική δημοσιογραφική πατίνα, στις νέες τεχνολογίες και στον υποτιθέμενο ανταγωνισμό των αμφιβόλου εγκυρότητας κοινωνικών δικτύων. Τα ομογενειακά Μέσα δεν έμειναν ανεπηρέαστα αφού έχουν συνάμα να αντιμετωπίσουν και έναν άνισο ανταγωνισμό. Ένα ικανό μέρος της διαφημιστικής «πίτας», μεταφέρθηκε στις ηλεκτρονικές πλατφόρμες των social media. Συν τοις άλλοις, ορισμένοι ημέτεροι οργανισμοί «ηγετικής συμπεριφοράς», για τους δικούς τους ευνόητους λόγους, «ξεχνούν» πως τα ελληνόφωνα ενημερωτικά μέσα δεν παύουν να είναι επιχειρήσεις, με σεβαστά μάλιστα λειτουργικά έξοδα και απαιτούν διαρκώς τζάμπα καταχωρήσεις και παρεμβάσεις με ανεξέλεγκτο και επιθετικό συχνά περιεχόμενο… Πέρα πάντως των δυσκολιών που αντιπαλεύουν τα ελληνόφωνα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, γεγονός αναμφισβήτητο είναι ότι η παροικία μας, σε αντίθεση με άλλες παροικίες του εξωτερικού, καλά κρατεί. Τρεις ελληνικές εφημερίδες, τρία τηλεοπτικά και τέσσερα ραδιοφωνικά προγράμματα, με ικανό υπαλληλικό προσωπικό και πρόθυμους εθελοντές, παρά τις όποιες αντιξοότητες, καλύπτουν όσο είναι εφικτό την καθημερινή επικαιρότητα. Εάν λάβουμε υπόψη μας την απουσία κρατικών διαφημίσεων, τις συρρικνωμένες επιχειρήσεις, την πανδημία, τον ανταγωνισμό και το υψηλό κόστος λειτουργίας, η επιβίωση τους είναι όντως εντυπωσιακή. Και οφείλεται κυρίως στο μεράκι και στο συνεχή αγώνα αντιμετώπισης της σημερινής προβληματικής πραγματικότητας. Αξίζει πάντως να τονιστεί, ότι τα ομογενειακά Μ.Μ.Ε. πέρα από την ενημέρωση, επιτελούν έργο εθνικό, πολιτιστικό και κοινωνικό. Ας μην το ξεχνάμε…
Καναδάς: Μέχρι τέλη Σεπτεμβρίου κλειστά τα διεθνή σύνορα της χώρας
Ο Καναδάς παράτεινε μέχρι τις 30 Σεπτεμβρίου 2020 το κλείσιμο των διεθνών συνόρων του σε αλλοδαπούς, με εξαίρεση ορισμένους Αμερικανούς, προκειμένου να αποφευχθεί η εξάπλωση του κορωνοϊού, σύμφωνα με ανακοίνωση της Ομοσπονδιακής Κυβέρνησης. «Οι Καναδοί πολίτες και οι μόνιμοι κάτοικοι που επιστρέφουν στον Καναδά θα συνεχίσουν να υπόκεινται σε μέτρα καραντίνας», δήλωσε ο υπουργός Δημόσιας Ασφάλειας, Μπιλ Μπλερ (φωτ.), στο Twitter. Από τον περασμένο Μάρτιο, οι ταξιδιώτες που φτάνουν στον Καναδά, είτε είναι Καναδοί είτε όχι, υποβάλλονται σε υποχρεωτική καραντίνα 14 ημερών. Ξένοι υπήκοοι που εμφανίζουν συμπτώματα της Covid-19 απαγορεύονται να εισέλθουν στη χώρα. Από τις αρχές Ιουνίου, οι αλλοδαποί μπορούν να συνενωθούν με τις οικογένειές τους που ζουν στον Καναδά. Τα σύνορα του Καναδά με τις ΗΠΑ παραμένουν κλειστά μέχρι τις 21 Σεπτεμβρίου, στο πλαίσιο μιας ξεχωριστής διμερούς συμφωνίας με την Ουάσιγκτον. Επιτρέπεται μόνο το εμπόριο αγαθών και εμπορευμάτων, και ταξιδιών που κρίνονται αναγκαία. Το κλείσιμο των μεγαλύτερων χερσαίων συνόρων στον κόσμο αποφασίστηκε το Μάρτιο και από τότε ανανεώνεται κάθε μήνα.
Καναδάς: Μείωση στο ΑΕΠ του 2ου τριμήνου
και στις Δαπάνες των Νοικοκυριών
Αναμένεται αύξηση του ΑΕΠ στο 3ο τρίμηνο
Το πραγματικό ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (ΑΕΠ) του Καναδά, μειώθηκε κατά 11,5% το δεύτερο τρίμηνο, μετά από πτώση 2,1% το πρώτο τρίμηνο. Το δεύτερο τρίμηνο υποχώρησε – απότομα από τα τριμηνιαία στοιχεία που καταγράφηκαν για πρώτη φορά το 1961 – αντικατοπτρίζει τις απότομες μειώσεις στις δαπάνες των νοικοκυριών, τις επιχειρηματικές επενδύσεις και το διεθνές εμπόριο, λόγω του εκτεταμένου τερματισμού των μη ουσιωδών επιχειρήσεων, του κλεισίματος των συνόρων και των περιορισμών στα ταξίδια και τον τουρισμό ως απάντηση στην πανδημία COVID-19. Η τελική εγχώρια ζήτηση μειώθηκε κατά 11,1%, συνεχίζοντας την πτώση κατά 1,9% το πρώτο τρίμηνο. Εκφρασμένο με ετήσιο ρυθμό, το πραγματικό ΑΕΠ μειώθηκε κατά 38,7% το δεύτερο τρίμηνο. Αντίθετα, το πραγματικό ΑΕΠ στις Ηνωμένες Πολιτείες μειώθηκε κατά 31,7%.
ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΑΝΔΗΜΙΑΣ COVID-19 Με τους περιορισμούς που επιβάλλονται στις οικονομικές δραστηριότητες για τον περιορισμό της πανδημίας, η καναδική οικονομία συρρικνώθηκε απότομα το δεύτερο τρίμηνο του 2020. Οι επιπτώσεις του τερματισμού των μη ουσιωδών επιχειρήσεων, των περιορισμών των ταξιδιών και του τουρισμού και του κλεισίματος των συνόρων, επιδεινώθηκαν από απότομες τριμηνιαίες μειώσεις στις οικονομίες των σημαντικότερων εμπορικών εταίρων, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες (-9,1%), το Ηνωμένο Βασίλειο (-20,4%), η Γαλλία (-13,8%), η Ιταλία (-12,4%) και η Ιαπωνία (-7,8%). Καθώς τα μέτρα των κυβερνήσεων για τον περιορισμό της πανδημίας έχουν χαλαρώσει, η οικονομική δραστηριότητα έχει αυξηθεί. Επομένως, το ΑΕΠ του τρίτου τριμήνου αναμένεται να αυξηθεί. Τα περισσότερα στοιχεία του ΑΕΠ σημείωσαν πτώση-ρεκόρ το δεύτερο τρίμηνο. Η μείωση των δαπανών των νοικοκυριών κατά 13,1% οφείλεται σε σημαντικές απώλειες θέσεων εργασίας και περιορισμένες ευκαιρίες δαπανών, λόγω του κλεισίματος καταστημάτων και εστιατορίων και των περιορισμών στα ταξίδια και τον τουρισμό. Οι επιχειρηματικές επενδύσεις μειώθηκαν κατά 16,2%, αντανακλώντας περιορισμένες κατασκευαστικές δραστηριότητες, κλείσιμο εργοστασίων, χαμηλές τιμές πετρελαίου και αυξημένη αβεβαιότητα. Οι όγκοι των εξαγωγών μειώθηκαν κατά 18,4% και οι όγκοι των εισαγωγών μειώθηκαν κατά 22,6%, καθώς οι οικονομίες των μεγάλων εμπορικών εταίρων συρρικνώθηκαν, λόγω της υιοθέτησης μέτρων για τον περιορισμό της πανδημίας. Αντιμέτωποι με τις χαμηλότερες διαταραχές των εισαγωγών και της αλυσίδας εφοδιασμού, οι επιχειρήσεις απέσυραν 37,7 δισεκατομμύρια δολάρια σε αποθέματα. Η μεγάλη μείωση του όγκου των πωλήσεων, η οποία προέκυψε από το κλείσιμο καταστημάτων και τη χαμηλότερη ζήτηση των νοικοκυριών, ώθησε τον οικονομικό δείκτη προς πωλήσεις, από 0,888 το πρώτο τρίμηνο σε 0,976 το δεύτερο τρίμηνο.
ΡΕΚΟΡ ΜΕΙΩΣΗΣ ΤΩΝ ΔΑΠΑΝΩΝ ΝΟΙΚΟΚΥΡΙΟΥ Οι μειώσεις στις δαπάνες των νοικοκυριών ήταν έντονες και διαδεδομένες, επηρεάζοντας τόσο τα αγαθά (-80,4%) όσο και τις υπηρεσίες (-16,7%). Οι δαπάνες για ανθεκτικά αγαθά μειώθηκαν κατά 15,8%, η περισσότερο απότομη πτώση που έχει καταγραφεί ποτέ. Σημαντικές μειώσεις σημειώθηκαν σε αγορές νέων επιβατικών αυτοκινήτων (-37,8%), νέων φορτηγών, φορτηγών και αθλητικών οχημάτων (-26,4%) και μεταχειρισμένων μηχανοκίνητων οχημάτων (-23,9%), αντικατοπτρίζοντας το κλείσιμο των αντιπροσωπειών αυτοκινήτων, την αβεβαιότητα του εισοδήματος και τις μειωμένες ανάγκες μεταφοράς, καθώς η εργασία από το σπίτι έγινε πιο διαδεδομένη για ορισμένα επαγγέλματα. Οι δαπάνες για ημι-ανθεκτικά προϊόντα μειώθηκαν κατά 13%, με επικεφαλής τα ενδύματα (-25,3%), τα είδη ένδυσης (-38,3%) και τα υποδήματα (-20,3%). Οι δαπάνες για μη διαρκή αγαθά μειώθηκαν κατά 3,6%, μετά την άνοδο 2,9% το πρώτο τρίμηνο. Η μείωση των δαπανών για υπηρεσίες (-16,7%) οφείλεται στις υπηρεσίες τροφίμων, ποτών και διαμονής (-45,6%) και υπηρεσιών μεταφοράς (-79,2%).
The current issue of the Greek Canadian News “Ta NEA” volume 14-32 published September 4th 2020. Covering news from Greece, local news, politics, sports and other newsworthy events. (Click on the image to read the paper.)
Greek Canadian News: Ta NEA September 4th, 2020. Volume 14 Number 31
Μια εμπορική συμφωνία ανάμεσα στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Τουρκία είναι «πολύ κοντά», είχε δηλώσει ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας, Μεβλούτ Τσαβούσογλου, κατά την επίσκεψή του στο Ηνωμένο Βασίλειο στις αρχές Ιουλίου.
Μια εμπορική συμφωνία ανάμεσα στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Τουρκία είναι «πολύ κοντά», είχε δηλώσει ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας, Μεβλούτ Τσαβούσογλου, κατά την επίσκεψή του στο Ηνωμένο Βασίλειο στις αρχές Ιουλίου. Η σημασία που αποδίδεται στην εξασφάλιση μιας εμπορικής συμφωνίας μετά το Brexit αντικατοπτρίζει τη σημασία της εμπορικής σχέσεως, ιδίως με την Τουρκία.
Γράφουν οι Sam Lowe και Luigi Scazzieri*
Το 2018, η Τουρκία εξήγαγε αγαθά και υπηρεσίες αξίας 10,6 δισ. στερλίνων στο Ηνωμένο Βασίλειο, τη δεύτερη πιο σημαντική εξαγωγική της αγορά μετά τη Γερμανία. Αλλά όταν το Ηνωμένο Βασίλειο εξέλθει από τη μεταβατική περίοδο του Brexit στο τέλος του έτους, θα αποχωρήσει επίσης και από την τελωνειακή ένωση της ΕΕ με την Τουρκία, πράγμα που σημαίνει ότι η εμπορική σχέση Ηνωμένου Βασιλείου – Τουρκίας θα αλλάξει ριζικά. Μια εμπορική συμφωνία Ηνωμένου Βασιλείου – Τουρκίας είναι σημαντική και για τις δύο χώρες, εμπορικά και πολιτικά. Οι διμερείς σχέσεις ενισχύθηκαν τα τελευταία χρόνια, καθώς οι σχέσεις και των δύο χωρών με την ΕΕ έχουν επιδεινωθεί. Οι Βρυξέλλες και η Άγκυρα συγκρούστηκαν για τη διάβρωση των δημοκρατικών ελέγχων και εξισορροπήσεων στην Τουρκία, καθώς και για την ολοένα και πιο δυναμική εξωτερική πολιτική της στη Λιβύη και την ανατολική Μεσόγειο και ιδιαίτερα για το θέμα των γεωτρήσεων έξω από την Κύπρο. Οι εντάσεις έκαναν την ΕΕ απρόθυμη να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις για τον εκσυγχρονισμό της εμπορικής σχέσης ΕΕ-Τουρκίας και την απελευθέρωση σε τομείς όπως οι υπηρεσίες και οι προμήθειες. Στο μεταξύ, η σχέση της Τουρκίας με τις ΗΠΑ έχει επίσης ενταθεί, ειδικά μετά την αγορά από την Άγκυρα ενός ρωσικού πυραυλικού συστήματος, παρά την αντίθεση των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ. Το Ηνωμένο Βασίλειο είναι ένας από τους λίγους εναπομείναντες φίλους της Τουρκίας στη Δύση, και για την Άγκυρα μια εμπορική συμφωνία θα σηματοδοτούσε μια στενή οικονομική και πολιτική σχέση με μια μεγάλη ευρωπαϊκή δύναμη. Από την πλευρά του, το Ηνωμένο Βασίλειο ήταν πρόθυμο να καλλιεργήσει μια καλή σχέση με την Άγκυρα στο πλαίσιο της «Παγκόσμιας Βρετανίας» που θέλει να οικοδομήσει μετά το Brexit με εμπορικές συμφωνίες και πολιτικές συνεργασίες. Όταν ήταν ακόμη μέλος της ΕΕ, το Ηνωμένο Βασίλειο ήταν ένας από τους κορυφαίους υποστηρικτές της τουρκικής εντάξεως στην ΕΕ. Το Ηνωμένο Βασίλειο καταδίκασε γρήγορα την απόπειρα πραξικοπήματος στην Τουρκία το 2016, κερδίζοντας επιδοκιμασίες στην Άγκυρα. Στις αρχές του 2017, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Τουρκία συνήψαν μια συμφωνία που προέβλεπε ότι η BAE Systems θα συμμετάσχει σε ένα έργο για την κατασκευή ενός μαχητικού αεροσκάφους για την αεροπορία της Τουρκίας. Το Λονδίνο τήρησε πολύ πιο διακριτική στάση από άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, όσον αφορά την εγχώρια κατάσταση στην Τουρκία και απέφυγε σε μεγάλο βαθμό να ασκήσει κριτική στον Πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και την κυβέρνησή του. Όταν η Τουρκία ξεκίνησε μια στρατιωτική επιχείρηση στη Συρία τον Οκτώβριο του 2019, το Ηνωμένο Βασίλειο ήταν αρχικά απρόθυμο να καταδικάσει την Άγκυρα, σε αντίθεση με άλλους συμμάχους στο ΝΑΤΟ. Το Ηνωμένο Βασίλειο ήταν επίσης λιγότερο επικριτικό για την παρέμβαση της Τουρκίας υπέρ της αναγνωρισμένης από τα Ηνωμένα Έθνη κυβερνήσεως στη Λιβύη. Η πανδημία του κορωνοϊού έδωσε την ευκαιρία στις δύο χώρες να συνεργαστούν: η Τουρκία έστειλε προστατευτικό εξοπλισμό στο Ηνωμένο Βασίλειο, παρεμβαίνοντας όταν ακυρώθηκε η παραγγελία που είχε κάνει το Ηνωμένο Βασίλειο από μια ιδιωτική εταιρεία. Και, σε αντίθεση με την ΕΕ, το Ηνωμένο Βασίλειο έχει απαλλάξει την Τουρκία από τα μέτρα καραντίνας, προσφέροντας σωτηρία στην τουρκική τουριστική βιομηχανία. Αλλά μια εμπορική συμφωνία δεν είναι απλή υπόθεση. Η οικονομική σχέση της Τουρκίας με το Ηνωμένο Βασίλειο εξαρτάται από τη μελλοντική συμφωνία ΕΕ-ΗΒ. Η έξοδος του Ηνωμένου Βασιλείου από την τελωνειακή ένωση της ΕΕ καθιστά αναπόφευκτη μια ριζική αλλαγή στο εμπόριο Ηνωμένου Βασιλείου – Τουρκίας. Η Τουρκία βρίσκεται σε μερική τελωνειακή ένωση με την ΕΕ, η οποία καλύπτει βιομηχανικά αγαθά και ορισμένα επεξεργασμένα τρόφιμα (τα αγροτικά προϊόντα καλύπτονται από ξεχωριστή συμφωνία που θα πρέπει επίσης το Ηνωμένο Βασίλειο και η Τουρκία να αναπαράγουν). Τα αγαθά που καλύπτονται από το καθεστώς της τελωνειακής ένωσης μπορούν να πωλούνται χωρίς δασμούς και ποσοστώσεις στην ΕΕ, χωρίς να χρειάζεται να ανησυχούν οι εξαγωγείς για τις δαπανηρές διαδικασίες που απορρέουν από τους κανόνες καταγωγής. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η Τουρκία υποχρεούται να εφαρμόσει τους ίδιους (ή τουλάχιστον όχι χαμηλότερους) δασμούς με την ΕΕ σε εμπορεύματα που εισάγονται από αλλού. Η Τουρκία οφείλει επίσης να μιμείται την εμπορική πολιτική της ΕΕ, διαπραγματευόμενη συμφωνίες ελευθέρων συναλλαγών με τις ίδιες χώρες και πληρώντας τις προϋποθέσεις της ΕΕ για τη μείωση των δασμών και τους κανόνες καταγωγής. Η τελωνειακή ένωση της Τουρκίας με την ΕΕ «δένει» τα χέρια της Άγκυρας στην περίπτωση που χρειαστεί να διαπραγματευτεί μια νέα συμφωνία με το Ηνωμένο Βασίλειο. Ενώ η Τουρκία είναι σε θέση να διαπραγματεύεται τις δικές της εμπορικές συμφωνίες και να έχει ελευθερία κινήσεων σε τομείς που δεν καλύπτονται από την τελωνειακή ένωση με την ΕΕ, όπως οι υπηρεσίες και τα γεωργικά προϊόντα, όσον αφορά την κατάργηση των δασμών για βιομηχανικά αγαθά (ο σημαντικότερος εξαγωγικός τομέας της Τουρκίας), η σχέση Τουρκίας-ΗΒ πρέπει να ταιριάζει με τη σχέση ΕΕ-ΗΒ. Αυτό σημαίνει ότι εάν η ΕΕ και το Ηνωμένο Βασίλειο αποτύχουν να καταλήξουν σε συμφωνία πριν από το τέλος του έτους, θα επιβληθούν δασμοί στα αγαθά που μεταφέρονται από το Ηνωμένο Βασίλειο στην ΕΕ, και θεωρητικά το ίδιο θα συμβεί μεταξύ Τουρκίας και Ηνωμένου Βασιλείου. Ορισμένοι υπεύθυνοι χαράξεως πολιτικής στην Άγκυρα ενδέχεται να μπουν στον πειρασμό να παραβιάσουν τους όρους της τελωνειακής ενώσεως της Τουρκίας με την ΕΕ και να συνάψουν εμπορική συμφωνία με το Ηνωμένο Βασίλειο, ακόμη κι αν δεν υπάρχει συμφωνία ΗΒ-ΕΕ. Αυτό έχει συμβεί στο παρελθόν με τη Μαλαισία, προς μεγάλη απογοήτευση της ΕΕ, όταν η ΕΕ είχε αποτύχει να ολοκληρώσει τις εμπορικές της διαπραγματεύσεις, αλλά η Τουρκία προχώρησε και υπέγραψε ούτως ή άλλως μια συμφωνία. Μια συμφωνία Ηνωμένου Βασιλείου-Τουρκίας, υπό τέτοιες συνθήκες, θα μπορούσε ενδεχομένως να προκαλέσει την πλήρη κατάρρευση της τελωνειακής ένωσης ΕΕ-Τουρκίας, λόγω του σημαντικού κινδύνου, ένας μεγάλος όγκος βρετανικών αγαθών να μεταφέρεται στην ΕΕ μέσω Τουρκίας. Μια τέτοια συμφωνία θα ενίσχυε τη φωνή εκείνων που υποστηρίζουν μια αυστηρότερη στάση της ΕΕ έναντι της Τουρκίας, συμπεριλαμβανομένων περισσότερων κυρώσεων και τερματισμού των ενταξιακών διαπραγματεύσεων. Το Ηνωμένο Βασίλειο πρέπει να σκεφτεί προσεκτικά πριν επιδιώξει μια εμπορική συμφωνία που θα αποσταθεροποιήσει περαιτέρω τη σχέση της ΕΕ με την Τουρκία και ενδεχομένως θα θεωρηθεί ως σκόπιμη πρόκληση από τις Βρυξέλλες. Ωστόσο, ακόμη και αν η ΕΕ και το Ηνωμένο Βασίλειο, και κατ’ επέκτασιν η Τουρκία και το Ηνωμένο Βασίλειο, συνάψουν συμφωνία ελεύθερου εμπορίου που θα καταργεί δασμούς και ποσοστώσεις στα βιομηχανικά αγαθά, αυτό θα συνιστά και πάλι μια απότομη επιδείνωση των εμπορικών όρων σε σχέση με τους υφιστάμενους, και θα προκαλέσει προβλήματα σε εταιρείες που πραγματοποιούν συναλλαγές μεταξύ Ηνωμένου Βασιλείου και Τουρκίας. Σε αντίθεση με τις συναλλαγές εντός της τελωνειακής ένωσης, για να μπορεί ένα εξαγόμενο αγαθό να πληροί τις προϋποθέσεις για δασμολογική απαλλαγή στη βάση μιας συμφωνίας ελεύθερων συναλλαγών, πρέπει να πληροί συγκεκριμένους κανόνες καταγωγής. Αυτό γίνεται για να διασφαλιστεί ότι οι εξαγωγές δεν προέρχονται από κάπου αλλού. Για να δώσω ένα παράδειγμα, οι εμπορικές συμφωνίες της ΕΕ, και συνεπώς οι τουρκικές εμπορικές συμφωνίες, απαιτούν συχνά τουλάχιστον το 60% της αξίας ενός εξαγόμενου αυτοκινήτου να έχει παραχθεί τοπικά για να πληροί τις προϋποθέσεις για μηδενικούς δασμούς. Εάν ένα παρόμοιο κατώτατο όριο επρόκειτο να εφαρμοστεί σε μια εμπορική συμφωνία με το Ηνωμένο Βασίλειο, θα δημιουργούσε πρόβλημα σε ορισμένους Τούρκους εξαγωγείς αυτοκινήτων, καθώς αντλούν μόνο περίπου το 50% των εισροών τους από την Τουρκία Ένας ακόμη λόγος για τον οποίο το Ηνωμένο Βασίλειο θα πρέπει να δώσει προτεραιότητα στη σύναψη εμπορικής συμφωνία με την ΕΕ πριν από το τέλος του έτους, είναι για να αποφύγει τυχόν αναταραχές στις εμπορικές ροές με την Τουρκία. Ακόμη, όμως, και αν το Ηνωμένο Βασίλειο και η Τουρκία καταφέρουν να συνάψουν μια συμφωνία ελεύθερου εμπορίου, η μελλοντική τους σχέση θα εξαρτηθεί από τις ευρύτερες πολιτικές εξελίξεις, ιδίως από τις σχέσεις της Τουρκίας με την ΕΕ και τις ΗΠΑ. Για παράδειγμα, εάν η ΕΕ επιβάλει πρόσθετες κυρώσεις στην Τουρκία, πριν από το τέλος της μεταβατικής περιόδου, το Ηνωμένο Βασίλειο θα πρέπει επίσης να τις εφαρμόσει, λόγω των όρων που προβλέπει η συμφωνία αποχωρήσεως της χώρας από το μπλοκ.
*Ο Sam Lowe είναι ανώτερος ερευνητής στο Κέντρο Ευρωπαϊκής Μεταρρύθμισης. Είναι μέλος της Συμβουλευτικής Ομάδας Στρατηγικού Εμπορίου της Βρετανικής κυβέρνησης (από το 2019 μέχρι σήμερα). Είναι επίσης επισκέπτης ερευνητής στο The Institute Institute, Kings College London και συνιδρυτής του UK Trade Forum. Εργάζεται σε εμπορικά ζητήματα, με έμφαση στο Brexit, στα τελωνεία και στα ρυθμιστικά εμπόδια και στο εμπόριο υπηρεσιών.
*Ο Luigi Scazzieri είναι ερευνητής στο CER. Εργάζεται στην ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας, εστιάζοντας στις σχέσεις γειτονίας, μετανάστευσης και διατλαντικών της ΕΕ.
Η ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΛΟΖΑΝΗΣ Η άρνηση της Τουρκίας, να ταχθεί υπέρ των συμμάχων κατά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, έδωσε στην Αγγλία την ευκαιρία να κηρύξει ως άκυρη τη συμφωνία της 4ης Ιουνίου 1878 και να προσαρτήσει την Κύπρο στη Βρετανική Αυτοκρατορία. Η Τουρκία, χωρίς να προβάλει οποιαδήποτε ουσιαστική αντίσταση, αποδέχθηκε αδιαμαρτύρητα την προσάρτηση που επισφραγίστηκε στις 10 Αυγούστου 1920, με τη συμφωνία των Σεβρών, η οποία επικυρώθηκε αργότερα με τη συνθήκη της Λοζάνης στις 23 Αυγούστου 1923. Η συνθήκη της Λοζάνης, που επήλθε μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, προέβλεπε την οριστική και αμετάκλητη εγκατάλειψη όλων των δικαιωμάτων της Τουρκίας επί της Κύπρου, η οποία ανακηρύχθηκε πλέον επίσημα ως αποικία του Βρετανικού Στέμματος. Το μέλλον ωστόσο απέδειξε, πως Βρετανοί και Τούρκοι είχαν άλλα σχέδια για την Κύπρο, κάτι το οποίο ακόμη και σήμερα θα έπρεπε να μας προβληματίζει.
Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΡΘΡΩΝ 20-21 Στο άρθρο του με τίτλο «Κύπρος και Συνθήκη της Λοζάνης», ο Στρατηγικός Αναλυτής, Νίκος Λυγερός, σημειώνει πως: «Για όσους δεν αντιλαμβάνονται ότι στη γεωστρατηγική δεν υπάρχουν ανεξάρτητα δεδομένα όσον αφορά στον Ελληνισμό και πιστεύουν ότι πρέπει να υπογράφουμε συνθήκες τις οποίες δε μπορούμε να εξασφαλίσουμε, θα ήταν καλό να εξετάσουν τουλάχιστον δύο άρθρα της Συνθήκης της Λοζάνης του 1923». Πιο συγκεκριμένα, μετά την εισβολή και την κατοχή, πρέπει να έχουμε συνεχώς στη σκέψη μας πρώτα το άρθρο 20: «Η Τουρκία δηλοί ότι αναγνωρίζει την προσάρτησιν της Κύπρου ανακηρυχθείσαν υπό της Βρετανικής Κυβερνήσεως την 5ην Νοεμβρίου 1914». «Ήδη αυτό το άρθρο», συνεχίζει ο κ. Λυγερός, «αναδεικνύει το πρόβλημα της σχέσης που υπάρχει μεταξύ Τουρκίας και Αγγλίας, ακόμα και αν η αναφορά στην Κύπρο είναι μόνο έμμεση για μερικούς που αποφεύγουν τα ιστορικά δεδομένα. Όμως το άρθρο 21 είναι ακόμα πιο συγκεκριμένο: «Οι Τούρκοι, οι εγκατεστημένοι εν τη νήσω Κύπρω κατά την 5ην Νοεμβρίου 1914, θα αποκτήσωσιν, εφ’ οις όροις προβλέπει ο εγχώριος νόμος, την βρετανικήν ιθαγένειαν, αποβάλλοντες ως εκ τούτου την τουρκικήν». «Συνεπώς, ακόμα και για τους Τούρκους, η Τουρκία θεωρεί ότι είναι Άγγλοι μέσω αυτού του κειμένου, πράγμα που αντιφάσκει με τα τωρινά δεδομένα». «Θα δύνανται, εν τούτοις, επί δύο έτη από της ενάρξεως της ισχύος της παρούσης Συνθήκης, να ασκήσωσι δικαίωμα επιλογής υπέρ της τουρκικής ιθαγενείας εν τοιαύτη περιπτώσει, δέον να εγκαταλείψωσι την Κύπρον εντός δώδεκα μηνών, αφ’ ης ημέρας ασκήσωσι το δικαίωμα της επιλογής». «Εδώ», επισημαίνει ο καθηγητής, «το κείμενο διευκρινίζει ότι το τουρκικό στοιχείο αν θέλει να αναγνωριστεί, δε μπορεί να παραμείνει στην Κύπρο». Για τις άλλες περιπτώσεις προβλέπει το εξής: «Ωσαύτως αποβάλλουσι την τουρκικήν ιθαγένειαν, οι Τούρκοι υπήκοοι, οι εγκατεστημένοι εν τη νήσω Κύπρω κατά την έναρξιν της ισχύος της παρούσης Συνθήκης, οίτινες κατά την εποχήν αυτήν έχουσιν αποκτήσει ή πρόκειται να αποκτήσωσι την βρετανικήν ιθαγένειαν, συνεπεία αιτήσεως υποβληθείσης κατά τας διατάξεις της εγχωρίου νομοθεσίας». «Με αυτά τα στοιχεία», καταλήγει ο κ. Λυγερός, «είναι πλέον ξεκάθαρο πώς η Συνθήκη αντιλαμβάνεται το θέμα της Κύπρου. Το νησί είναι ενσωματωμένο στο γενικό της πλαίσιο, δίχως ιδιαίτερες διακρίσεις, όσον αφορά στο τουρκικό στοιχείο».
Η ΜΥΣΤΙΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ Αν και η Συνθήκη της Λοζάνης εξακολουθεί, υποτίθεται, να ισχύει μέχρι σήμερα, ωστόσο, η εσκεμμένη παραβίασή της στα χρόνια που ακολούθησαν επέτρεψε την έντεχνη μετατροπή, από Βρετανούς και Τούρκους, του Αγώνα της ΕΟΚΑ του 1955-1959 σε ενδοκοινοτικό πρόβλημα, όπως το γνωρίζουμε σήμερα. Οι σπόροι της διχόνοιας εμφυτεύθηκαν με τη Συνθήκη Ζυρίχης-Λονδίνου το 1960, που οδήγησε το ‘63- ‘64 στις ενδοκοινοτικές ταραχές και επιστεγάστηκαν με τραγικό τρόπο από την τουρκική εισβολή το 1974. Η ύπουλη συμφωνία της Κωνσταντινούπολης το 1878, μεταξύ Βρετανίας-Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, που καθόρισε το μέλλον της Κύπρου, αποδεικνύει πως η μυστική διπλωματία είναι μια πρακτική που συνηθίζεται στις διεθνείς σχέσεις. Αν λάβουμε επιπλέον υπόψιν ότι η Κύπρος άλλαξε ιδιοκτήτες για έναν πόλεμο (Ρωσοτουρκικό), στον οποίο η ίδια ούτε καν συμμετείχε, τότε αυτό θα μας επιτρέψει να σκεφτούμε λίγο πιο προσεκτικά και στρατηγικά τα επόμενα βήματα επίλυσης του Κυπριακού.
Η επιχειρηματολογία του γνωστού Κύπριου νευροχειρούργου, Μιχαήλ Σπύρου, για τη χρήση μάσκας, που έκανε αίσθηση στο διαδίκτυο
Ο γνωστός Κύπριος νευροχειρουργός, Μιχαήλ Σπύρου, στέλνει το δικό του μήνυμα και εκφράζει τον προβληματισμό του για τις μάσκες προστασίας. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά, σε ένα μακροσκελές κείμενο που ανάρτησε στο διαδίκτυο: «Οι μάσκες προστασίας από τις διάφορες ασθένειες και τώρα από τον κορωνοϊό. Πολύ συζήτηση γίνεται τελευταίως γι’ αυτό το θέμα και όμως ο κόσμος είναι συγχυσμένος. Βοηθούν οι μάσκες; Κάνουν κακό οι μάσκες; Πότε θα πρέπει να βάζουμε τις μάσκες; Ποιος θα πρέπει να βάζει μάσκα; Όλα αυτά τα ερωτήματα αν και δεν έχουν απαντηθεί, φτάσαμε στο σημείο να ποινικοποιήσουμε την απουσία μάσκας. Μήπως πίσω από αυτό κρύβονται συμφέροντα αγοραπωλησίας μασκών; Τι γελοίο να βλέπεις κάποιον στο αυτοκίνητό του, μόνος, να οδηγεί με μάσκα και γάντια! Να περπατά στην παραλία κάποιος, μόνος και σε απόσταση από άλλους, με μάσκα και γάντια. Η πωλήτρια να έχει μάσκα και γάντια για 6-8 ώρες εργασία. Ο οδηγός του λεωφορείου να είναι με μάσκα και γάντια για 5-6 ώρες συνέχεια. Ευτυχώς που είναι και η ώρα του φαγητού, και έχουμε την ευκαιρία να αφαιρέσουμε τη μάσκα για λίγο. Ως να γυροφέρνουν οι ιοί στην ατμόσφαιρα όπως τα κουνούπια και βάζουμε αντικουνουπικό… Το θέμα με τις μάσκες έχει καταντήσει υπερβολή, γι’ αυτό θα προσπαθήσω να δώσω κάποιες εξηγήσεις, ως γιατρός.
«ΑΦΗΣΤΕ ΤΟ ΟΞΥΓΟΝΟ ΝΑ ΕΙΣΕΛΘΕΙ ΣΤΟΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ ΣΑΣ» »Εάν δε μπουν οι μάσκες εκεί που πρέπει και από αυτούς που πρέπει, με το πέρας της κρίσης του ιού, θα έχουμε σοβαρά προβλήματα υγείας του πληθυσμού, ειδικά από τη χρήση της μάσκας και όχι από τη μη χρήση. Κατ’ αρχήν, θα πρέπει να πούμε ότι υπάρχουν διάφορα ήδη μάσκας. Οι μάσκες που προστατεύουν αυτούς που την έχουν και οι μάσκες που προστατεύουν τους γύρω, χωρίς να προστατεύουν αυτούς που τις έχουν. Στο χειρουργείο των 2-3 ωρών που κάνω, με τη μάσκα στο πρόσωπό μου, δεν είναι για να προστατεύσει εμένα αλλά τον ασθενή μου. Αμέσως μετά το χειρουργείο τρέχω στο νιπτήρα για να πλύνω το στόμα μου από την άσχημη μυρωδιά και γεύση που έχει παραμείνει, ένεκα κακής ανταλλαγής αερίων των πνευμόνων, αλλά και δυσοσμίας από το στομάχι. Γίνεται κατανοητό από εδώ, ότι είναι αδύνατο και λάθος να υποχρεώσεις μια πωλήτρια είτε ένα οδηγό λεωφορείου να έχει μάσκα για 8 συνεχή ώρες και κάθε μέρα. Στο τέλος θα τους δημιουργηθούν αναπνευστικά προβλήματα. Οι χειρουργικές μάσκες προστατεύουν τους γύρω. Εμποδίζουν την εκροή πτυέλου στους γύρω. Παραμένουν όλα στη μάσκα. Από αυτή τη μάσκα όμως, μπορούν να εισχωρήσουν τα πάντα και να τα εισπνεύσει αυτός που την έχει. Οι μάσκες με φίλτρο προστατεύουν αυτούς που τις έχουν αλλά δεν προστατεύουν τους γύρω. Ο αέρας καθαρίζεται (φιλτράρεται) κατά την εισδοχή, αλλά ότι βγαίνει με την εκπνοή μεταφέρεται αναλλοίωτος. Η συνεχή χρήση της μάσκας θα προκαλέσει σοβαρά προβλήματα υγείας, καθόσον δημιουργείται μια συνεχή και σταδιακή υπο-οξυγόνωση του οργανισμού. Η διαταραχή της σωστής ανταλλαγής αερίων θα προκαλέσει τη μείωση της σωστής ποσότητας οξυγόνου και συνεπώς το χαλασμό της ζωής του ανθρώπινου οργανισμού (του ενεργειακού μεταβολισμού). Άρα, πότε και ποιοι θα πρέπει να έχουν τη μάσκα; Οι επαγγελματίες υγείας, που έρχονται κοντά και πολλές φορές σε επαφή με τον ασθενή. Αυτοί ξέρουν φυσικά, ότι μόλις απομακρυνθούν από τον ασθενή, θα αφαιρέσουν τη μάσκα και θα την αλλάξουν όταν πρέπει. Πολλές φορές οι επαγγελματίες υγείας φέρουν ταυτόχρονα και από τα δύο είδη μάσκας. Στα επαγγέλματα όπου είναι αναγκαίο να έλθουν σε κοντινή απόσταση, είτε και σε επαφή με τον πελάτη, όπως είναι τα κομμωτήρια και οι αισθητικοί. Εδώ και πάλι, τη μάσκα θα πρέπει να φέρει ο επαγγελματίας και όχι ο πελάτης. Η αναγκαιότητα εξυπηρέτησης ανθρώπων μεγάλης ηλικίας ή αναπήρων. Γονείς, παππούδες, γιαγιάδες, παιδιά, αδέλφια, επαγγελματίες φροντιστές. Βάλτε εσείς τη μάσκα, μην τη βάλετε στον ηλικιωμένο. Δε θα τον βοηθήσει. Θα του κάνετε ζημιά. Ο υπόλοιπος κόσμος δεν είναι αναγκαίο να φέρει μάσκα. Ο βασικός κανόνας σε όλα τα λοιμώδη νοσήματα, είναι η διατήρηση αποστάσεων και η αποφυγή εναγκαλισμών και χειραψίας. Το αναγκαίο πλύσιμο των χεριών και του στόματος. Η λήψη ζεστών ροφημάτων και βιταμινών. Η αποφυγή κακών συνηθειών, όπως το κάπνισμα, τα ναρκωτικά και τα οινοπνευματώδη. Τέλος, η άθληση θεωρείται βασικό στοιχείο στη ζωή μας, καθόσον είναι ο ιδανικότερος τρόπος να βελτιώσουμε το μεταβολισμό και συνεπώς και την άμυνα του οργανισμού. Το κολύμπι στη θάλασσα είναι ένα από τα καλύτερα είδη αντι-ίωσης. Το θαλασσινό νερό έχει υπερτονικό περιβάλλον, κάτι που δεν αρέσει στους ιούς. Εκπλήσσομαι για την απαγόρευση του κολυμπιού στη θάλασσα, από την πρώτη στιγμή που λήφθηκαν τα μέτρα. Μην πανικοβάλλεστε. Η χρήση μάσκας θα πρέπει να γίνεται με σωστές ενδείξεις και με φειδώ. Αφήστε το οξυγόνο να εισέλθει στον οργανισμό σας. Κρατάτε αποστάσεις και δε χρειάζεται να φτύνει ο ένας στα μούτρα του άλλου. Είμαστε χώρα με ήλιο. Απολαύστε τον. Ο ιός θα φύγει όπως και τόσοι άλλοι στο παρελθόν».
Δρ. Μιχάλης Σπύρου Νευροχειρουργός, MD, PhD
ΠΟΙΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΔΡ. ΣΠΥΡΟΥ Ο Μιχάλης Σπύρου γεννήθηκε στις 7.3.1960. Το 1979 με την απόλυσή του από το στρατό μεταβαίνει στη Σοβιετική Ένωση για σπουδές στην ιατρική. Σπουδάζει ιατρική στην πόλη Λβώφ της Ουκρανίας και κάνει ειδικότητα στη Νευροχειρουργική στη Μόσχα στο Νευροχειρουργικό κέντρο Μπουρτένγκο. Στο διάστημα αυτό κάνει και τη διδακτορική διατριβή του «Τραυματισμοί των μετωπιαίων λοβών του εγκεφάλου. Ενδείξεις για χειρουργική και συντηρητική αγωγή». Στο Κέντρο Νευροχειρουργικής εκπαιδεύεται στα χειρουργεία όγκων εγκεφάλων με όλες τις προσπελάσεις δια-κρανιακά, δια-στοματικά, δια-ρινικά, αγγειακών παθήσεων εγκεφάλου (ανευρύσματα, αγγειακές δυσπλασίες) με ενδο-αγγειακή είτε ανοικτή χειρουργική μέθοδο, Εκπαιδεύεται στις παθήσεις σπονδυλικής στήλης (τραύματα, όγκοι, αγγειακές δυσπλασίες, μολύνσεις, εκφυλιστικές αλλοιώσεις, εκ γενετής δυσπλασίες). Το 1991 o Μιχάλης Σπύρου μεταβαίνει στο Λονδίνο στο Institute of neurology and neurosurgery, κοντά στον προφέσορα L. Symon όπου για 2 μήνες είναι στα χειρουργεία μαζί του. Το 1992 επίσης πηγαίνει στο Λονδίνο για ένα μήνα κοντά στον προφέσορα D. Thomas και προφέσορα A. Crockard. Χειρουργεί σε διάφορες ιδιωτικές κλινικές της Πάφου, Λεμεσού, Λευκωσίας, Αμμοχώστου. Δισκοπάθειες, εκφυλιστικές αλλοιώσεις της σπονδυλικής στήλης, όγκους νωτιαίου μυελού, αγγειακά προβλήματα, μολύνεις, εκ γενετής παθήσεις, σκολίωση, όγκους εγκεφάλου, τραύματα, τοποθέτηση διαφόρων βαλβίδων, πλαστικές του κρανίου και της βάσης σε εκροή εγκεφαλονωτιαίου υγρού, διαρινικές προσπελάσεις σε όγκους υπόφυσης, διαστοματικές προσπελάσεις σε προβλήματα σπονδυλικής στήλης και όγκους της βάσης του κρανίου. Το 1993 o Μιχάλης Σπύρου μεταβαίνει για 1 μήνα στο Nottingham στο QMC όπου εργάζεται μαζί με τους J. Webb και R. Mullholland με προβλήματα σπονδυλικής στήλης (σκολίωση, όγκοι, δισκοπάθειες, εκ γενετής παθήσεις της σπονδυλικής στήλης). Στο κέντρο αυτό πηγαίνει στα επόμενα 8 χρόνια, κάθε χρόνο για ένα μήνα ετησίως. Το 2007 πηγαίνει για 15 μέρες στην Αλαμπάμα της Αμερικής όπου ασχολείται με τραύματα νωτιαίου μυελού στα κουνέλια και ποντίκια μαζί με την προφέσορα G. Pedutshi (η μέθοδος της μεταμόσχευσης ρινικής βλεννογόνου). Με την ενεργό βοήθεια του Δρ. Σπύρου έχει δημιουργηθεί η Νευροχειρουργική Εταιρία Κύπρου. Με τη βοήθεια του επίσης, στη συνέχεια, εγγράφεται η Νευροχειρουργική Εταιρία Κύπρου στην EANS (Πανευρωπαϊκή) και στην WFNS (Παγκόσμια). Το 2007 βοηθά στη διοργάνωση του πρώτου συνεδρίου νευροχειρουργικής στην Κύπρο με καλεσμένους από την Ελλάδα και την Κύπρο. Το 2009 πρωτοστατεί στη διοργάνωση νευροχειρουργικού συνεδρίου με τη Ρωσική Νευροχειρουργική εταιρεία. Υπήρξε μέλος της εκπαιδευτικής επιτροπής της EANS που ασχολείται με την εκπαίδευση νεαρών νευροχειρουργών. Είναι μέλος της εκτελεστικής επιτροπής της EANS και της WFNS. Το 2012 εξέδωσε βιβλίο με τίτλο «Κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις»._
Τη Δευτέρα 24 Αυγούστου στην Ελληνική Βουλή, ο Δένδιας προανήγγειλε την επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στο Ιόνιο από τα έξι στα 12 (ναυτικά) μίλια. Η ιδέα δεν είναι νέα. Φεύγοντας από το υπουργείο Εξωτερικών (Οκτώβριος 2018), ο Κοτζιάς είχε αναφερθεί στην απόφασή του να επεκτείνει τα χωρικά ύδατα από τους Οθωνιούς (βορείως της Κέρκυρας), μέχρι τα Αντικύθηρα.
Γράφει ο Σταύρος Λυγερός*
Ο Κοτζιάς είχε δώσει στίγμα των προθέσεών του κατά τη διάρκεια συνέντευξής του στην ΕΡΤ το Δεκέμβριο 2017. Μέχρι να φύγει, όμως, από το υπουργείο Εξωτερικών, δεν είχε κάνει το σχετικό βήμα. Ούτε το έκανε ο διάδοχός του Κατρούγκαλος, ούτε και ο Δένδιας. Τη διαχρονική αδράνεια των ελληνικών κυβερνήσεων τις τελευταίες δεκαετίες στο ζήτημα αυτό, πληρώνουμε ακριβά σήμερα. Σύμφωνα με το Δίκαιο της Θάλασσας, κάθε παράκτιο κράτος έχει δικαίωμα να επεκτείνει μονομερώς τα χωρικά του ύδατα μέχρι 12 μίλια. Εάν η Ελλάδα ασκούσε το δικαίωμά της, θα ακύρωνε σε μεγάλο βαθμό τις τουρκικές επεκτατικές διεκδικήσεις. Τα διεθνή ύδατα στο Αιγαίο θα περιορίζονταν δραστικά, άρα ένα πολύ μεγάλο τμήμα του θα γινόταν ελληνική θάλασσα. Μεταξύ άλλων, θα λυνόταν πρακτικά και το ζήτημα της υφαλοκρηπίδας σ’ αυτή την περιοχή, αφού θα έμεναν σχετικά μικρές περιοχές (κυρίως στο βόρειο Αιγαίο και λιγότερο στα βόρεια της Κρήτης) προς οριοθέτηση. Γι’ αυτό το λόγο οι Τούρκοι έσπευσαν να αποτρέψουν την Αθήνα από το να ασκήσει το νόμιμο δικαίωμά της, χαρακτηρίζοντας αιτία πολέμου (casus belli) την επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων. Τον Ιούνιο 1995 η τουρκική Εθνοσυνέλευση εξουσιοδότησε την κυβέρνηση να λάβει ακόμα και στρατιωτικά μέτρα για να την εμποδίσει. Είχαν επίγνωση ότι, εάν γινόταν επέκταση, θα έχαναν το επεκτατικό τους παιχνίδι στο Αιγαίο. Ταυτοχρόνως θα ενισχυόταν σημαντικά η ελληνική θέση και στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Αθήνα δηλώνει ότι διατηρεί ακέραιο το δικαίωμά της για επέκταση και θα το ασκήσει όποτε κρίνει. Πρόκειται για προσχηματική θέση. Όταν ένα δικαίωμα δεν ασκείται για πολλά χρόνια, όπως στην περίπτωσή μας, αποδυναμώνεται, η άσκησή του γίνεται ολοένα και πιο δύσκολη.
ΧΩΡΙΚΑ ΥΔΑΤΑ ΠΟΛΛΑΠΛΟΥ ΕΥΡΟΥΣ Ας σημειωθεί, ότι οι κυβερνήσεις Σημίτη, Κώστα Καραμανλή και Γιώργου Παπανδρέου, στο πλαίσιο των ελληνοτουρκικών διερευνητικών επαφών, έχουν διαπραγματευθεί το εύρος των ελληνικών χωρικών υδάτων. Κι αυτό παρότι (σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο) πρόκειται για δικαίωμα, που κάθε παράκτιο κράτος ασκεί μονομερώς. Δηλαδή, δεν έχει υποχρέωση να το διαπραγματευθεί με τα γειτονικά κράτη. Πριν πολλά χρόνια, είχα γράψει: «Από τη στιγμή που η Αθήνα έχει κακώς επιλέξει να διαπραγματευθεί με την Άγκυρα το εύρος των ελληνικών χωρικών υδάτων, τουλάχιστον ας το διαπραγματευθεί σωστά. Η Αθήνα έπρεπε εξαρχής να έχει επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στα 12 μίλια σ’ όλες τις περιοχές που δε γειτνιάζουν με την Τουρκία και στη συνέχεια να διαπραγματευθεί με την Άγκυρα ένα συμβιβασμό για το εύρος των ελληνικών χωρικών υδάτων στις περιοχές που γειτνιάζουν. »Εάν το είχε κάνει, οι μη γειτνιάζουσες με την Τουρκία θαλάσσιες περιοχές θα είχαν βγει εκτός διαπραγμάτευσης, ενώ τώρα η Άγκυρα ζητάει να μην υπάρξει καμία επέκταση στο ανατολικό Αιγαίο, προσφέροντας(;) σαν αντάλλαγμα την αποδοχή της επέκτασης στο Ιόνιο και στο Λιβυκό! Προσφέρει, δηλαδή, αυτό που η Ελλάδα μπορεί να κάνει μόνη της, χωρίς η Τουρκία να έχει το παραμικρό πρόσχημα αντίδρασης, αφού δε γειτνιάζει με τις θαλάσσιες αυτές περιοχές». Τη θέση αυτή είχα επανειλημμένως διατυπώσει σε άρθρα από τη δεκαετία του 1990 και τη συμπεριέλαβα στην ενότητα «Δώδεκα μίλια και casus belli» στο βιβλίο «Μετά τον Ερντογάν τι;» (Απρίλιος 2013, εκδόσεις Πατάκη).
ΠΡΟΣΧΗΜΑΤΙΚΗ ΘΕΣΗ Για χρόνια κυριαρχούσε η άποψη πως εάν γινόταν επέκταση των χωρικών υδάτων μόνο σε κάποιες περιοχές, θα ήταν σαν η Ελλάδα να παραδεχόταν ότι το Αιγαίο είναι ειδική θάλασσα. Ως εκ τούτου, θα έδινε υπόσταση στον τουρκικό ισχυρισμό ότι πρέπει να ισχύσουν ειδικές διευθετήσεις. Το επιχείρημα είχε επικαλεσθεί και ο Βενιζέλος για να ασκήσει κριτική στον Κοτζιά. Θα την επαναλάβει και κατά Δένδια; Το επιχείρημα θα ήταν άξιο συζήτησης, εάν η Αθήνα δεν είχε ήδη αποδεχθεί τη φόρμουλα των χωρικών υδάτων διαφορετικού εύρους κατά περιοχή και ήταν αποφασισμένη να πάει στα 12 μίλια. Ο Βενιζέλος, μάλιστα, ήταν υπουργός σε κυβερνήσεις που διαπραγματεύθηκαν με την Άγκυρα ένα δικαίωμα που ασκείται μονομερώς από κάθε κράτος. Οι ελληνικές κυβερνήσεις το διαπραγματεύθηκαν, όχι επειδή θεωρούν το Αιγαίο ειδική θάλασσα, αλλά επειδή υπέκυψαν –χωρίς να το ομολογούν– στον εκβιασμό του τουρκικού casus belli. Αυτή είναι η πραγματικότητα και δεν αλλάζει από την επίσημη ρητορική της Ελλάδας ότι θα επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα όποτε το κρίνει. Όταν φοβάται να ασκήσει το δικαίωμά της και όταν έχει ήδη διαπραγματευθεί χωρικά ύδατα διαφορετικού εύρους, το επιχείρημα Βενιζέλου (και άλλων) είναι προσχηματικό. Η πραγματική αιτία είναι το φοβικό σύνδρομο της ελληνικής πολιτικής ελίτ, η απροθυμία της να κάνει οτιδήποτε θα ενοχλούσε την Άγκυρα και δυνητικά θα μπορούσε να οδηγήσει σε κρίση. Ας σημειωθεί ότι η Τουρκία στη Μαύρη Θάλασσα και στις νότιες ακτές της (Ανατολική Μεσόγειο) έχει χωρικά ύδατα 12 μιλίων. Δεν τα έχει, βεβαίως, επεκτείνει στο Αιγαίο, επειδή δε θα είχε αξιόλογο όφελος και κυρίως γιατί εάν τα επέκτεινε δε θα μπορούσε να εμποδίσει την Ελλάδα να πράξει το ίδιο.
12 ΜΙΛΙΑ: ΚΑΝΟΝΑΣ ή ΕΞΑΙΡΕΣΗ; Η Ελλάδα πρέπει να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στα 12 μίλια σε Ιόνιο, νότια Πελοπόννησο, Κρήτη, δυτικό Αιγαίο, ακόμα και σε Θράκη και Μακεδονία. Και πρέπει να είναι γενναιόδωρη στην καθιέρωση διαδρόμων ελεύθερης ναυσιπλοΐας, ώστε να κάμψει ενδεχόμενες διεθνείς αντιδράσεις τέτοιου χαρακτήρα. Εάν δε συμπεριλάβει στην επέκταση κι αυτές τις περιοχές, η Αθήνα θα έχει εμμέσως πλην σαφώς αποδεχθεί ότι η Άγκυρα έχει και εκεί λόγο. Αντιθέτως, εάν κατοχυρωθούν χωρικά ύδατα 12 μιλίων, η όποια άτυπη διαπραγμάτευση με την Άγκυρα θα αφορούσε μόνο το ανατολικό Αιγαίο. Και βεβαίως, η ενδεχόμενη συμφωνία θα ήταν κάπου στη μέση, στα 8-10 μίλια. Την παραπάνω επιχειρηματολογία είχα επαναλάβει το 2018 στο άρθρο μου «Χωρικά ύδατα: κάλλιο πέντε και στο χέρι, αλλά όχι μόνο στο Ιόνιο». Το καλοκαίρι του 2020, όμως, οι συνθήκες είναι ποιοτικά διαφορετικές από το 2018 και πολύ περισσότερο από το 2013. Τότε, η Άγκυρα δεν είχε εγείρει τις διεκδικήσεις που εγείρει σήμερα. Η «Γαλάζια Πατρίδα» δεν ήταν ακόμα κρατικό δόγμα και ο Ερντογάν ήταν πολύ πιο συγκρατημένος από ό,τι είναι σήμερα. Με άλλα λόγια, εάν τα χωρικά ύδατα είχαν επεκταθεί παντού (εκτός ανατολικού Αιγαίου), η Άγκυρα θα είχε πιθανότατα περιορισθεί σε ρητορικές αντιδράσεις, δεδομένου ότι μέχρι το 2016 ο Ερντογάν είχε εσωτερικούς πολέμους, αρχικά με το μετακεμαλικό καθεστώς και μετά το 2013 με το δίκτυο Γκιουλέν. Ακόμα και μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα (Ιούλιος 2016) ο Ερντογάν φοβόταν ότι μπορεί οι Αμερικανοί να εκμεταλλεύονταν μία σύγκρουση με την Ελλάδα για να τον ανατρέψουν. Η περίεργη σχέση του με τον πρόεδρο Τραμπ και η συμμαχία του με τη Ρωσία τον απάλλαξε από αυτό το φόβο.
Η ΟΛΙΓΩΡΙΑ ΤΟΥ ΠΑΡΕΛΘΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΤΑ ΧΩΡΙΚΑ ΥΔΑΤΑ Σήμερα, εάν γίνει επέκταση μόνο στο Ιόνιο, για την οποία είχε μιλήσει ο Κοτζιάς και επαναλαμβάνει ο Δένδιας, σχεδόν θα μηδενισθεί πολιτικά η δυνατότητα μελλοντικής επέκτασης στην Κρήτη και στο δυτικό Αιγαίο. Από την άλλη πλευρά, εάν τα χωρικά επεκταθούν παντού, εκτός ανατολικού Αιγαίου, στην παρούσα συγκυρία πιθανότατα ο Ερντογάν θα στείλει το Oruc Reis στα 8-10 μίλια από ελληνικές ακτές. Θα προκαλέσει την Ελλάδα να προστατεύσει αυτή τη φορά τα χωρικά της ύδατα κι όχι δυνητική ΑΟΖ, όπως συμβαίνει τώρα νοτίως του Καστελόριζου. Πώς μπορεί να τα προστατεύσει; Μόνο με στρατιωτικά μέσα, διακινδυνεύοντας πολεμική σύγκρουση. Οι επιλογές είναι δύσκολες, επειδή η ολιγωρία του παρελθόντος μετέτρεψε ένα τότε διαχειρίσιμο διπλωματικά πρόβλημα, στο σημερινό κρίσιμο πρόβλημα, που μπορεί να καταλήξει σε πόλεμο. Πριν κινηθεί, η Ελλάδα είναι σκόπιμο να περιμένει τις αμερικανικές προεδρικές εκλογές και την ανάληψη της προεδρίας από τον Μπάιντεν, εάν επιβεβαιωθούν οι δημοσκοπήσεις και εκλεγεί. Η Ελλάδα πρέπει να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα παντού, εκτός ανατολικού Αιγαίου. Πρέπει, όμως, να το κάνει μόνο εάν εξασφαλίσει στρατιωτική συνδρομή από τη Γαλλία. Για την ακρίβεια, έχουμε ανάγκη μία μεσογειακή συμμαχία με τη συμμετοχή και Αιγύπτου, Εμιράτων, Σαουδικής Αραβίας και εμμέσως πλην σαφώς Ισραήλ. Μία τέτοια συμμαχία θα άλλαζε την εικόνα της Ανατολικής Μεσογείου. Δεν πρόκειται για εύκολο εγχείρημα, αλλά αξίζει τον κόπο να γίνει προσπάθεια.
*Ο Σταύρος Λυγερός έχει εργασθεί σε εφημερίδες (για 23 χρόνια στην Καθημερινή), ραδιοφωνικούς και τηλεοπτικούς σταθμούς. Σήμερα είναι πολιτικός-διπλωματικός σχολιαστής στον τηλεοπτικό σταθμό OPEN και διευθυντής του ιστότοπου SLpress.gr. Συγγραφέας 16 βιβλίων. Μέλος της Συντονιστικής Επιτροπής στην εξέγερση του Πολυτεχνείου το Νοέμβριο του 1973.
Ο Γιάννης Πουλόπουλος ήταν ο «Δρόμος» των Μίμη Πλέσσα και Λευτέρη Παπαδόπουλου, που σημάδεψε πολλές εφηβείες. Τα ίδια τα τραγούδια του έργου που κατέχει το ρεκόρ πωλήσεων στην ελληνική δισκογραφία ήταν σα να μιλούσαν για κείνον…
Το ωραίο αγόρι με την κιθάρα στις ελληνικές ταινίες. Τα καλοσχηματισμένα χείλη και το χαμόγελό του. Η τρυφερή φωνή που ήταν «σαν πλασμένη για να υμνεί τον έρωτα». Δεν ξέρω πως θυμάται ο καθένας μας το Γιάννη Πουλόπουλο. Εγώ τον θυμάμαι από τις ιστορίες του πατέρα μου.
Γράφει ο Παύλος Ηλ. Αγιαννίδης
Εκεί ο Γιάννης Πουλόπουλος ήταν «το παιδί της γειτονιάς». Ή, ο μπογιατζής της γειτονιάς. Ένα παιδί που έκανε, με χαμόγελο πάντα, όλες τις δουλειές για το μεροκάματο. Κι είχε να μοιραστεί την πίκρα της ορφάνιας από τη μάνα του. Ένα παιδί που τραγουδούσε, «τόσο γλυκά, τόσο τρυφερά», στις σκαλωσιές και προσπαθούσε, από τη γειτονιά του Περιστερίου, όπου ζούσε τότε, για ένα καλύτερο μέλλον, σπουδάζοντας σε νυχτερινό σχολείο, ηλεκτρολόγος. Ένα παιδί που είδε όλη τη ζωή του σ’ αυτή τη γειτονιά να γίνεται τραγούδι στα χείλη του, στο πλέον θρυλικό βινύλιο της ελληνικής δισκογραφίας: το «Δρόμο» των Μίμη Πλέσσα και Λευτέρη Παπαδόπουλου, που κυκλοφόρησε το 1969. Δίσκος – σταθμός, που φέρεται να έχει ξεπεράσει τα 1.800.000 αντίτυπα σε πωλήσεις. Είχε δε να αντιπαραταχθεί μόνο στα «Νησιώτικα» του Γιάννη Πάριου. Μόνο που εκείνος ο δίσκος ήταν διπλός και άρα μετρούσε διπλά «κομμάτια» ως το ρεκόρ. Κι ας μη μιλούσε για τη δική του γειτονιά εκείνος ο πολυτραγουδισμένος «Δρόμος». Ή για τη δική του εποχή. Όπως έγραφε και στο οπισθόφυλλο: «Στα παιδιά της Κατοχής, που μεγάλωσαν στο δρόμο, στο Θησείο, στο Πολύγωνο, στη Βάθη, στα Σεπόλια, στα Εξάρχεια, στην Κυψέλη, παντού, παντού στην Αθήνα και στην Ελλάδα, αφιερώνεται αυτός ο δίσκος. Αλλά και στους πιο νέους απευθύνεται. Για να τους σεργιανίσει στα τοπία της γειτονιάς – μιας εποχής που δε γνώρισαν – μ’ ένα τραγούδι ζωής, έρωτα και θανάτου.
Μίμης Πλέσσας και Γιάννης Πουλόπουλος
»Ο Γιάννης Πουλόπουλος, πολύ νέος, δε γνώρισε ο ίδιος αυτά τα χρόνια, αλλά με την ευαισθησία του και την ωριμότητα του αισθάνεται και ερμηνεύει το τραγούδι αυτό του Λευτέρη Παπαδόπουλου και του Μίμη Πλέσσα, το τραγούδι του έρωτα και του θανάτου, το τραγούδι της ζωής». Το «Άγαλμα» και το «Μέθυσ’ απόψε το κορίτσι μου» μιλούσαν και για τα δικά του εφηβικά ξενύχτια και τους έρωτες. Το «Πήρα σύννεφο δυο τόπια» εκείνος το μετέφραζε σε… μπάλα, για τις ποδοσφαιρικές του ημέρες, πρώτα στην ερασιτεχνική ομάδα του Αγίου Ιερόθεου κι έπειτα στο θρυλικό Ατρόμητο Περιστερίου. Τα «Δώδεκα μαντολίνα» για τις στιγμές που ξέκλεβε τα βράδια, κρυφοκοιτώντας και κρυφακούγοντας σε νυχτερινά κέντρα, όπως ο θρυλικός «Μαχαραγιάς», διαγώνια απέναντι από το μαγαζί του πατέρα μου (εκεί που σήμερα είναι ο Σταθμός Ανθούπολη). Το «Γέλαγε η Μαρία» και ο «Τρελός» για τους ανθρώπους της δικής του γειτονιάς. Ακόμη και τραγούδια που είπε στο δίσκο η πρωτοεμφανιζόμενη τότε Ρένα Κουμιώτη στο «Δρόμο» (ή η Πόπη Αστεριάδη του Νέου Κύματος), απογειωμένα με τη δεξιοτεχνία των μετρ του μπουζουκιού Στέλιου Ζαφειρίου και Θανάση Πολυκανδριώτη, για κείνον μιλούσαν. Σαν το «Δώσε μου το στόμα σου». Για κείνα τα καλογραμμένα χείλη του, στάμπα ανεξίτηλη στα φετίχ της χρυσής εποχής του ελληνικού σινεμά. Ή το «Πρώτη φορά» που ακουγόταν σαν τα πρώτα δικά του ερωτικά σκιρτήματα. «Με την ανδρική φωνή του συνεργάτη μας της εποχής εκείνης, Γιάννη Πουλόπουλου, μια καινούρια γυναικεία φωνή που πρότεινε ο Λευτέρης, τη Ρένα Κουμιώτη, και την Πόπη Αστεριάδη, ξεκινήσαμε να φτιάξουμε ένα δίσκο που είχε κι άλλα παράξενα: ηχογραφήθηκε στο στούντιο της Κολούμπια σε δέκα ώρες παρά ένα τέταρτο! Λες κι οι μουσικοί που ήρθαν για να παίξουν ήξεραν από πριν το έργο», παρατηρούσε στην αυτοβιογραφία του ο Μίμης Πλέσσας. «Δύο μέρες μετά οι τραγουδιστές είπαν μία κι έξω τα τραγούδια! Έτσι αποκτήσαμε ένα δίσκο που για μας ήταν ακριβή στιγμή κατάθεσης ψυχής και που έγινε ορόσημο στην ελληνική δισκογραφία». Την ίδια χρονιά, το 1969, ο Γιάννης Πουλόπουλος είχε ήδη τραγουδήσει μαζί με τη Ρένα Βλαχοπούλου το «Τρεχαντήρι θ’ αρματώσω» του Πλέσσα, για την ταινία «Η Παριζιάνα». Και την επόμενη το τελευταίο κοινό κινηματογραφικό τους τραγούδι. «Στη φτωχιά μας την αυλή», σε στίχους Αλέκου Σακελλάριου, για την ταινία «Η θεία μου η χίπισσα». Μέχρι τότε είχαν ενώσει τον ήχο τους σε θρυλικά μιούζικαλ του Γιάννη Δαλιανίδη, όπως το «Γοργόνες και μάγκες» με το «Θα πιώ απόψε το φεγγάρι», το «Μια κυρία στα μπουζούκια» με το «Κλαίει απόψε ο ουρανός» ή τις «Θαλασσιές τις χάντρες» με το «Έκλαψα χτες», μαζί με τη Μαίρη Χρονοπούλου. Η τεράστια επιτυχία του «Δρόμου», όμως, που έγινε… πρωτοπόρος χρυσός δίσκος, πλατινένιος, αδαμάντινος και πάει λέγοντας, έβαλε στα σκαριά έναν ακόμη δίσκο και μία παράσταση. Ο Μίμης Πλέσσας και ο Λευτέρης Παπαδόπουλος υπέγραφαν μαζί και πάλι τις «Μέρες του καλοκαιριού», με μια επίσης μεγάλη επιτυχία. Το «Ποια νύχτα σ’ έκλεψε». Παράλληλα όμως, δεν… ευτύχησε από τη λογοκρισία της Χούντας η θεατρική, παραστασιακή, εκδοχή του «Δρόμου», για την οποία κυκλοφόρησαν το 1970 σε 45αράκι τα «Απόψε αντάμωσα το χάρο» και «Χαλάζι έφερε η ψιχάλα».
Ο Γιάννης Πουλόπουλος ερμηνεύοντας τις «Θαλασσιές τις χάντρες» παρέα με τον πρωταγωνιστή Φαίδωνα Γεωργίτση
«Η παράσταση, στο «Σινεάκ», που χάλασε κόσμο στην εποχή της», θυμόταν ο Λευτέρης Παπαδόπουλος (στο βιβλίο του «Τα τραγούδια γράφουν την ιστορία τους»), «έκανε τον Απόστολο Κακλαμάνη να φωνάζει μέσα στην κατάμεστη αίθουσα: “Μα αυτό το έργο είναι αντιστασιακή πράξη”. Με τον ίδιο τρόπο αντιδρούσε και ο Αναστάσιος Πεπονής. Αλλά και όλος ο κόσμος. Οφείλω να προσθέσω ότι η Κουμιώτη και ο Πουλόπουλος έλεγαν τα “Μίλα μου για τη Λευτεριά” και “Έξι άντρες” σε μια κρίσιμη στιγμή του έργου, χωρίς μικρόφωνο, και τους αποθέωνε το κοινό. »Οι παραστάσεις παίζονταν Δευτέρα, Τρίτη και Παρασκευή, που είχαν ρεπό η Κατίνα Παξινού και ο Αλέξης Μινωτής, με το έργο “Η Ήρα και το παγώνι”. Στις παραστάσεις του “Δρόμου” σχηματίζονταν ουρές, που έφταναν ως τη Χαριλάου Τρικούπη! Στις κανονικές παραστάσεις όμως, (Παξινού-Μινωτή), οι θεατές ήταν ελάχιστοι. Αυτό ενόχλησε σφόδρα τον Μινωτή, που έδωσε μια συνέντευξη, μίλαγε για “μπουζουκτσήδες” και μας έβριζε! Καταλαβαίνω όμως την πικρία του. Το άδειο θέατρο είναι πάντα πικρός σύμβουλος. »Ο “Δρόμος”, αφού παίχτηκε με θριαμβευτική επιτυχία επί τέσσερις μήνες, αιφνιδίως κατέβηκε. Ο Πλέσσας λέει ότι η χούντα εξεβίασε τον θεατρώνη (Τάκης Μακρίδης). Είναι πολύ πιθανόν, γιατί η παράσταση αυτή “ταρακούνησε” τον κόσμο. Πάντως, ουδείς από μας συνελήφθη. Τη νύφη την πλήρωσε μόνον η Μαίρη Χρονοπούλου που σε διάφορες μουσικές παραστάσεις τραγουδούσε το “Έξι άντρες”. Κάποιο βράδυ, εκπρόσωπος του συνταγματάρχη Ασλανίδη της είπε ότι, αν δεν κόψει το τραγούδι από το πρόγραμμά της, το καθεστώς θα της κόψει τα μαλλιά». Το επόμενο κοινό εγχείρημα Πλέσσα-Παπαδόπουλου-Πουλόπουλου, ο δίσκος «Μίλα μου για τη λευτεριά» ανακόπηκε και κυκλοφόρησε τελικά μετά τη Χούντα, το 1974. Με τραγούδια και από τη θεατρική απόπειρα του «Δρόμου». Ήταν η τελευταία δουλειά του Γιάννη Πουλόπουλου στη δισκογραφική «Λύρα» του εμβληματικού για την ελληνική δισκογραφία Αλέκου Πατσιφά. Αν και, εν πολλοίς, έχουμε συνδέσει τη φωνή του Γιάννη Πουλόπουλου με το Μίμη Πλέσσα (και με το Λευτέρη Παπαδόπουλο, βέβαια), λιγότεροι θυμούνται τις συμμετοχές του στο… νεοκυματικό τότε έργο (το Νέο Κύμα άλλωστε εκείνος το έστησε στην Ελλάδα, εμπνευσμένος από τη γαλλική Nouvelle Vague) του μεγάλου Γιάννη Σπανού. Στην «Ανθολογία» του και στην «Ανθολογία Β’», με μελοποιημένα ποιήματα. Εκεί απογείωνε, το 1967, τους στίχους του Γεώργιου Βιζυηνού στο συγκινητικό «Παιδί μου, ώρα σου καλή». Ο Γιάννης Σπανός τον είχε ακούσει, να τραγουδάει, μόνο με την κιθάρα του, στην μπουάτ (άλλο ένα μουσικό στοιχείο που χρωστάμε στο Γιάννη Σπανό, άμα τη επιστροφή του από το Παρίσι) «Εννέα Μούσες», στην Πλάκα. «Ένα πράγμα μοναδικό», θυμόταν χρόνια μετά ο συνθέτης. «Δεν είχα ξανακούσει τέτοια φωνή. Όταν τον ζήτησα για δίσκο και είχα έτοιμο τραγούδι το «Μια φορά μονάχα φτάνει», μου λέει ο Αλέκος Πατσιφάς «αυτός είναι ωραία φωνή, αλλά δε θα πουλήσει ποτέ». Βέβαια, μετά τον ανέβασε εκεί που τον ανέβασε». Πολύ απλός, ωραίος, αυθόρμητος και μία κι έξω ήταν οι χαρακτηρισμοί του Γιάννη Σπανού για το Γιάννη Πουλόπουλο. «Δε ξαναμπαίναμε στο στούντιο να διορθώσουμε τίποτα. Έπειτα κάναμε στον Μάτσα (σ.σ.: στη δισκογραφική «Μίνως Μάτσας & Υιός», όπου πήγε μετά τη «Λύρα» ο Πουλόπουλος) και έναν ολόκληρο δίσκο. Τις «Χάρτινες καρδιές», που μου έδωσαν και χρυσό δίσκο. Δεν είχα άλλον χρυσό δίσκο όλα αυτά τα χρόνια, μόνον αυτόν». Ο Γιάννης Πουλόπουλος είχε το «ύφος» και τη φωνή που ταίριαζε στο αγαπητό, τότε, στο κοινό Νέο Κύμα. Ίσως γι’ αυτό νίκησε στα… σημεία την πρώτη εκτέλεση, λαϊκή και δωρική από το Δημήτρη Μητροπάνο, ενός τραγουδιού που έγραψε ιστορία: «Καμαρούλα μια σταλιά». Ο αξέχαστος Μητροπάνος το ηχογράφησε, σε μουσική Μίμη Πλέσσα και στίχους Λευτέρη Παπαδόπουλου, σε 45αράκι το 1967. Όμως, μεγάλη επιτυχία έγινε στην εκδοχή, ένα χρόνο μετά, του Γιάννη Πουλόπουλου, με σεκόντο από τη Μαίρη Χρονοπούλου, στο μιούζικαλ του Γιάννη Δαλιανίδη «Γοργόνες και μάγκες». Κάτι αντίστοιχο είχε συμβεί και με τη «διπλή» ηχογράφηση ενός άλλου εμβληματικού τραγουδιού, από το Δημήτρη Μητροπάνο και το Γιώργο Νταλάρα: «Να’ τανε το ‘21» των Σταύρου Κουγιουμτζή – Σώτιας Τσώτου… Κυκλοφορούν και αναπαράγονται δύο «μύθοι» (που δεν έχουν εξακριβωθεί τελικά) για το Γιάννη Πουλόπουλο. Ένας περιλαμβάνει τη φράση του Μίκη Θεοδωράκη «Αυτόν εγώ θα τον κάνω τραγουδιστή», στην ακρόαση που έστησε η δισκογραφική Columbia για να ξεσκαρτάρει το ερμηνευτικό δυναμικό της. Με μέλη της επιτροπής επιλογής το Μίκη, το Βασίλη Τσιτσάνη, τον Απόστολο Καλδάρα και το Γιάννη Παπαϊωάννου, κατά μία επίσης ανεξακρίβωτη εκδοχή. Σε κάθε περίπτωση ο Μίκης μπορεί να μην τον έκανε τελικά τραγουδιστή, τον κάλεσε όμως – το 1963 – στη θεατρική «Γειτονιά των αγγέλων» του Ιάκωβου Καμπανέλλη, από το θίασο Τζένης Καρέζη και Νίκου Κούρκουλου. Για τα τραγούδια «Στρώσε το στρώμα σου για δυο», «Δόξα τω Θεώ» και «Το ψωμί είναι στο τραπέζι». Τα τρία τραγούδια του Μίκη δισκογράφησε παράλληλα ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης, που είχε κατά κάποιον τρόπο κοινές απαρχές με το Γιάννη Πουλόπουλο – και στο Περιστέρι και στις πρώτες δουλειές. Ο δεύτερος ανεξακρίβωτος «μύθος», λοιπόν, που αναπαράγεται ανεξέλεγκτα, θέλει την ίδια εποχή τον Μπιθικώτση να λέει στη δισκογραφική Columbia «ή εγώ ή αυτός», για τον Πουλόπουλο. Ας μη λυπήσουμε όσους το αναπαράγουν, αλλά φαίνεται πως η αλήθεια, για την αποχώρησή του, βρίσκεται απλώς στο… φανταριλίκι. Τι σημασία έχει; Έτσι κι αλλιώς, όλα είχαν πάρει το «Δρόμο» τους.
