Η Γαλλία προσβλέπει στην περαιτέρω ενίσχυση των ήδη στενών σχέσεων της με την Ελλάδα, τονίζει σε συνέντευξή της στην «Καθημερινή» η Φλοράνς Παρλί, λίγο μετά την υπογραφή στην Αθήνα της σύμβασης πώλησης 18 μαχητικών τύπου Ραφάλ. Η Γαλλία είναι έτοιμη για την πώληση και της νέας γενιάς φρεγατών FDI στην Αθήνα, ενώ συζητάει και το ενδεχόμενο προγραμματισμού μέρους της παραγωγής τους στην Ελλάδα.

Αθανάσιος Έλλις, Βασίλης Νέδος

Η κ. Παρλί επισημαίνει, ότι το επόμενο χρονικό διάστημα η ελληνική αεροπορία θα συμμετάσχει στην πολυεθνική άσκηση «Skyros» με εύρος από την Ελλάδα έως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και την Ινδία, ενώ το Φεβρουάριο ελληνική φρεγάτα θα ενταχθεί στην ομάδα κρούσης του αεροπλανοφόρου «Σαρλ ντε Γκωλ». Η Γαλλίδα υπουργός κάνει λόγο και για τη συμμετοχή ειδικών δυνάμεων από την Ελλάδα στις επιχειρήσεις στο Μάλι, ενώ επισημαίνει ότι οι επαφές για την επισημοποίηση μιας διμερούς συμφωνίας ασφαλείας συνεχίζονται.

Για τη στάση της Τουρκίας, η κ. Παρλί τονίζει ότι η ρητορική του καθησυχασμού είναι θετική, αλλά πρέπει να επιβεβαιώνεται και από γεγονότα. Επί τούτω, η κ. Παρλί υπογραμμίζει ότι η Γαλλία θα είναι άτεγκτη στο θέμα σεβασμού του Διεθνούς Δικαίου.

– ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΕΠΟΜΕΝΑ ΒΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΜΥΝΤΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕΤΑΞΥ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΙ ΓΑΛΛΙΑΣ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΡΑΦΑΛ; 

– Με την Ελλάδα, χτίζουμε μια στέρεη αμυντική σχέση. Η προμήθεια των Ραφάλ για την Αθήνα είναι μόνο μια πλευρά αυτής της σχέσης. Ανταλλάσσουμε τακτικά απόψεις πάνω στα στρατηγικά διακυβεύματα στο μεσογειακό χώρο και αλλού, οι ένοπλες δυνάμεις μας διεξάγουν ασκήσεις από κοινού. Ελπίζω, επίσης, ότι οι αμυντικές μας βιομηχανίες θα συνεργαστούν στενότερα. Διαθέτουμε γι’ αυτό νέα εργαλεία στο πλαίσιο της Ε.Ε., όπως η Μόνιμη Διαρθρωμένη Συνεργασία και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας. Θα ήθελα άλλωστε να υπογραμμίσω ότι έχουμε εγγύτητα απόψεων στα διακυβεύματα και στις προκλήσεις της ευρωπαϊκής άμυνας. 
 
– ΘΑ ΥΠΑΡΞΕΙ ΝΕΑ ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΩΝ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΙΚΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ; ΕΙΝΑΙ ΠΙΘΑΝΟ ΚΑΠΟΙΑ ΑΠΟ ΑΥΤΑ ΝΑ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΟΥΝ ΕΔΩ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ; 

– Όπως γνωρίζετε, η Γαλλία διαθέτει ναυτική βιομηχανία πρώτης γραμμής σε παγκόσμιο επίπεδο. Σήμερα, η Naval Group παράγει για το γαλλικό ναυτικό νέα γενιά φρεγατών (FDI). Μπορώ να σας πω ότι αυτές οι φρεγάτες είναι κορυφαίες στην κατηγορία τους και ότι θα αποτελέσουν την αιχμή του δόρατος του πολεμικού μας ναυτικού. Πιστεύω ότι η απόκτηση αυτών των φρεγατών από την Ελλάδα θα ήταν πολύ καλό νέο για τις χώρες μας. Ένα ακόμα! Γι αυτό, βέβαια, η Γαλλία και η ναυπηγική της βιομηχανία, θα ανταποκριθούν σε κάθε αίτημα του ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού. Επιπλέον, είμαι βέβαιη, θα χρειαστεί να εξετάσουμε με ποιον τρόπο θα μπορούσαμε να προγραμματίσουμε ένα μέρος της παραγωγής στην Ελλάδα. Αυτό θα συνέβαλε στην ενίσχυση της βιομηχανικής και τεχνολογικής βάσης της ευρωπαϊκής άμυνας, πράγμα που υποστηρίζω σταθερά.
 
– ΠΡΟΒΛΕΠΕΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΚΟΙΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΕ ΤΙΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΚΕΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΝΑΥΤΙΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΟ ΑΙΓΑΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟ;

– Ναι, και πολύ σύντομα μάλιστα! Σε λίγες μέρες θα αναπτύξουμε σημαντικά αεροπορικά μέσα στην Ελλάδα στο πλαίσιο της αποστολής «Skyros». Αυτή η μακράς εμβέλειας ανάπτυξη θα συμπεριλαμβάνει έως και 170 αεροπόρους, τέσσερα Ραφάλ, δύο A400M Atlas και ένα A330 Phenix. Η συγκεκριμένη γαλλική αεροπορική δύναμη βρίσκεται ήδη σε περιοδεία που ξεκίνησε στις 20 Ιανουαρίου και θα λήξει στις 5 Φεβρουαρίου 2021. Απογειώθηκε από το Tζιμπουτί και θα ταξιδέψει διαδοχικά στην Ινδία, στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, στην Αίγυπτο και στην Ελλάδα. Η άσκηση στοχεύει να επιδείξει την ικανότητα της γαλλικής αεροπορίας να αναπτυχθεί χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από τα σύνορά της, σε περιορισμένο χρονικό διάστημα και σε ζώνη στρατηγικού ενδιαφέροντος, όπου η Γαλλία επιθυμεί να επιβεβαιώσει την προσήλωσή της στην έννοια της ελευθερίας ανεφοδιασμού και αεροπλοΐας. Θα είναι η πρώτη κοινή αποστολή για τα τρία αυτά διαμάντια της γαλλικής αεροπορίας. Θα είναι βέβαια ευκαιρία ανταλλαγών και συνεκπαίδευσης με την Ελληνική Πολεμική Αεροπορία. Άλλωστε, μετά τη συμμετοχή της Ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας στην τελευταία άσκηση Volfa στη Γαλλία, το περασμένο φθινόπωρο, περιμένουμε με ανυπομονησία την ανάπτυξη των αεροσκαφών (8 Rafale και 4 Mirage 2000) την ερχόμενη άνοιξη, με την ευκαιρία της διεθνούς ασκήσεως «Ηνίοχος» (12 με 24 Απριλίου στην Ελλάδα).

Όσον αφορά τον τομέα του Πολεμικού Ναυτικού, το αεροπλανοφόρο μας, «Σαρλ ντε Γκωλ», θα βρίσκεται σε αποστολή στην Ανατ. Μεσόγειο και στον Ινδικό Ωκεανό κατά τη διάρκεια του πρώτου εξαμήνου του 2021. Στην Ελλάδα έχει αποσταλεί πρόσκληση για τη συμμετοχή μιας φρεγάτας στην αποστολή αυτή ανάμεσα στο τέλος Φεβρουαρίου και στις αρχές Μαρτίου. Στην άσκηση συμπεριλαμβάνονται αλληλεπιδράσεις μεταξύ των δυνάμεων της γαλλικής αεροναυτικής ομάδας κρούσης (σ.σ. Carrier Group του «Σαρλ ντε Γκωλ») και της Ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας. Αυτό θα επιτρέψει στις Δυνάμεις μας να συνεχίσουν την εκπαίδευση σε θέματα συνεργασίας και ενίσχυσης της διαλειτουργικότητάς τους. Οι επαφές αυτές λαμβάνουν επίσης χώρα σε πολυμερές πλαίσιο, συγκεκριμένα στο πλαίσιο της τετραμερούς πρωτοβουλίας μεταξύ Ελλάδας, Γαλλίας, Κύπρου και Ιταλίας ή της πρωτοβουλίας «Medusa», όπως συνέβη στις αρχές Δεκεμβρίου. Όμως, η επιχειρησιακή μας συνεργασία θα μπορούσε να εξελιχθεί σύντομα με ελληνική δέσμευση στο Σαχέλ όπου όλο και περισσότεροι Ευρωπαίοι συμπράττουν μαζί μας, είτε στη MINUSMA είτε στην EUTM, είτε στο πλαίσιο της δύναμης Takuba, μιας ομάδας ευρωπαϊκών ειδικών δυνάμεων που συνοδεύει στη μάχη τις ένοπλες δυνάμεις του Μάλι.
 
– ΥΠΑΡΧΕΙ ΧΩΡΟΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΑΜΟΙΒΑΙΑΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΜΕΤΑΞΥ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΙ ΓΑΛΛΙΑΣ;

– Στα θέματα άμυνας, οι ελληνογαλλικές σχέσεις έχουν ανέλθει στο ανώτερο επίπεδό τους εδώ και μία δεκαετία, όπως το αποδεικνύουν οι περίπου δώδεκα υπουργικές συσκέψεις και η επίσκεψη του Γάλλου αρχηγού ΓΕΕΘΑ στην Ελλάδα, το 2019. Σημαντικά στοιχεία της στρατηγικής εταιρικής σχέσης, όπως αναφέρθηκε τον περασμένο Ιανουάριο σε σύσκεψη ανάμεσα στο Γάλλο πρόεδρο και τον Έλληνα πρωθυπουργό, έχουν ήδη τεθεί σε εφαρμογή, ειδικότερα μεταξύ των ενόπλων δυνάμεών μας. Συνεχίζουμε βέβαια την εργασία στο θέμα αυτό, ώστε να είμαστε έτοιμοι να την επισημοποιήσουμε μόλις θα είναι δυνατό.
 
– ΠΟΙΑ ΒΗΜΑΤΑ ΘΑ ΕΠΡΕΠΕ ΝΑ ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΕΙ ΕΙΔΙΚΟΤΕΡΑ Η ΕΥΡΩΠΗ ΩΣΤΕ ΝΑ ΦΘΑΣΕΙ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΙΑΣ;

– Όπως ήδη γνωρίζετε, η Γαλλία πιστεύει σε μια ισχυρότερη Ευρώπη, ανθεκτικότερη απέναντι στις κρίσεις. Πιστεύω ότι η κρίση που βιώνουμε εδώ και περίπου ένα χρόνο κατέδειξε σε ποιο βαθμό είναι αναγκαίο να ενισχύσουμε την κυριαρχία της Ευρώπης. Η έννοια της «στρατηγικής αυτονομίας» παραπέμπει σε ικανότητα που θα δίνει στους Ευρωπαίους ελευθερία εκτίμησης, απόφασης και αυτόνομης δράσης. Το διακύβευμα είναι η προστασία των Ευρωπαίων πολιτών αλλά κυρίως η θεμελίωση της κυριαρχίας και της συλλογικής μας αξιοπιστίας, μεταξύ άλλων και ως εταίροι, ειδικότερα στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ. Αυτή η στρατηγική αυτονομία καλύπτει ένα ευρύτατο πεδίο που εκτείνεται από την προστασία των δημοκρατικών μας θεσμών απέναντι στην απειλή ξένων επεμβάσεων έως την ελευθερία εκτίμησης και δράσης στον επιχειρησιακό τομέα, περνώντας από την ασφάλεια της οικονομίας και της τεχνολογίας, γεγονός που συνεπάγεται ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας. Στον τομέα αυτό, έχουμε σημειώσει μεγάλη πρόοδο τα τελευταία χρόνια. Οφείλουμε όμως να προχωρήσουμε περισσότερο.

ΕΠΑΓΡΥΠΝΗΣΗ ΜΕ ΤΟΥΡΚΙΑ

– ΠΙΣΤΕΥΕΤΕ ΟΤΙ Η ΤΟΥΡΚΙΑ ΕΧΕΙ ΕΙΛΙΚΡΙΝΕΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ ΓΙΑ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΤΗΝ Ε.Ε. ΚΑΙ ΓΙΑ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΤΗΣ ΣΤΟΥΣ ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΚΑΝΟΝΕΣ;

– Το ελπίζω! Είναι προς το συμφέρον όλων να διατηρούμε σχέσεις στενές και σχέσεις εμπιστοσύνης, ειδικότερα μεταξύ γειτονικών και συμμαχικών χωρών. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι όσα μας χωρίζουν, μακροχρόνια μας εξασθενίζουν, ενώ μας εμποδίζουν να συγκεντρωθούμε στις μείζονες απειλές, όπως η τρομοκρατία και το μεταναστευτικό. Ωστόσο, πρέπει να είμαστε διορατικοί και να επαγρυπνούμε: η ρητορική του καθησυχασμού είναι ευπρόσδεκτη αλλά πρέπει να επιβεβαιώνεται από τα γεγονότα. Ειδικότερα, θα είμαστε άτεγκτοι ως προς το θέμα του σεβασμού του διεθνούς δικαίου.

Σίγουρα το 2021 μάλλον δεν ξεκίνησε με θετικούς οιωνούς για την Τουρκία, μετά το άκουσμα του ονόματος του αξιωματούχου που θα αναλάβει τη θέση του υπευθύνου για τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική, στο αμερικανικό Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας: πρόκειται για τον Μπρετ Μακ Γκουργκ, τον θεωρούμενο ως τον αμερικανικό «εγκέφαλο» της στρατιωτικής υποστήριξης των Κούρδων της Συρίας.

Γιώργος Λυκοκάπης*

Εν μέσω των οικονομικών κυρώσεων που έχουν επιβληθεί στην Τουρκία για την προμήθεια των S-400, με ευρεία μάλιστα διακομματική υποστήριξη στο Κογκρέσο και στη Γερουσία, ο διορισμός του συγκεκριμένου αξιωματούχου ήρθε να επιβεβαιώσει τις τουρκικές ανησυχίες σχετικά με την πολιτική της νέας κυβέρνησης Μπάιντεν σε ζητήματα καίρια για το καθεστώς Ερντογάν, όπως στο συριακό.

Ο Μακ Γκουργκ ήταν ο ειδικός απεσταλμένος της Ουάσιγκτον στο διεθνή συνασπισμό που είχε συγκροτήσει η κυβέρνηση Ομπάμα κατά του Ισλαμικού Κράτους, θέση την οποία κράτησε και όταν ανέλαβε ο Τραμπ, μέχρι το Δεκέμβριο του 2019.

Τότε είχε επιλέξει να παραιτηθεί διαμαρτυρόμενος για την τουρκική εισβολή στη Βόρεια Συρία, εισβολή η οποία είχε σχεδόν γίνει σε συνεννόηση με τον Τραμπ, κατά την τηλεφωνική επικοινωνία που είχε στο Λευκό Οίκο ο Τούρκος πρόεδρος, υπό άκρα μυστικότητα. Δε χρειάζεται να αναφέρουμε πως η Τουρκία είχε πανηγυρίσει την παραίτηση του, καθώς ο Μακ Γκουργκ ήταν «κόκκινο πανί» για την Άγκυρα, με τους Τούρκους αξιωματούχους να τον χαρακτηρίζουν «εμπόδιο» για τις αμερικανοτουρκικές σχέσεις.

Γενικά δε μασούσε καθόλου τα λόγια του για το ρόλο της Τουρκίας στη βόρεια Συρία. Όταν, κατά τις πολεμικές επιχειρήσεις του 2019 είχε πληγεί από τουρκικά πυρά μέχρι και αμερικανική βάση, είχε δηλώσει δηκτικά «αυτό δεν ήταν λάθος». Λίγους μήνες μετά, όταν έγινε γνωστή η εξόντωση του ηγέτη του Ισλαμικού Κράτους από τους Αμερικανούς, ο παραιτηθείς πλέον Αμερικανός αξιωματούχος σε άρθρο του ζητούσε «εξηγήσεις» από την Άγκυρα, κάνοντας ξεκάθαρη υπόνοια στις διασυνδέσεις της με τους τζιχαντιστές.

ΞΕΚΑΘΑΡΟΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΗΣ ΤΩΝ ΚΟΥΡΔΩΝ

Η εσπευσμένη αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων τον Οκτώβρη του 2019 είχε δώσει το έναυσμα για να ξεκινήσει η τουρκική επίθεση, αν και η πολιτική της κυβέρνησης Τραμπ παρέμεινε συγκεχυμένη και ομιχλώδης στο ζήτημα. Επισήμως, η απερχόμενη κυβέρνηση αναφέρονταν πως η αμερικανική στρατιωτική παρουσία είχε περιοριστεί σε 600 στρατιώτες και αξιωματικούς, υπάρχουν όμως πολλές ενδείξεις πως ο πραγματικός αριθμός ήταν μεγαλύτερος.

Στην πραγματικότητα ο απερχόμενος Αμερικανός πρόεδρος είχε επιλέξει να εξισορροπήσει μεταξύ της βασικής προεκλογικής του θέσης να δώσει ένα τέλος στους «άχρηστους πολέμους στη Μέση Ανατολή», αλλά και στην ανάγκη προάσπισης των στοιχειωδών αμερικανικών συμφερόντων, με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα τον έλεγχο των συριακών πετρελαϊκών εγκαταστάσεων, δηλώνοντας: «αφήσαμε στρατιώτες για να κρατήσουμε το πετρέλαιο, επειδή μου αρέσει»!

Όμως αυτό ακριβώς το παιχνίδι εξισορρόπησης του Τραμπ ήταν που επέτρεψε, έστω και μερικώς, τους τουρκικούς σχεδιασμούς. Ο Μακ Γκουργκ όμως δεν εμφανίζεται διατεθειμένος να παίξει πολιτικά παιχνίδια και αυτό είναι που ανησυχεί δεόντως την Τουρκία. Δεν είναι μόνο ότι είναι υπέρμαχος της ισχυρής αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στη Συρία και της στρατιωτικής υποστήριξης του YPG, θεωρώντας τους Κούρδους ως αυτούς «που έχουν κάνει τα περισσότερα για την αντιμετώπιση του Ισλαμικού Κράτους». Εξάλλου, η αμερικανική στρατιωτική υποστήριξη στο YPG συνεχίστηκε και μετά την παραίτηση του.

ΤΙ ΦΟΒΑΤΑΙ Η ΤΟΥΡΚΙΑ

Η Τουρκία φοβάται κυρίως πως η τοποθέτηση του Μακ Γκουργκ μπορεί να σημάνει και την «πολιτική συνεργασία» των Αμερικανών με τους Κούρδους, όπως τώρα τελευταία ζητά εντόνως το YPG, ταυτόχρονα με την ενίσχυση της στρατιωτικής «ασπίδας» των αμερικανικών δυνάμεων. Δηλαδή, οι Κούρδοι επιδιώκουν μία επίσημη αμερικανική αναγνώριση του αυτόνομου κουρδικού κράτους της «Ροτζάβα» στη βόρεια Συρία, όπως είχαν κάνει παλαιότερα οι Αμερικανοί στο βόρειο Ιράκ. Το YPG πλέον ζητά κάτι παραπάνω από τη στρατιωτική υποστήριξη των Αμερικανών, την οποία υποστήριζε μέχρι και ο φιλότουρκος τέως απεσταλμένος των ΗΠΑ Τζέιμς Τζέφρι. Διεκδικεί μία αμερικανική αναγνώριση του αγώνα του.

Οι πολεμικές εξελίξεις δείχνουν πως η Τουρκία σπεύδει να προλάβει ενδεχόμενες δυσμενείς γι αυτήν εξελίξεις. Το τελευταίο διάστημα η Τουρκία και οι Σύριοι-τζιχαντιστές σύμμαχοι της έχουν ξεκινήσει νέες επιθέσεις στην κουρδική πόλη Αίν Ίσσα, την άτυπη πρωτεύουσα της αυτόνομης διοίκησης των Κούρδων στη Συρία, όπως φαίνεται με την παρασκηνιακή ανοχή της Μόσχας και της Δαμασκού. Διοικητές των Κούρδων αναφέρονται σε πιέσεις που δέχονται από τη Ρωσία και τον Άσαντ, προκειμένου να παραδώσουν την Αίν Ίσσα στον έλεγχο του συριακού καθεστώτος, πιέσεις στις οποίες οι ίδιοι δε φαίνονται διατεθειμένοι να υποκύψουν.

Η στήριξη του Μακ Γκουργκ στο πολιτικό «παιδί» του Οτσαλάν, τον στρατιωτικό επικεφαλής του YPG Μαζλούμ έχει προκαλέσει σάλο στην Τουρκία, η οποία πλέον φοβάται πως δεν αποτελεί μία μεμονωμένη περίπτωση. Όπως χαρακτηριστικά επισημαίνουν Τούρκοι αναλυτές, «το βασικό πρόβλημα είναι πως πολλοί Αμερικανοί αξιωματούχοι υιοθετούν τις θέσεις του Μακ Γκουργκ». Ήταν όμως η πολιτική του καθεστώτος Ερντογάν που έκανε το συριακό παρακλάδι του PKK, το οποίο θεωρούν τρομοκρατική οργάνωση οι ίδιοι οι Αμερικανοί, να θεωρείται από την Ουάσιγκτον ως αυτό «που έχει τα κάνει τα περισσότερα για την αντιμετώπιση του Ισλαμικού Κράτους», από μία νατοϊκή «σύμμαχο».

*Ο Γιώργος Λυκοκάπης είναι δημοσιογράφος. Έχει σπουδάσει πολιτική επιστήμη. Τα ενδιαφέροντά του επικεντρώνονται στις διεθνείς σχέσεις, στην πολιτική και στην ιστορία.

Σε προηγούμενο άρθρο του ο γράφων υποστήριξε, ότι στο νέο διεθνές σύστημα η Κίνα δε θέλει και δε μπορεί να λειτουργήσει ως διάδοχος των ΗΠΑ. Αυτό που συμβαίνει σήμερα δεν είναι η αλλαγή σκυτάλης στην «παγκόσμια ηγεμονία» από τις ΗΠΑ στην Κίνα, αλλά η μετάβαση σε ένα πολυπολικό διεθνές σύστημα, το κέντρο όμως του οποίου έχει μετακινηθεί προς Ανατολάς.

Κώστας Γρίβας*

Η Κίνα καλοδέχεται αυτό το ασιοκεντρικό σύστημα, δεδομένου ότι επιδιώκει, μέσω της οικονομικής και εμπορικής αλληλεπίδρασης με τις άλλες ευημερούσες οικονομίες της Ασίας, να αποκτήσει ευρύτερες γεωπολιτικές συνέργειες και να ρυμουλκήσει προς την τροχιά της ακόμη και χώρες, που θεωρούνται τα προκεχωρημένα φυλάκια της ευρωγενούς Δύσης στην περιοχή, όπως είναι η Αυστραλία.

Εν παραλλήλω, η Κίνα έχει αναπτύξει μια στενή συνεργατική σχέση με τη Ρωσία, η οποία αποσκοπεί να ρυμουλκήσει προς την τροχιά της και κράτη, με τα οποία έχει σαφώς ανταγωνιστικές, έως εχθρικές, γεωπολιτικές σχέσεις. Οι σημαντικότερες εξ αυτών είναι η Ινδία και το Βιετνάμ. Οι χώρες αυτές ναι μεν είναι εχθρικές έναντι της Κίνας, από την άλλη όμως έχουν στενές σχέσεις με τη Ρωσία και πολύ δύσκολα θα επέλεγαν να στραφούν ενάντια και στην Κίνα και τη Ρωσία.

Συνακόλουθα, το Πεκίνο θεωρεί ότι μέσω Μόσχας, θα μπορέσει να κρατήσει τις χώρες αυτές σε μια πορεία, αν όχι φιλική, τουλάχιστον ανεκτική έναντι αυτού. Για να το πούμε με όσο πιο απλά λόγια γίνεται, ναι μεν το μετά-αμερικανικό διεθνές σύστημα είναι πολυπολικό, πλην όμως η ενίσχυση της σημασίας της Ασίας και η δυναμική του συστήματος Κίνας-Ρωσίας, δημιουργούν μια μεγάλη γεωπολιτική μάζα στην Άπω Ανατολή.

Η γεωπολιτική μάζα έλκει προς την τροχιά της και τις υπόλοιπες ασιατικές χώρες, ενώ οι οικονομικές και γεωοικονομικές αλληλεπιδράσεις και ζυμώσεις, με προεξέρχουσα φυσικά την περιβόητη Belt and Road Initiative (νέος Δρόμος του Μεταξιού), δημιουργεί μια δυναμική συσσωμάτωσης των χωρών αυτών στο μέλλον, σπρώχνοντας τη Δύση στο περιθώριο. Φυσικά, αυτό είναι κάτι που η Δύση θέλει να αποτρέψει. Συγκεκριμένα, θέλει να κρατήσει όσο το δυνατόν περισσότερες από αυτές τις χώρες εκτός του «πανασιατικού» σχήματος. Και η σημαντικότερη εκ των χωρών αυτών είναι η Ινδία.

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

Στο σημείο αυτό έρχεται στο προσκήνιο η Ελλάδα. Η Ελλάδα με την Ινδία έχουν έλθει πολύ κοντά από γεωπολιτικής άποψης, εκ του γεγονότος ότι και οι δύο έχουν να αντιμετωπίσουν μια εξαιρετικά φιλόδοξη Τουρκία. Μια Τουρκία, η οποία προσπαθεί να δημιουργήσει έναν ενδιάμεσο χώρο στην Κεντρική Ασία, μεταξύ Δύσης και Ανατολής, με ηγέτιδα την ίδια και με βάση στήριξης το Πακιστάν, το μεγάλο εχθρό της Ινδίας.

Η Ελλάδα μπορεί να συνεισφέρει σημαντικά στην αποδόμηση αυτού του ενδιάμεσου χώρου, πρωτοστατώντας σ’ ένα αντιτουρκικό σχήμα που θα ξεκινάει από τη Γαλλία, θα περνάει στις δύο κρατικές συνιστώσες του Ελληνισμού (Ελλάδα και Κυπριακή Δημοκρατία) και θα συνεχίζει στην Αίγυπτο, στις πετρελαιομοναρχίες του Κόλπου για να φθάσει στην Ινδία.

Με αυτόν τον τρόπο, όχι μόνο θα δημιουργείτο ένα τεράστιο γεωπολιτικό φράγμα ενάντια στην Τουρκία, αλλά η Ελλάδα θα αναβαθμιζόταν δραστικά στο νέο ρευστό διεθνές σύστημα. Το ενδιαφέρον της υπόθεσης είναι ότι με αυτόν τον τρόπο θα αποκτούσε διευρυμένο ρόλο και στο πλαίσιο της δυτικής γεωστρατηγικής, ειδικότερα της αμερικανικής. Κι αυτό θα συνέβαινε, γιατί θα δημιουργούνταν ένας γεωπολιτικός διάδρομος από τη Γαλλία μέχρι την Ινδία, ο οποίος θα κρατούσε την τελευταία ενωμένη με τη Δύση και θα μείωνε τη δυναμική ενσωμάτωσης της στο «πανασιατικό» σχήμα που προσπαθεί να δημιουργήσει το Πεκίνο.

Φυσικά αυτό είναι κρίσιμης σημασίας για την αμερικανική γεωστρατηγική, που προσπαθεί να κρατήσει την Ινδία ως ένα τεράστιο προγεφύρωμα στην Ασία και πυρήνα ενός δυνάμει αντικινεζικού σχήματος. Εν παραλλήλω, η αποδόμηση των φιλοδοξιών της Τουρκίας να δημιουργήσει νέο γεωπολιτικό χώρο στην Κεντρική Ασία ευνοεί την αμερικανική αλλά και την κινεζική και τη ρωσική γεωπολιτική στρατηγική.

ΔΙΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ

Κανείς εξ αυτών δε θέλει μια υπερβολικά ισχυρή Τουρκία, η οποία θα επιβάλλει τη δική της ατζέντα. Πολύ περισσότερο δε θέλουν ένα τρίτο σχήμα μεταξύ Δύσης και Ανατολής που θα κάνει του κεφαλιού του. Βέβαια, αν δε μπορούν να αποφύγουν τη δημιουργία του θα προσπαθήσουν να το προσεγγίσουν και να το ρυμουλκήσουν προς την πλευρά τους, αλλά καταρχήν δεν είναι επιθυμητό για κανέναν. Οπότε η Ελλάδα θα μπορούσε να αναβαθμίσει τη λειτουργία και το ρόλο της στις στρατηγικές τόσο των ΗΠΑ, όσο και της Ρωσίας και της Κίνας, συντελώντας στην αποδόμηση αυτού του σχήματος.

Για να λειτουργήσεις όμως με αυτόν τον τρόπο απαιτούνται κάποιες προϋποθέσεις. Η πιο βασική εξ αυτών είναι να γνωρίζεις ποιο είναι το παιχνίδι που παίζεις. Και δυστυχώς, το ελληνικό σύστημα εξουσίας φαίνεται να μην αντιλαμβάνεται πως, είτε το θέλει είτε όχι, η Ελλάδα βρίσκεται και λειτουργεί σε μια κρίσιμη περιοχή ενός ενοποιημένου διεθνούς συστήματος. Δεν αλληλεπιδρά μόνο με την Τουρκία, αλλά με ολόκληρο τον κόσμο.

Φυσικά, για να μπορέσει να λειτουργήσει η Ελλάδα ως πρωταγωνιστικός παράγοντας στο νέο «μεγάλο παιχνίδι» στην ευρασιατική σκακιέρα και να αναβαθμίσει τη θέση της και στο Δυτικό Κόσμο, πρέπει, πριν και πάνω απ’ όλα, να αποδεχθεί την ύπαρξή της. Και δείχνει να κάνει ακριβώς το αντίθετο, προωθώντας μια «στρατηγική» αυτοεξάλειψης. Η τελευταία πράξη σε αυτήν την πορεία είναι η ακατανόητη εμμονή στις εκ προοιμίου αδιέξοδες και καταρχήν επικίνδυνες περιβόητες «διερευνητικές συνομιλίες» με την Τουρκία.

ΔΡΑΠΕΤΗΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

Συνομιλίες, στις οποίες η Τουρκία θέτει πλήθος θεμάτων, που θίγουν άμεσα το σκληρό πυρήνα της ελληνικής εθνικής κυριαρχίας. Ακόμη χειρότερα, η Ελλάδα εμφανίζεται να θέλει πάση θυσία να τα βρει με την Τουρκία. Κι αυτό μπορεί να ερμηνευτεί, ότι δε θέλει να λειτουργήσει ως μέρος του αντιτουρκικού σχήματος που προαναφέρθηκε και φυσικά ότι δε θέλει να πρωταγωνιστήσει στην επικίνδυνη, αλλά και με μεγάλες ευκαιρίες, ευρασιατική σκακιέρα.

Προτιμά να αυτοαναιρεθεί και να επενδύσει στη μεγαλοθυμία των Τούρκων. Αυτό σημαίνει ότι οι υποψήφιοι σύμμαχοι της Ελλάδας θα πάψουν να είναι υποψήφιοι σύμμαχοι. Αν αντιληφθούν ότι η Ελλάδα δεν πολυθέλει ούτε καν να υπερασπίσει την εθνική της υπόσταση, πολλώ δε μάλλον να πρωταγωνιστήσει σε μια αντιτουρκική συσπείρωση, που θα δημιουργούσε και το πρόπλασμα μιας νέας γεωπολιτικής οντότητας στο διεθνές σύστημα, τότε ο καθένας θα τραβήξει το δρόμο του. Θα αναζητήσει άλλες συμμαχίες και φιλίες. Ακόμη και με την Τουρκία.

Βασικό χαρακτηριστικό του σημερινού διεθνούς συστήματος είναι η ασάφεια, η ρευστότητα και η μεικτή φύση των σχέσεων μεταξύ των δρώντων. Δεν υπάρχουν μόνιμες φιλίες και εχθρότητες. Τα πάντα μπορούν να αλλάξουν και να αλλάξουν γρήγορα. Αν ο βασικός παράγοντας για την υλοποίηση του αντίπαλου δέους του τουρκογενούς συστήματος της Κεντρικής Ασίας, δηλαδή η Ελλάδα, δε θέλει να παίξει το ρόλο της, οι άλλοι θα ακολουθήσουν τη δική τους διαδρομή, που μπορεί να τους φέρει και σε τροχιά σύγκλισης με την Άγκυρα. Οπότε, κάποια πράγματα θα πρέπει να ξεκαθαρίσουν. Αν η Ελλάδα επιμείνει στη σημερινή θλιβερή πολιτική τού να κρύβεται από την ιστορία, αργά η γρήγορα η ιστορία θα τη βρει και τότε θα της ζητήσει το λόγο για τη λιποταξία της. Και το τίμημα θα είναι μεγάλο.

*Ο Κωνσταντίνος Γρίβας είναι Αναπληρωτής Καθηγητής Γεωπολιτικής στη Στρατιωτική Σχολή Ευέλπιδων. Διδάσκει επίσης Γεωγραφία της Ασφάλειας στην ευρύτερη Μέση Ανατολή στο Τμήμα Τουρκικών και Σύγχρονων Ασιατικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Οι πληροφορίες για το περιεχόμενο των διερευνητικών επαφών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας κυκλοφορούν με το… σταγονόμετρο, δείγμα πιθανόν της πρόθεσης και των δύο μερών να αποφύγουν τις κατηγορίες ότι υπονομεύεται «με το καλημέρα» η επαναπροσέγγιση.

Πόσο μάλλον που η Τουρκία λόγω οικονομικών προβλημάτων «καίγεται» να επαναπροσεγγίσει την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ωστόσο, από τα ελάχιστα που έχουμε στη διάθεσή μας αλλά και από την παράταξη των αντιπροσωπειών στο Ντολμά Μπαχτσέ, καθίστανται σαφή δύο πράγματα.

ΖΗΤΟΥΝ ΚΟΙΝΕΣ ΠΕΡΙΠΟΛΙΕΣ ΑΚΟΜΗ
ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΖΩΝΗ ΕΥΘΥΝΗΣ
ΜΕ ΠΡΟΣΧΗΜΑ ΤΗ ΔΙΑΣΩΣΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ!

Το πρώτο: Πράγματι οι δύο πλευρές έπιασαν το νήμα από εκεί που το είχαν αφήσει το 2016, με μερικές διαφοροποιήσεις όμως. Η Ελλάδα τουλάχιστον κατά την έναρξη των διαπραγματεύσεων έδειξε να αποκλείει από την ατζέντα το ζήτημα των κλιμακωτών χωρικών υδάτων στο Αιγαίο και τη Μεσόγειο, αν και το κεφάλαιο αυτό ήταν αντικείμενο διαλόγου με την Τουρκία στις διερευνητικές επί των κυβερνήσεων Σημίτη, Παπανδρέου και Τσίπρα. Επί Καραμανλή, το ζήτημα ετέθη ουσιαστικά εκτός με απόφαση Μολυβιάτη.

Ενώ η Ελλάδα αφαίρεσε από την ατζέντα θέμα που την αφορά, η Τουρκία προσέθεσε ένα νέο θέμα που δεν είχε συζητηθεί μέχρι το 2016: Τις περιοχές που πραγματοποιούν οι δύο χώρες έρευνα και διάσωση.

Όπως προκύπτει και από τον τελευταίο τουρκικό κανονισμό έρευνας και διάσωσης (που ανάρτησε ο Τούρκος Υπουργός Μεταφορών Αντίλ Καραϊσμαΐλογλου στο λογαριασμό του στο Twitter) ο οποίος συνοδευόταν από χάρτες-πρόκληση, στρατηγικός στόχος της γείτονος είναι να πραγματοποιεί επιχειρήσεις έρευνας και διασώσεως στα διεθνή ύδατα που βρίσκονται από τη δική μας πλευρά. Δυτικά των νησιών, με τρόπο ώστε τα πλοία της ακτοφυλακής της να φθάνουν στον 25ο μεσημβρινό. Και να διχοτομούν έτσι, μέσω των διασώσεων μεταναστών, το Αρχιπέλαγος του Αιγαίου.

Πρόκειται για μία στρατηγική, που συνδυάζεται με τα κλιμακωτά χωρικά ύδατα που ζητά η Άγκυρα στο Αιγαίο, καθώς τυχόν διαφοροποίηση του εύρους τους σε σχέση με το Ιόνιο και την Κρήτη θα αυξήσει τα διεθνή ύδατα στο Αρχιπέλαγος. Έως ότου φθάσουν να εκδώσουν τον κανονισμό – τα όρια του οποίου αμφισβητεί για την ώρα ο Διεθνής Οργανισμός Πολιτικής Αεροπορίας (ICAO) – για τη διάσωση οι Τούρκοι πρόλαβαν κατά τη διάρκεια της πολύμηνης κρίσης στο Αιγαίο και προκάλεσαν δύο – τρία επεισόδια.

Κατά τη διάρκειά τους, εμπορικά πλοία τους περισυνέλλεξαν μικρό αριθμό μεταναστών, τόσο όμως, ώστε να εγείρουν με όρους ανθρωπιστικούς δικαίωμα, να εισέρχονται στη δική μας επικράτεια για να «σώζουν» ζωές. Τώρα, σύμφωνα με πληροφορίες, ζητούν να διεξάγονται κοινές περιπολίες από τις ακτοφυλακές ακόμη και στην ελληνική ζώνη ευθύνης, με πρόσχημα τη διάσωση μεταναστών.

ΤΑ «ΦΑΝΤΑΣΜΑΤΑ» ΤΟΥ ΠΑΡΕΛΘΟΝΤΟΣ

Η δεύτερη επισήμανση που μπορεί να κάνει κανείς για τις διερευνητικές, αφορά στις αντιπροσωπείες και τις συνθέσεις τους. Οι Τούρκοι, με τη συμμετοχή των Καλίν, Ερτσιγές και Σερντάλ, έστειλαν στη διεθνή κοινότητα και ειδικά στις Βρυξέλλες το μήνυμα, ότι έχουν αναβαθμισμένο ενδιαφέρον για το διάλογο. Προφανές το γιατί: Για να αχρηστεύσουν οριστικά τις κυρώσεις και να μεταλλαχθούν για το κρίσιμο 2021 από πειρατές σε αθώες περιστερές. Έτσι ώστε να διεκδικήσουν – την ώρα που πρέπει – από τις ΗΠΑ, ρόλο τοποτηρητή της Δύσης στη Λιβύη, τη Συρία και τον Καύκασο.

Η Ελλάδα επέλεξε σωστά με την ολιγότερη σε μέλη αντιπροσωπεία να στείλει το μήνυμα, ότι δεν έχει και πολλά να συζητήσει. Ο πρέσβης Αποστολίδης ήταν ολιγόλογος, συνετός και προσεκτικός στον 61ο γύρο, όπως αναφέρουν πηγές.

Ωστόσο, δεδομένου ότι είναι επικεφαλής στις διαπραγματεύσεις από το 2002 και κατόπιν εξουσιοδότησης τριών κυβερνήσεων έχει διαπραγματευτεί τη μείωση των χωρικών μας υδάτων, εύλογα γεννάται το ερώτημα για το πως θα αντιδράσει, αν στο μέλλον οι Τούρκοι αρχίσουν και επικαλούνται έγγραφες κατατεθειμένες προτάσεις προηγούμενων ελληνικών κυβερνήσεων.

Ο χάρτης που χρησιμοποιούσε επισήμως η Άγκυρα τη δεκαετία του ’70 καταρρίπτει την όψιμη θεωρία των «γκρίζων ζωνών»

Πολλές φορές η Τουρκία επικαλείται τις συνθήκες της Λοζάνης και των Παρισίων και ισχυρίζεται πως υπάρχουν κενά που δημιουργούν ασάφειες. Έτσι έχουν εκφραστεί θεωρίες περί «γκρίζων ζωνών», δηλαδή νησιών, νησίδων και βραχονησίδων που, σύμφωνα με την Άγκυρα, δεν έχει καθοριστεί η κυριαρχία τους!

Αυτές τις θέσεις της όμως η Τουρκία τις εκφράζει τα τελευταία χρόνια, ενώ η ίδια είχε εντελώς διαφορετική άποψη πριν από λίγες δεκαετίες.
Μια απόδειξη για τη διαφοροποίηση της τουρκικής θέσης είναι ο χάρτης που βρίσκεται στα χέρια της εφημερίδας «Καθημερινή». Χρονολογείται στις αρχές της δεκαετίας του ’70. Σε όλες τις δημόσιες υπηρεσίες της γειτονικής χώρας, όπως και στα σχολεία, υπήρχαν αυτοί οι χάρτες, οι οποίοι είχαν χαρτογραφηθεί με τα στοιχεία του υπουργείου Εσωτερικών και της Υπηρεσίας Χαρτογράφησης της Τουρκίας, όπως αναφέρεται και στο συγκεκριμένο (φωτ.). Μάλιστα, γίνεται αναφορά πως «έχει σχεδιαστεί με τη συνεργασία του υπουργείου Εσωτερικών της Τουρκίας και της Χαρτογραφικής Υπηρεσίας» και καταγράφει τις «διοικητικές περιφέρειες» της χώρας.
Η ίδια η Τουρκία, με διακεκομμένες γραμμές πάνω στο χάρτη, καταγράφει τα σύνορα μεταξύ των ελληνικών νησιών και των τουρκικών ακτών. Ελληνικά νησιά που πολλές φορές έχουν κάνει αναφορές Τούρκοι αξιωματούχοι, οι οποίοι έχουν επικαλεστεί τη θεωρία περί «γκρίζων» σημείων, στο συγκεκριμένο χάρτη παρουσιάζονται από το υπουργείο Εσωτερικών της Τουρκίας ως ελληνικά.
Ανάμεσα σε αυτά είναι και τα Ίμια τα οποία παρουσιάζονται εντός της ελληνικής επικράτειας, όπως και το σύμπλεγμα νησιών στο Καστελόριζο και άλλα πολλά νησιά. Η Άγκυρα στο συγκεκριμένο χάρτη σέβεται τις συνθήκες που έχει υπογράψει.
Οι συνθήκες είναι ξεκάθαρες στο ζήτημα της κυριαρχίας των ελληνικών νησιών. Όμως ο χάρτης – ντοκουμέντο είναι άλλη μια απόδειξη της αλλαγής στάσης της Τουρκίας.
Από τη στιγμή που η Άγκυρα και η χαρτογραφική υπηρεσία της τοποθετούσαν σύνορα μεταξύ των τουρκικών ακτών και των ελληνικών νησιών, με τα δικά τους δεδομένα, αποδεικνύεται και με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο, πως η Τουρκία δεν έχει λόγο να θέτει θέμα «γκρίζων ζωνών» στο Αιγαίο, καθώς όλα έχουν καταγραφεί όπως αναφέρουν οι συνθήκες.
Η Άγκυρα μετά το 1973 άρχισε να αλλάζει την εξωτερική της πολιτική και προσπάθησε να «εφεύρει» διάφορα κενά των συνθηκών για να εκφράσει σταδιακά πολλές από τις θεωρίες της που δεν έχουν καμία βάση.
Σήμερα, στους χάρτες που έχουν τοποθετηθεί στα σχολεία και στις δημόσιες υπηρεσίες, δεν υπάρχουν οι παλιές διακεκομμένες γραμμές. Τα χρώματα με τα οποία απεικονίζονται κάποιες πόλεις της γειτονικής χώρας, ορισμένες φορές έχουν το ίδιο χρώμα με τα ελληνικά νησιά.
Στα πρώτα χρόνια αυτής της αλλαγής της πολιτικής, στις αρχές της δεκαετίας του ’80, και της νέας θεωρίας της Τουρκίας, μέχρι να τυπωθούν και να διανεμηθούν οι νέοι χάρτες, οι δάσκαλοι και οι καθηγητές ζητούσαν από τους μαθητές να σβήνουν με μελάνι τις διακεκομμένες γραμμές των συνόρων που καθόριζαν τα όρια της Τουρκίας στο Αιγαίο.
Μια μικρή λεπτομέρεια που προκαλεί εντύπωση, είναι πως στα δεδομένα του χάρτη γίνεται και αναφορά στον πληθυσμό της Τουρκίας. Το 1965 ο πληθυσμός της Τουρκίας καταγράφεται ως 31.391.421 άτομα, ενώ σήμερα έχει ξεπεράσει τα 83 εκατομμύρια.