Τον περασμένο Ιούνιο είχα θέσει το ερώτημα: «τί θα πράξει η Ελλάδα εάν η Τουρκία στείλει σκάφος για σεισμικές έρευνες έξω από τα ελληνικά χωρικά ύδατα, αλλά εντός της ελληνικής υφαλοκρηπίδας…; Θα περιορισθεί σε διπλωματικές αντιδράσεις, ή θα εμποδίσει εμπράκτως την παραβίαση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων;». Είχα τότε προσθέσει ότι «στην πραγματικότητα πρόκειται για το χρονικό μίας προαναγγελθείσας κρίσης».

Γράφει ο Σταύρος Λυγερός*

Μερικούς μήνες αργότερα η κρίση είναι γεγονός. Το Oruc Reis πραγματοποιεί εδώ και πολλές εβδομάδες έρευνες σε δυνάμει ελληνική ΑΟΖ, για την ακρίβεια έξω από τα χωρικά ύδατα του Καστελόριζου. Η δε απάντηση στο ερώτημα, για το ποια θα ήταν η ελληνική αντίδραση, έχει δοθεί στην πράξη. Η κυβέρνηση Μητσοτάκη επέλεξε να περιορίσει τις αντιδράσεις της αποκλειστικά στο διπλωματικό επίπεδο.
Η προ καιρού έξοδος και ανάπτυξη του ελληνικού στόλου μπορεί να ήταν μία επιτυχής άσκηση, αλλά σε καμία περίπτωση δεν απέτρεψε ούτε εμπόδισε τις τουρκικές έρευνες. Κι αυτό, επειδή δεν είχε εντολή να το πράξει. Το ίδιο συμβαίνει κι αυτές τις ημέρες στη θάλασσα του Καστελόριζου. Η παρουσία ελληνικών ναυτικών μονάδων έχει παθητικό χαρακτήρα, όχι ενεργητικό.
Υπενθυμίζουμε ότι για το ίδιο ζήτημα – για τουρκικές έρευνες σε δυνάμει ελληνική υφαλοκρηπίδα – είχαν προκληθεί επανειλημμένες κρίσεις. Το 1987, μάλιστα, οι δύο χώρες είχαν φθάσει στα όρια του πολέμου. Έτσι, όμως, το τουρκικό ερευνητικό σκάφος εκείνης της εποχής είχε τότε υποχρεωθεί να αποχωρήσει. Αυτά από το παρελθόν, για να κρίνουμε τα σημερινά. Άλλοι καιροί, άλλες κόκκινες γραμμές!

Ο,ΤΙ ΕΚΑΝΕ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΑΟΖ
Στην πραγματικότητα, ο Ερντογάν εφαρμόζει με την Ελλάδα την ίδια τακτική που έχει εφαρμόσει στην κυπριακή ΑΟΖ. Και εκεί ξεκίνησε με παράνομες έρευνες, αρχικά σε μη αδειοδοτημένο θαλάσσιο οικόπεδο και στη συνέχεια επεκτάθηκαν παντού. Το επόμενο βήμα ήταν μία πειρατική γεώτρηση, σε μη αδειοδοτημένο θαλάσσιο οικόπεδο. Αφού και πάλι διαπιστώθηκε πως δεν υπήρξαν έμπρακτες διεθνείς αντιδράσεις, το τουρκικό γεωτρύπανο τρύπησε και αδειοδοτημένα θαλάσσια οικόπεδα.
Στην περίπτωση της Ελλάδας, το Oruc Reis στις αρχές του 2020 είχε ρίξει καλώδια πολύ νότια του Καστελόριζου, στα όρια με την αιγυπτιακή ΑΟΖ για να μετρήσει αντιδράσεις. Ήταν τότε που η κυβέρνηση είχε δηλώσει ότι το είχε πάρει ο αέρας! Η δήλωση εκείνη είχε στείλει το μήνυμα, πως η Αθήνα δεν ήταν διατεθειμένη να αντιδράσει έμπρακτα. Έτσι, τον περασμένο Αύγουστο το Oruc Reis ξανάπιασε δουλειά νότια του Καστελόριζου, αυτή τη φορά συστηματικά, αλλά και πάλι σε αρκετή απόσταση.
Όπως προανέφερα, η μεγάλη κινητοποίηση του ελληνικού στόλου ήταν περισσότερο άσκηση, παρά επιχείρηση με σκοπό να αποτρέψει ή να εμποδίσει τις τουρκικές έρευνες. Γι’ αυτό ακριβώς και το επόμενο βήμα του Ερντογάν, ήταν να στείλει το Oruc Reis έξω από τα χωρικά ύδατα του Καστελόριζου, χωρίς και πάλι οι ελληνικές ναυτικές μονάδες να το εμποδίσουν.

ΜΙΑ ΠΕΡΙΤΤΗ ΚΟΚΚΙΝΗ ΓΡΑΜΜΗ
Η κυβέρνηση Μητσοτάκη είχε, άλλωστε, ξεκαθαρίσει τη θέση της, δηλώνοντας πως κόκκινη γραμμή για την Ελλάδα είναι η παραβίαση των χωρικών υδάτων! Περιττή κόκκινη γραμμή, αφού οι Τούρκοι ποτέ δεν αμφισβήτησαν τα χωρικά ύδατα των έξι μιλίων του Καστελόριζου. Με άλλα λόγια, η ελληνική κυβέρνηση χάραξε κόκκινη γραμμή για ένα θέμα που δεν έχει τεθεί από την τουρκική πλευρά! Προφανώς, το έπραξε για επικοινωνιακούς λόγους, για να «πουλήσει» στην ελληνική κοινή γνώμη «φύκια για μεταξωτές κορδέλες». Η ρητορική περί κόκκινης γραμμής παραπέμπει σε αποφασιστική στάση, έστω κι αν είναι fake.
Στο σημείο αυτό είναι χρήσιμο να ξεκαθαρίσουμε, ότι το διακύβευμα αυτή την περίοδο είναι η προάσπιση των κυριαρχικών δικαιωμάτων στη δυνάμει ελληνική ΑΟΖ κι όχι η προάσπιση της ελληνικής κυριαρχίας στο Καστελόριζο, η οποία – τουλάχιστον ακόμα – δεν έχει αμφισβητηθεί ούτε στα λόγια από την Άγκυρα. Γι’ αυτό και είναι παραπλανητικό που ανάγεται σε μείζον ζήτημα, το εάν το Oruc Reis εισήλθε εντός της ζώνης των 12 μιλίων.
Δυστυχώς, η Ελλάδα δεν έχει επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στα 12 μίλια. Μέχρι να το πράξει, εάν ποτέ το πράξει, τα χωρικά ύδατα είναι έξι μίλια και εκτός αυτών είναι υφαλοκρηπίδα-ΑΟΖ, ανεξαρτήτως του εάν η παραβίασή της από το Oruc Reis γίνεται στα επτά, στα 27 ή στα 57 μίλια νότια από το Καστελόριζο. Εάν η Ελλάδα είχε χωρικά ύδατα 12 μιλίων και το Oruc Reis έκανε έρευνες στα 13 μίλια από το Καστελόριζο, δε θα είχαμε πρόβλημα; Προφανώς και θα είχαμε, επειδή παραβιάζονται δυνάμει ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα.

ΕΠΟΜΕΝΟ ΒΗΜΑ Η ΓΕΩΤΡΗΣΗ
ΕΞΩ ΑΠΟ ΤΟ ΚΑΣΤΕΛΟΡΙΖΟ
Το γεγονός ότι η ΑΟΖ σ’ εκείνη τη θαλάσσια περιοχή δεν έχει οριοθετηθεί, απαγορεύει στις χώρες που τη διεκδικούν να διεξάγουν έρευνες και πολύ περισσότερο γεωτρήσεις. Ας σημειωθεί, ότι η Ελλάδα τη διεκδικεί με βάση την αρχή της μέσης γραμμής, που προβλέπεται από το Δίκαιο της Θάλασσας, ενώ η Τουρκία με τον εκτός διεθνούς δικαίου ισχυρισμό, ότι τα νησιά δεν έχουν υφαλοκρηπίδα-ΑΟΖ.
Η Τουρκία, όμως, πραγματοποιεί έρευνες και όσο βλέπει ότι κανείς δεν τη σταματάει, θα κάνει και το επόμενο βήμα. Δε χρειάζεται να μαντέψουμε. Πρώτον, επειδή η τακτική της είναι γνωστή. Δεύτερον, επειδή το προαναγγέλλει. Γι’ αυτό, λοιπόν, και είναι ασφαλής η πρόβλεψη ότι το επόμενο βήμα των Τούρκων θα είναι να στείλουν το γεωτρύπανο Yavuz νότια του Καστελόριζου.
Στην πρώτη φάση θα το στείλουν σε αρκετή απόσταση από το νησί και στη δεύτερη θα το στείλουν έξω από τα χωρικά ύδατα για να κάνει μία πολιτικού χαρακτήρα γεώτρηση, για να δημιουργήσει ισχυρό τετελεσμένο και να εγγράψει υποθήκη σε βάρος δυνάμει ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων. Κι αν ούτε και τότε η Ελλάδα εμποδίσει τη γεώτρηση, στην τρίτη φάση θα δούμε την ιστορία να επαναλαμβάνεται, αυτή τη φορά έξω από τα ελληνικά χωρικά ύδατα στο τόξο Ρόδος-Κάρπαθος-Κάσος-Κρήτη σε οριοθετημένη πλέον (με την ελληνο-αιγυπτιακή συμφωνία) ελληνική ΑΟΖ. Και όπως συνέβη μέχρι τώρα, θα προηγηθεί το Oruc Reis και θα ακολουθήσει αργότερα το τουρκικό γεωτρύπανο.

ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΡΕΑΛΙΣΤΙΚΕΣ ΛΥΣΕΙΣ
Σύμφωνα με την κόκκινη γραμμή της κυβέρνησης Μητσοτάκη, όσο οι Τούρκοι δεν παραβιάζουν τα χωρικά ύδατα των 12 μιλίων, οι ελληνικές αντιδράσεις θα περιορίζονται στο διπλωματικό επίπεδο. Έχουμε, άλλωστε, στείλει στον Ερντογάν το μήνυμα, ότι μπορεί να προχωρήσει το σχεδιασμό του, χωρίς να φοβάται ανεπιθύμητες ελληνικές αντιδράσεις και παρενέργειες.
Η επιλογή της κυβέρνησης Μητσοτάκη, να αποφύγει σ’ αυτή τη φάση στρατιωτικού τύπου αντιδράσεις, δεν είναι υποχρεωτικά λάθος. Υπό την προϋπόθεση, ότι έχει συνείδηση προς τα που πάνε τα πράγματα και ότι θα χρησιμοποιήσει το χρόνο για να οικοδομήσει γρήγορα τις προϋποθέσεις, ώστε να μην τα αφήσει τα πράγματα να εξελιχθούν όπως έχει προγραμματίσει η Άγκυρα.
Υπάρχουν ρεαλιστικές λύσεις για να μη φθάσουμε να δούμε γεωτρύπανο έξω από το Καστελόριζο και από την Ιεράπετρα. Αρκεί η κυβέρνηση Μητσοτάκη να απαλλαγεί από τις ιδεοληψίες της και να αποκτήσει την πολιτική βούληση, να δρομολογήσει άμεσα και με ταχύ ρυθμό τις κινήσεις που θα υψώσουν τείχος στη «Γαλάζια Πατρίδα».

*Ο Σταύρος Λυγερός έχει εργασθεί σε εφημερίδες (για 23 χρόνια στην Καθημερινή), ραδιοφωνικούς και τηλεοπτικούς σταθμούς. Σήμερα είναι πολιτικός-διπλωματικός σχολιαστής στον τηλεοπτικό σταθμό OPEN και διευθυντής του ιστότοπου SLpress.gr. Συγγραφέας 16 βιβλίων. Μέλος της Συντονιστικής Επιτροπής στην εξέγερση του Πολυτεχνείου το Νοέμβριο του 1973.

«Τη χρονιά εκείνη, καμιά γυναίκα δεν έπιασε παιδί. Αυτό συνεχίστηκε και τα επόμενα χρόνια, μέχρι που συμπληρώθηκε γενιά, χωρίς καμιά καινούργια γενιά να ‘ρθει στον κόσμο…»
Δημήτρης Δημητριάδης,
«Πεθαίνω σα χώρα», εκδόσεις ΑΓΡΑ, 1980

Γράφει ο Μάκης Ανδρονόπουλος*

Δύο από τα κρίσιμα προβλήματα της εθνικής μας υπόστασης, το δημογραφικό και το μεταναστευτικό, αγνοούνται παντελώς από τους αναπτυξιακούς σχεδιασμούς της κυβέρνησης. Γεγονός προκλητικό, καθώς η μοναδικότητα της συγκυρίας των 70 δισ. ευρώ, επιτρέπει την εκπόνηση επιθετικών πολιτικών, για την επίλυσή τους σε μεσομακροπρόθεσμο ορίζοντα.
Στοιχεία από το 2019 που δημοσίευσε η ΕΛΣΤΑΤ, δείχνουν ότι οι γεννήσεις ξαναμειώθηκαν στις 83.763, ενώ οι θάνατοι ανήλθαν στους 124.965. «Μια μικρή ελληνική πόλη των 41.200 κατοίκων εξαφανίστηκε» έγραψαν οι ιστοσελίδες. «Η Ελλάδα συνεχίζει να συρρικνώνεται πληθυσμιακά ακάθεκτη… Δε θα χρειαστούμε πόλεμο. Τα καταφέρνουμε και μόνοι μας», σχολίαζαν.
Πράγματι, ο Δείκτης Ολικής Γονιμότητας που μετράει την αντικατάσταση των γενεών, στη χώρα μας μειώνεται διαρκώς. Για τις ανεπτυγμένες χώρες το 2,1 θεωρείται ορόσημο. Στην Ελλάδα το 1950 παρά τον πόλεμο, τον εμφύλιο και τη φτώχεια, ο δείκτης ήταν 2,57 και έπεσε σταδιακά στο όριο 2,1 το 1981, για να διολισθήσει στο 1,39 το 1990 και να πέσει πιο χαμηλά, στο 1,23 το 1999. Τη διετία 2008-2009, ο δείκτης ανακάμπτει στο 1,5 για να διολισθήσει στο 1,35 το 2018.
Αυτή τη μείζονα εθνική ανισορροπία δεν αγγίζει η ενδιάμεση έκθεση της Επιτροπής Πισσαρίδη, ούτε περιλαμβάνεται στις 12 πληγές της οικονομίας (ούτε βέβαια και το μεταναστευτικό) και δεν αντιμετωπίζεται μετωπικά στο «Σχέδιο Ανάπτυξης» της «ομάδας των σοφών». Γιατί; Είναι ζήτημα ματιάς, φιλοσοφίας, πολιτικών επιλογών αν προτιμάτε. Είναι ζητήματα που θα λύσει έμμεσα η ανάπτυξη, θα πουν. Η απόλυτη μεταφυσική στην πιο λαϊκίστικη εκδοχή της, λέω εγώ.

ΓΕΡΑΣΜΕΝΟΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ
Γιατί δεν κάνουμε παιδιά; Μα όταν τα παιδιά μένουν με τους γονείς μέχρι τα 30-35, τι περιμένει κανείς; Με 400 ή 600 ευρώ δεν ανοίγεις ούτε γκαρσονιέρα, όχι σπιτικό. Χωρίς μια εύλογη, σχετική βεβαιότητα για το αύριο, πώς να πάρει ένα ζευγάρι τέτοια απόφαση. Φυσικά, δεν είναι μόνο ο οικονομικός ορίζοντας, είναι η κοινωνική φάση, η τάση, οι σχέσεις κ.ο.κ. Αυτά σαν μια πρώτη προσέγγιση.
Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο οικονομικό δελτίο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) με τίτλο «Η οικονομική επίπτωση από τη γήρανση του πληθυσμού και συνταξιοδοτικές μεταρρυθμίσεις», διαπιστώνει πως η Ελλάδα έχει ήδη τον πιο γερασμένο πληθυσμό της ΕΕ. Ειδικότερα, οι χώρες με τα μεγαλύτερα ποσοστά εξάρτησης των ηλικιωμένων (πάνω από 30%) είναι σήμερα η Γερμανία, η Ελλάδα, η Ιταλία, η Πορτογαλία και η Φινλανδία. Ποσοστά εξάρτησης πάνω από το 60% προβλέπεται ότι θα έχουν το 2070 η Ελλάδα, η Ιταλία και η Κύπρος.
Άλλες μελέτες διαπιστώνουν, ότι ο αριθμός των παιδιών σχολικής ηλικίας, ενδέχεται να μειωθεί από 1,6 εκατ. σε 1 εκατ. και ο ενεργός πληθυσμός, δηλαδή όλοι οι πολίτες ηλικίας 20-69 ετών (που δυνητικά θα μπορούσαν να δουλέψουν), να μειωθεί από 7 εκ. το 2015, σε 4,8 – 5,5 εκατ. Ο πληθυσμός των παιδιών σχολικής ηλικίας (από 3 μέχρι 17 ετών) θα μειωθεί από 1,6 εκ. σήμερα σε 1,4 εκ. (αισιόδοξο σενάριο), έως 1 εκ. (απαισιόδοξο σενάριο) το 2050, αφού πρώτα όμως προηγηθεί έντονη διακύμανση τις δεκαετίες που θα μεσολαβήσουν.
Σε μεγάλη έρευνα με τίτλο «Ο πληθυσμός της Ελλάδας υπό διωγμό» που πραγματοποιήθηκε υπό την Δρ Ήρα Έμκε – Πουλοπούλου, μέλους της Ακαδημίας Επιστημόνων της Νέας Υόρκης και αντιπρόεδρου της Ελληνικής Εταιρείας Δημογραφικών Μελετών, επισημαίνεται ότι στη δεκαετία 2001-2011, καταγράφεται μικρή μείωση στους άγαμους και στους έγγαμους. Ότι αυξάνεται σημαντικά ο αριθμός των διαζευγμένων και λιγότερο των χήρων/χηρών, ενώ παρατηρείται μεγάλη αύξηση των μονοπρόσωπων νοικοκυριών, μικρότερη αύξηση των νοικοκυριών 2-3 ατόμων και μείωση των νοικοκυριών 4 ατόμων.

ΜΕΙΩΣΗ ΓΕΝΝΗΣΕΩΝ
Επίσης, είναι εντυπωσιακή η μείωση των πολύτεκνων οικογενειών. Στην έρευνα επισημαίνεται, ότι την περίοδο 2011-2016, οι θάνατοι ξεπέρασαν τις γεννήσεις κατά 115.479 άτομα (γεννήσεις 692.592, θάνατοι 808.071). Η μικρή αύξηση των γεννήσεων (κατά 1.051 παιδιά), που καταγράφηκε το 2016, οφείλεται κατά 77% σε γεννήσεις από γυναίκες πρόσφυγες.
Η εν λόγω έρευνα υπογραμμίζει ότι «ακόμα κι αν οι γυναίκες αυτές αποκτήσουν περισσότερα παιδιά, θα είναι δύσκολο ο αριθμός των γεννήσεων να ξεπεράσει τον αριθμό των θανάτων. Εξάλλου, θα πρέπει να περάσουν 25-30 χρόνια, ώστε η αύξηση των γεννήσεων να δημιουργήσει τη γενιά που θα ενταχθεί στην αγορά εργασίας και με την απασχόληση και τις εισφορές της στο ασφαλιστικό σύστημα να συμβάλει στη στήριξή του. Μέχρι ν΄ αρχίσει να εργάζεται αυτή η γενιά, θα χρειαστούν επιπλέον δαπάνες ιδιωτικές και δημόσιες για την ανατροφή και την εκπαίδευσή της».
Σύμφωνα με επιστημονικές μελέτες που ανακοινώθηκαν σε ημερίδα με θέμα «Το Δημογραφικό Πρόβλημα στην Ελλάδα και στην Ευρώπη – Προκλήσεις και Προοπτικές» του Ινστιτούτου Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Καραμανλής (Μάιος 2017), το 2050 ο πληθυσμός της χώρας ενδέχεται να συρρικνωθεί στα 8,3 εκατομμύρια. Η μείωση του πληθυσμού εκτιμάται σε 800 χιλ. με 2 εκατ. με αποτέλεσμα ο οικονομικά ενεργός πληθυσμός να υπολογίζεται ότι θα μειωθεί από 7 εκατ. το 2015 σε 4,8-5,5 εκατ. το 2050.
Με βάση στοιχεία του ΟΗΕ, το 2015 ο νόμιμος πληθυσμός της Ελλάδας, συμπεριλαμβανομένων δηλαδή και των νόμιμων αλλοδαπών, ήταν ήδη ο έκτος πιο γερασμένος στον κόσμο. Με άμεσο τρόπο η ΕΛΣΤΑΤ επιβεβαιώνει αυτή τη δραματική τάση, χαρακτηρίζοντας το δημογραφικό σε «Νο1 Εθνικό Ζήτημα». Σύμφωνα με τους υπολογισμούς της, μόνο το διάστημα 2011-2017 ο πληθυσμός της χώρας μειώθηκε κατά 355.000 ανθρώπους.

Ο ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ ΦΕΡΝΕΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ
Τα πολιτικά κόμματα πρέπει να συμβάλλουν καταλυτικά στην αντιμετώπιση της δημογραφικής κρίσης, με στόχο την ανατροπή των αρνητικών τάσεων, στην τρέχουσα δεκαετία του 2020. Είναι συνεπώς αναγκαίο, να υιοθετηθεί μια δέσμη σταθερών μέτρων και πολιτικών, με στόχο την αύξηση των γεννήσεων στο 2,5 – 3 ανά γυναίκα.
Χρειαζόμαστε μια ολιστική πολιτική επικεντρωμένη στη μητέρα και στα παιδιά της, στις μονογονεϊκές οικογένειες, που θα τη στηρίξουν όλα τα κόμματα και θα την κατοχυρώσουν, με την πρώτη ευκαιρία, συνταγματικά, ώστε να αποκτήσει μακροπρόθεσμη εγκυρότητα.
Μια νέα δημογραφική πολιτική με την παροχή γενναίων κινήτρων, εκτός από το μεσοπρόθεσμο εμπλουτισμό, μπορεί να συμπεριλάβει και πολιτικές πληθυσμιακού δανεισμού δεδομένων των μεταναστευτικών ροών.
Η δέσμη πολιτικών οφείλει να αντιμετωπίζει και τους τρεις παράγοντες που καθορίζουν το δημογραφικό πρόβλημα, δηλαδή τη γονιμότητα, τη θνησιμότητα και το μεταναστευτικό ισοζύγιο. Δηλαδή, να στηριχθεί η γονιμότητα και ο επαναπατρισμός των 550.000 Ελλήνων που έφυγαν στο εξωτερικό.
Σημειωτέων, ότι η στιβαρή αύξηση του πληθυσμού υπολογίζεται ότι πιέζει προς τα πάνω την ανάπτυξη κατά 2%! Αυτές οι πολιτικές είναι σκόπιμο να συντονίζονται από ένα ευέλικτο υπουργείο Δημογραφικής και Οικογενειακής Πολιτικής. Υπό αυτό το πρίσμα, ίσως είναι σκόπιμη και η ενσωμάτωση του υπουργείου Μεταναστευτικής Πολιτικής σε ένα ενιαίο υπουργείο.

*Ο Μάκης Ανδρονόπουλος είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας. Διετέλεσε διευθυντής σύνταξης στη «Ναυτεμπορική», στον «Κόσμο του Επενδυτή», στην «Απογευματινή της Κυριακής» και αρχισυντάκτης στο «Κέρδος». Εργάστηκε ως οικονομικός συντάκτης στην «Καθημερινή», το «Έθνος», το «Ποντίκι» και παρουσίασε οικονομικές εκπομπές στα κανάλια ΜΕGA, TEMPO, SevenX. Εργάστηκε, επίσης, στο χώρο της πολιτικής επικοινωνίας.

Δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι πλησιάζει η ώρα της Χάγης, αλλά αυτό δε σημαίνει ότι η συζήτηση δεν έχει αρχίσει για τα καλά, από τη Βουλή, μέχρι το τελευταίο καφενείο της ελληνικής επικράτειας! Δε λείπουν βέβαια και οι υπερβολικοί χαρακτηρισμοί περί προδοσίας και πολλά άλλα που λέγονται και δε γράφονται. Τώρα τελευταία ανακαλύψαμε και το Χάρτη της Σεβίλλης, διότι οι Έλληνες απέκτησαν έρωτα με τους χάρτες, αλλά ο καθένας προτιμά ένα δικό του χάρτη!

Γράφει ο Θεόδωρος Καρυώτης*

Επίσης, κομφούζιο παρατηρείται, όταν η συζήτηση στρέφεται στις θαλάσσιες οριοθετήσεις. Δεν εξηγείται αλλιώς η ξαφνική θέση της κυβέρνησης της Τρίπολης για οριοθέτηση ΑΟΖ με Μάλτα και Ελλάδα. Η εξωφρενική αυτή πρόταση της Τρίπολης παραγνωρίζει δυο βασικές παραμέτρους, που έχουν απόλυτη σχέση με την πρότασή της.
Ας πάρουμε πρώτα την περίπτωση της Μάλτας. Το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης οριοθέτησε την υφαλοκρηπίδα της Λιβύης με αυτή της Μάλτας το 1985 και η οριοθέτηση ΑΟΖ δυο κρατών συμπίπτει πάντα με την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας. Να υπενθυμίσουμε, ότι η Λιβύη είχε προσφύγει στο Διεθνές Δικαστήριο το 1982, μαζί με τη Μάλτα, σχετικά με την οριοθέτηση των περιοχών της υφαλοκρηπίδας που ισχύουν για καθένα από αυτά τα δύο κράτη. Προς υποστήριξη του επιχειρήματός της, η Λιβύη βασίστηκε στην αρχή της φυσικής προέκτασης και στην έννοια της αναλογικότητας.

ΤΙ ΑΠΟΦΑΝΘΗΚΕ Η ΧΑΓΗ
Η Μάλτα υποστήριξε ότι τα δικαιώματα των κρατών σε περιοχές της υφαλοκρηπίδας διέπονται πλέον από την έννοια της απόστασης από την ακτή. Η συγκεκριμένη έννοια, θεωρήθηκε ότι αποδίδει πρωταρχικό ρόλο στη μέθοδο ισορροπίας για τον καθορισμό των ορίων μεταξύ των περιοχών της υφαλοκρηπίδας, ιδίως όταν αυτά ισχύουν για κράτη που βρίσκονται ακριβώς απέναντι το ένα από το άλλο, όπως στην περίπτωση της Μάλτας και της Λιβύης.
Το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι, ενόψει των εξελίξεων του νόμου σχετικά με τα δικαιώματα των κρατών σε περιοχές της υφαλοκρηπίδας, δεν υπήρχε λόγος να ανατεθεί ρόλος σε γεωγραφικούς ή γεωφυσικούς παράγοντες, όταν η απόσταση μεταξύ των δύο κρατών ήταν μικρότερη από 400 μίλια (όπως στην παρούσα περίπτωση). Θεώρησε επίσης, ότι η μέθοδος της μέσης γραμμής δεν έπρεπε να χρησιμοποιηθεί και δεν ήταν η μόνη κατάλληλη τεχνική οριοθέτησης.
Το Δικαστήριο καθόρισε ορισμένες αρχές και τις εφάρμοσε στην απόφασή του της 3ης Ιουνίου 1985, υπό το φως των σχετικών περιστάσεων. Έλαβε υπόψη τα κύρια χαρακτηριστικά των ακτών, τη διαφορά στα μήκη τους και την απόσταση μεταξύ τους. Τέλος, φρόντισε να αποφευχθεί οποιαδήποτε υπερβολική δυσαναλογία μεταξύ της υφαλοκρηπίδας που βρίσκεται σε ένα κράτος και του μήκους της ακτογραμμής της.
Υιοθέτησε λοιπόν τη λύση μιας μέσης γραμμής, που μεταφέρθηκε βόρεια σε μια συγκεκριμένη απόσταση. Η μεταφορά της μέσης γραμμής σήμαινε ότι η Χάγη δεν έδωσε πλήρη επήρεια στη Μάλτα. Παραθέτουμε το χάρτη από την απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου για την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας Λιβύης-Μάλτας.

ΕΞΩΦΡΕΝΙΚΗ Η ΠΡΟΤΑΣΗ ΤΗΣ ΤΡΙΠΟΛΗΣ
Η συζήτηση για οριοθέτηση ΑΟΖ Ελλάδας και Λιβύης είναι ακόμα πιο εξωφρενική. Όπως φαίνεται από τον παρακάτω χάρτη του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου, η κυβέρνηση της Τρίπολης έχει κλέψει, μαζί με την Τουρκία, ένα μεγάλο μέρος της ελληνικής ΑΟΖ. Επομένως, ο μόνος τρόπος να ζητήσει από την Ελλάδα να αρχίσουν συζητήσεις για την οριοθέτηση των ΑΟΖ τους, είναι η κατάργηση της παράνομης οριοθέτησης με την Τουρκία.
Η Ελλάδα, ουσιαστικά, έχει ήδη οριοθετήσει την ΑΟΖ της με τη Λιβύη από το 2011. Εκείνη τη χρονιά, ο υφυπουργός Ενέργειας του ΠΑΣΟΚ, Γιάννης Μανιάτης, έκανε ένα σημαντικό βήμα για την κατοχύρωση των εθνικών κυριαρχικών μας δικαιωμάτων με το νόμο 4001/2011 για την έρευνα των υδρογονανθράκων. Ουσιαστικά, με αυτό το νόμο η Ελλάδα οριοθέτησε μονομερώς την υφαλοκρηπίδα και την ΑΟΖ με αυτή της Λιβύης, δίνοντας πλήρη επήρεια στη Γαύδο.
Συγκεκριμένα, η παράγραφος 1 του άρθρου 156 περιέχει την εξής ιδιοφυή διατύπωση: «Ελλείψει συμφωνίας οριοθέτησης με γειτονικά κράτη των οποίων οι ακτές είναι παρακείμενες ή αντικείμενες με τις ελληνικές ακτές, το εξωτερικό όριο της υφαλοκρηπίδας και της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης (αφής κηρυχθεί), είναι η μέση γραμμή, κάθε σημείο της οποίας απέχει ίση απόσταση από τα εγγύτερα σημεία των γραμμών βάσης (τόσων ηπειρωτικών όσο και νησιωτικών) από τις οποίες μετράται το εύρος της αιγιαλίτιδας ζώνης». Αυτός είναι ο χάρτης που αντανακλά τις προβλέψεις του νόμου 4001/2011.
Ως προς την οριοθέτηση της ΑΟΖ μεταξύ Λιβύης και Ελλάδος, θα πρέπει να αναφερθεί ότι η θέση της Λιβύης ήταν, ότι για μια τέτοια οριοθέτηση θα πρέπει η Ελλάδα να αναγνωρίσει ως νόμιμο το κλείσιμο του κόλπου της Σύρτης εύρους 303 ναυτικών μιλίων. Να σημειώσουμε πως η UNCLOS επιτρέπει κλείσιμο κόλπων μέχρι 50 ναυτικά μίλια. Επιπλέον, να δεχθεί ότι η Γαύδος δε μπορεί να υπολογισθεί σε μια τέτοια οριοθέτηση.

ΑΝΤΙΦΑΤΙΚΗ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΣΗ
Η Ελλάδα προσπάθησε αρκετές φορές να οριοθετήσει την υφαλοκρηπίδα/ΑΟΖ στο Λυβικό Πέλαγος, αλλά οι προσεγγίσεις των δύο κρατών είναι διαμετρικά αντίθετες. Η Ελλάδα υποστηρίζει ότι η μέθοδος οριοθέτησης ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας πρέπει να
ακολουθεί τη μέση γραμμή, ενώ η Λιβύη υποστηρίζει τη μέθοδο της ευθυδικίας, όπως και η Τουρκία, εμμένοντας στη νομιμότητα του κλεισίματος του κόλπου της Σύρτης.
Οι Τούρκοι δημιούργησαν το πιο εξωφρενικό σκηνικό στο τέλος του 2019, όταν προσπάθησαν να επεκτείνουν τις βλέψεις τους στην Ανατολική Μεσόγειο, ισχυριζόμενοι ότι η Τουρκία διαθέτει θαλάσσια σύνορα με τη Λιβύη. Ο κύριος λόγος αυτής της υπέρ-κινητικότητας ήταν ότι ανησυχούσαν, βλέποντας ότι η ExxonMobil, η TOTAL και τα ΕΛΠΕ θα αρχίσουν εξερεύνηση στα δυο οικόπεδα που τους έχουν παραχωρηθεί από την Ελλάδα νοτιοδυτικά της Κρήτης, τα οποία συνορεύουν με την ΑΟΖ της Λιβύης.
Ας σημειωθεί πάντως, ότι η σημερινή ελληνική κυβέρνηση πάγωσε αυτές τις διαδικασίες. Πλέον, η Ελλάδα σταμάτησε να ψάχνει για υδρογονάνθρακες! Φαίνεται ότι η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη ενδιαφέρεται να αρχίσει συνομιλίες με τους Τούρκους για να προστατέψει το θαλάσσιο πλούτο της, αλλά προφανώς δεν ενδιαφέρεται να τον ανακαλύψει!

*Ο Θεόδωρος Καρυώτης είναι ομότιμος καθηγητής οικονομικών του Πανεπιστημιακού Συστήματος Μέρυλαντ, ΗΠΑ. Διετέλεσε οικονομικός σύμβουλος της πρώτης κυβέρνησης του Ανδρέα Παπανδρέου στην Πρεσβεία της Ουάσιγκτον και ήταν μέλος της ελληνικής αντιπροσωπείας στη Διάσκεψη του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας. Θεωρείται ειδικός στο θέμα της ΑΟΖ (αποκαλείται ο «πατέρας της ΑΟΖ») και έχει γράψει άρθρα και βιβλία στα αγγλικά και ελληνικά γι αυτό το θέμα.