Παιδοψυχολόγοι καλούν τα σχολεία να επανεξετάσουν τα βραβεία αποφοίτησης
Τα παραδοσιακά βραβεία αποφοίτησης που δίνονται κάθε χρόνο στα σχολεία του Καναδά και επικεντρώνονται αποκλειστικά στην ακαδημαϊκή αριστεία, τίθενται πλέον υπό σοβαρή αμφισβήτηση. Σύμφωνα με παιδοψυχολόγους και ειδικούς στην εκπαιδευτική ανάπτυξη, αυτού του είδους οι επιβραβεύσεις όχι μόνο ενισχύουν τον ανταγωνισμό και το άγχος, αλλά ταυτόχρονα αποκλείουν ένα μεγάλο μέρος των μαθητών από τη διαδικασία της αναγνώρισης.
Η Δρ. Ντίνα Λαφογιάννης, κλινική παιδοψυχολόγος με βάση το Τορόντο, εξηγεί ότι η μονοδιάστατη απονομή βραβείων με κριτήριο αποκλειστικά τους υψηλούς βαθμούς, μπορεί να αποδειχθεί επιζήμια. «Η εστίαση μόνο στην ακαδημαϊκή επίδοση μπορεί να αυξήσει το άγχος και να μειώσει την εσωτερική παρακίνηση των μαθητών, ακόμη και εκείνων που τα πηγαίνουν καλά», σημειώνει χαρακτηριστικά.
Η ίδια υποστηρίζει, πως τα σχολεία θα ήταν καλό να διευρύνουν το εύρος των επιτευγμάτων που αναγνωρίζονται κατά τις τελετές αποφοίτησης. Σύμφωνα με την ίδια, δεξιότητες όπως η συνεργασία, η ευελιξία, η επικοινωνία και η ηγετική συμπεριφορά, είναι εξίσου σημαντικές με τις σχολικές επιδόσεις. «Όταν επιβραβεύονται τα χαρακτηριστικά της διαδικασίας – και όχι απλώς το τελικό αποτέλεσμα όπως οι άριστοι βαθμοί – το μήνυμα που περνά στους μαθητές είναι ότι η προσωπική προσπάθεια και η κοινωνική συμβολή έχουν αξία», προσθέτει.
Παρόμοια άποψη εκφράζει και η Λίντα Ιουενοφού, κλινική παιδοψυχολόγος και επίκουρη καθηγήτρια εφαρμοσμένης ψυχολογίας στο Ontario Institute for Studies in Education. Η Ιουενοφού αναφέρει, ότι δεκαετίες ερευνών στην εκπαιδευτική ψυχολογία καταδεικνύουν πως η επιβράβευση με βάση την προσπάθεια και την επιμονή ενισχύει αυτό που ονομάζεται «νοοτροπία ανάπτυξης» (growth mindset), δηλαδή την πεποίθηση ότι οι ικανότητες δεν είναι σταθερές αλλά αναπτύσσονται μέσα από την προσπάθεια.
«Ένα στενό σύστημα επιβράβευσης, που προβάλλει μόνο την επιτυχία βάσει βαθμολογίας, οδηγεί συχνά σε απογοήτευση και αποκλεισμό των παιδιών που δεν ταιριάζουν στο παραδοσιακό πρότυπο του “επιτυχημένου μαθητή”», εξηγεί. Κατά την άποψή της, αυτό έχει ιδιαίτερα επιζήμιες συνέπειες κατά τα χρόνια του γυμνασίου, όταν η αποδοχή από τους συνομηλίκους έχει καίρια σημασία για τη διαμόρφωση της ταυτότητας των εφήβων. Η μη αναγνώριση της προόδου ή της προσωπικής υπέρβασης, μπορεί να δημιουργήσει συναισθήματα ανεπάρκειας και να υπονομεύσει την αυτοεκτίμηση.
Πέρα από τις ψυχολογικές επιπτώσεις, οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι τα παραδοσιακά βραβεία ενισχύουν ένα περιβάλλον ανθυγιεινού ανταγωνισμού, αντί να προάγουν τη συνεργασία και τη συλλογικότητα. Όπως επισημαίνουν, η δημιουργία νέων κατηγοριών βράβευσης – όπως για δημιουργικότητα, κοινωνική προσφορά ή υπέρβαση δυσκολιών – μπορεί να συμβάλει σε ένα πιο δίκαιο και υποστηρικτικό σχολικό περιβάλλον.
Χαρακτηριστικά είναι τα ευρήματα πρόσφατων μελετών, που δείχνουν ότι οι μαθητές που επιβραβεύονται για την προσπάθεια και όχι απλώς για το αποτέλεσμα, παρουσιάζουν υψηλότερα επίπεδα ανθεκτικότητας και μεγαλύτερη διάθεση για εμπλοκή στη μαθησιακή διαδικασία. Επιπλέον, μειώνεται ο φόβος της αποτυχίας, καθώς τα παιδιά αντιλαμβάνονται την πρόοδο ως μια εξελισσόμενη διαδικασία και όχι ως μία και μοναδική ευκαιρία επιτυχίας.
Ήδη ορισμένα σχολεία στον Καναδά και τις Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ξεκινήσει πειραματικά την εφαρμογή νέων μοντέλων αναγνώρισης. Αντί για έναν και μόνο νικητή, απονέμονται βραβεία σε πολλαπλές κατηγορίες, όπως «σημαντική πρόοδος», «θετική επιρροή στο σχολικό περιβάλλον» ή «παράδειγμα επιμονής». Σε άλλες περιπτώσεις, ενθαρρύνεται η συμμετοχή των ίδιων των μαθητών στην πρόταση ή ακόμα και στην επιλογή των υποψηφίων, ώστε να εμπεδωθεί η αξία της ποικιλομορφίας και της συμπερίληψης.
Παράλληλα, σύγχρονα εργαλεία αξιολόγησης αντικαθιστούν τις παραδοσιακές βαθμολογίες με αναλυτική ποιοτική ανατροφοδότηση, εστιάζοντας όχι μόνο στο αποτέλεσμα αλλά και στη διαδικασία σκέψης, στην προσπάθεια και στη συμμετοχή. Παιδαγωγοί που εφαρμόζουν αυτό το σύστημα αναφέρουν θετικά αποτελέσματα, ως προς τη γενική ψυχολογία των τάξεων και την εμπλοκή των μαθητών.
Οι παιδοψυχολόγοι συμφωνούν, πως το σχολείο του 21ου αιώνα δεν μπορεί να περιορίζεται σε μετρήσιμους δείκτες ακαδημαϊκής απόδοσης. Η εκπαίδευση οφείλει να καλλιεργεί σφαιρικά τους μαθητές της, αναγνωρίζοντας τις κοινωνικές, συναισθηματικές και προσωπικές τους δεξιότητες. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η τελετή αποφοίτησης δεν πρέπει να λειτουργεί ως επιβεβαίωση ενός στενού μοντέλου επιτυχίας, αλλά ως μια γιορτή της ποικιλομορφίας, της εξέλιξης και της προσπάθειας όλων των παιδιών.
Το αίτημα για επαναπροσδιορισμό των βραβείων δεν αφορά μόνο τη δικαιοσύνη και τη συμπερίληψη, αλλά και την ανάγκη για μια παιδεία που καλλιεργεί πολίτες με αυτογνωσία, ενσυναίσθηση και δημιουργικό πνεύμα. Στην καρδιά αυτής της αλλαγής βρίσκεται η κατανόηση, ότι η επιτυχία δε μετριέται μόνο με αριθμούς – αλλά και με το ήθος, τη συνέπεια και τη συνεχή πρόοδο.
Το Ontario Institute for Studies in Education (OISE) του Πανεπιστημίου του Τορόντο είναι ένα από τα κορυφαία μεταπτυχιακά εκπαιδευτικά ιδρύματα στον Καναδά και διεθνώς. Εστιάζει αποκλειστικά στην έρευνα και διδασκαλία στους τομείς της παιδαγωγικής, της ψυχολογίας και της εκπαιδευτικής ηγεσίας. Ιδρύθηκε το 1965 και σήμερα προσφέρει μόνο μεταπτυχιακά προγράμματα (M.Ed., Ph.D., Ed.D., M.A., Master of Teaching). Διακρίνεται για την προώθηση καινοτόμων εκπαιδευτικών προσεγγίσεων, τη μελέτη της πολυπολιτισμικότητας και τη δέσμευσή του στην κοινωνική δικαιοσύνη και ένταξη. Αποτελεί σημείο αναφοράς για την εξέλιξη της εκπαιδευτικής έρευνας και πολιτικής παγκοσμίως.
