Το Ομοσπονδιακό Εφετείο έκρινε ότι οι κανόνες της Ασφάλισης Απασχόλησης παραβιάζουν το δικαίωμα στην ισότητα και έδωσε στο Κοινοβούλιο ένα χρόνο για να διορθώσει το νόμο
Μια σημαντική δικαστική απόφαση, η οποία αγγίζει τον πυρήνα της οικονομικής ασφάλειας των νέων μητέρων, εκδόθηκε στις 3 Σεπτεμβρίου από το Ομοσπονδιακό Εφετείο του Καναδά. Στην υπόθεση Laurie Chalifour-Racine κ.ά. κατά Καναδά, το τριμελές δικαστήριο έκρινε ότι συγκεκριμένοι κανόνες της ομοσπονδιακής Ασφάλισης Απασχόλησης, γνωστής ως EI, δημιουργούν διάκριση εις βάρος γυναικών που χάνουν τη δουλειά τους λίγο πριν, κατά τη διάρκεια ή αμέσως μετά την άδεια μητρότητας και γονικής άδειας.
Η απόφαση δεν αποτελεί απλώς δικαίωση έξι γυναικών από το Κεμπέκ. Θέτει ένα ζήτημα που αφορά εργαζόμενες σε ολόκληρη τη χώρα και υποχρεώνει την Οτάβα να επανεξετάσει ένα μηχανισμό που, στην πράξη, μπορούσε να μετατρέψει την απόκτηση παιδιού σε απώλεια ασφαλιστικής προστασίας.
ΠΩΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΘΗΚΕ Η ΑΔΙΚΙΑ
Οι έξι προσφεύγουσες είχαν γεννήσει, είχαν λάβει παροχές μητρότητας και γονικές παροχές και στη συνέχεια έχασαν την εργασία τους. Όταν ζήτησαν τις κανονικές παροχές EI που καταβάλλονται λόγω ανεργίας, οι αιτήσεις τους απορρίφθηκαν ολικά ή εν μέρει. Το πρόβλημα προέκυπτε από τον τρόπο με τον οποίο ο νόμος συνδύαζε την περίοδο υπολογισμού, τον αριθμό των ασφαλισμένων ωρών και το ανώτατο όριο των εβδομάδων παροχών. Κατά την άδεια μητρότητας οι γυναίκες δεν εργάζονται και, επομένως, δε συγκεντρώνουν νέες ασφαλισμένες ώρες. Αν η θέση τους καταργούνταν ή γινόταν μαζική απόλυση σε εκείνη ακριβώς την περίοδο, μπορούσαν να ανακαλύψουν ότι δεν είχαν πλέον πρόσβαση στην κανονική προστασία ανεργίας, την οποία θα είχαν αν δεν είχαν προηγουμένως λάβει τις νόμιμες παροχές μητρότητας και γονικής άδειας.
Το Εφετείο περιέγραψε καθαρά αυτή την αντίφαση. Οι παροχές μητρότητας έχουν σκοπό να αντικαθιστούν το εισόδημα, όταν μια γυναίκα διακόπτει την εργασία της για να γεννήσει και να φροντίσει το νεογέννητο. Δε θα έπρεπε, όμως, η χρήση αυτής της προστασίας να εξαντλεί ή να μειώνει την ασφάλιση απέναντι σε ένα διαφορετικό κίνδυνο: την απώλεια της εργασίας. Με άλλα λόγια, η εργαζόμενη είχε πληρώσει εισφορές για προστασία από την ανεργία, αλλά μπορούσε να τη χάσει ακριβώς επειδή έκανε χρήση ενός άλλου δικαιώματος που προβλέπει ο ίδιος νόμος.
Η ΙΣΟΤΗΤΑ ΔΕΝ ΚΡΙΝΕΤΑΙ
ΜΟΝΟ ΑΠΟ ΤΗ ΔΙΑΤΥΠΩΣΗ
Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση υποστήριξε, ότι οι επίμαχοι κανόνες ήταν ουδέτεροι, επειδή εφαρμόζονταν τυπικά τόσο στους άνδρες όσο και στις γυναίκες. Το Δικαστήριο, όμως, εξέτασε το πραγματικό τους αποτέλεσμα. Μόνο οι γυναίκες μπορούν να κυοφορήσουν και να λάβουν παροχές μητρότητας, ενώ οι περισσότερες γονικές παροχές και οι περισσότεροι συνδυασμοί παροχών μητρότητας και γονικής άδειας, καταβάλλονται επίσης σε γυναίκες. Κατά συνέπεια, ο περιορισμός στη συσσώρευση αυτών των παροχών με τις κανονικές παροχές ανεργίας, επιβαρύνει δυσανάλογα τις γυναίκες.
Οι δικαστές κατέληξαν ότι η ρύθμιση παραβιάζει το άρθρο 15 του Καναδικού Χάρτη Δικαιωμάτων και Ελευθεριών, το οποίο κατοχυρώνει την ισότητα ενώπιον και βάσει του νόμου. Έκριναν επίσης, ότι η παραβίαση δε δικαιολογείται βάσει του άρθρου 1 του Χάρτη. Η ουσία της απόφασης είναι ιδιαίτερα ισχυρή: η μητρότητα δεν μπορεί να αποτελεί το τίμημα για την απώλεια μιας ασφαλιστικής κάλυψης, που η εργαζόμενη είχε ήδη κερδίσει με την εργασία και τις εισφορές της.
ΤΙ ΑΛΛΑΖΕΙ ΚΑΙ ΤΙ
ΔΕΝ ΑΛΛΑΖΕΙ ΑΜΕΣΩΣ
Το Εφετείο κήρυξε ανίσχυρες τις επίμαχες διατάξεις, αλλά ανέστειλε την ισχύ της δήλωσης ακυρότητας για ένα χρόνο. Η αναστολή αυτή είναι κρίσιμη. Δε σημαίνει ότι από τις 3 Σεπτεμβρίου κάθε παρόμοια αίτηση θα εγκρίνεται αυτομάτως, ούτε ότι το σύνολο του συστήματος EI ανατρέπεται άμεσα. Το Δικαστήριο αναγνώρισε ότι πρόκειται για ένα σύνθετο, ανταποδοτικό ασφαλιστικό πρόγραμμα και έδωσε στο Κοινοβούλιο χρόνο να τροποποιήσει το νόμο με τρόπο συμβατό με το Χάρτη.
Μετά την παρέλευση του έτους, οι αιτήσεις των έξι γυναικών θα επιστραφούν στην Επιτροπή Ασφάλισης Απασχόλησης του Καναδά για νέα εξέταση, σύμφωνα με το νομοθετικό πλαίσιο που θα ισχύει τότε. Αν το Κοινοβούλιο δε διορθώσει το νόμο εγκαίρως, το Γενικό Τμήμα του Δικαστηρίου Κοινωνικής Ασφάλισης θα εξετάσει τις αιτήσεις με βάση τη δήλωση του Εφετείου. Η απόφαση αναφέρει ακόμη ότι, μετά το τέλος της αναστολής, άλλα πρόσωπα που βρίσκονται σε ανάλογη κατάσταση ενδέχεται να ζητήσουν θεραπεία βάσει του άρθρου 24 του Χάρτη. Αυτό δεν είναι εγγύηση αυτόματης πληρωμής για κάθε παλιά υπόθεση, αλλά ανοίγει μια πραγματική οδό διεκδίκησης.
ΜΙΑ ΥΠΟΘΕΣΗ ΟΚΤΩ ΕΤΩΝ
Η διαμάχη δεν ξεκίνησε τώρα. Οι περιπτώσεις των έξι γυναικών ανάγονται στα έτη 2016, 2017 και 2018. Αρχικά δικαιώθηκαν από το Γενικό Τμήμα του Δικαστηρίου Κοινωνικής Ασφάλισης, αλλά η απόφαση ανατράπηκε από το Εφετειακό Τμήμα του ίδιου διοικητικού δικαστηρίου. Η νέα απόφαση του Ομοσπονδιακού Εφετείου επαναφέρει τη βασική διαπίστωση περί διάκρισης και δείχνει πόσο μακρύς μπορεί να είναι ο δρόμος για πολίτες που αμφισβητούν έναν ομοσπονδιακό μηχανισμό παροχών.
Για οικογένειες στο Μόντρεαλ και σε όλο το Κεμπέκ, το ζήτημα έχει πρόσθετη σημασία, επειδή η γονική ασφάλιση του Κεμπέκ και η ομοσπονδιακή EI είναι διαφορετικά συστήματα που συναντώνται όταν προκύψει ανεργία. Η απόφαση αφορά τις κανονικές ομοσπονδιακές παροχές EI μετά τη λήψη παροχών μητρότητας ή γονικών παροχών· δεν καταργεί ούτε τροποποιεί από μόνη της το Régime québécois d’assurance parentale. Αυτή η διάκριση είναι απαραίτητη, ώστε οι εργαζόμενοι να μη θεωρήσουν ότι άλλαξαν από τη μια μέρα στην άλλη όλοι οι κανόνες της άδειας γονέων στο Κεμπέκ.
Η ΕΥΘΥΝΗ ΠΕΡΝΑ ΣΤΗΝ ΟΤΑΒΑ
Η δικαστική νίκη είναι ιστορική, αλλά η πραγματική δοκιμασία αρχίζει τώρα. Το Κοινοβούλιο πρέπει να σχεδιάσει μια λύση που θα προστατεύει τις γυναίκες, χωρίς να δημιουργεί νέα κενά ή αδικίες στο σύστημα. Θα χρειαστεί να ξεκαθαριστεί ποια ασφαλισμένη περίοδος θα λαμβάνεται υπόψη, πώς θα αναγνωρίζονται οι ώρες εργασίας πριν από την άδεια και πώς θα αντιμετωπίζονται οι αιτήσεις που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη. Η κυβέρνηση οφείλει επίσης να ενημερώσει έγκαιρα και σε απλή γλώσσα τους δικαιούχους, επειδή η αβεβαιότητα γύρω από την EI μπορεί να αφήσει μια οικογένεια χωρίς εισόδημα σε μια στιγμή μεγάλης ευαλωτότητας.
