Μια πρόκληση με κοινωνικές και περιβαλλοντικές προεκτάσεις

Η σπατάλη τροφίμων αποτελεί ένα από τα πιο ανησυχητικά φαινόμενα της σύγχρονης εποχής, με επιπτώσεις που ξεπερνούν τα όρια της οικονομίας και αγγίζουν τον κοινωνικό ιστό και το περιβάλλον. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, το πρόβλημα έχει λάβει διαστάσεις κρίσης, ενώ η Ελλάδα συγκαταλέγεται (δυστυχώς) στις χώρες με τις χειρότερες επιδόσεις.

ΤΑ ΜΕΓΕΘΗ ΤΗΣ ΣΠΑΤΑΛΗΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Eurostat για το 2023, η Ευρωπαϊκή Ένωση παρήγαγε πάνω από 58 εκατομμύρια τόνους τροφικών αποβλήτων, που αντιστοιχούν σε περίπου 130 κιλά ανά κάτοικο. Από αυτά, το 53% προέρχεται από τα νοικοκυριά, ενώ το υπόλοιπο 47% προέρχεται από την αλυσίδα παραγωγής και διανομής τροφίμων – δηλαδή από την πρωτογενή παραγωγή, τη μεταποίηση, το λιανικό εμπόριο και την εστίαση.

Η σπατάλη τροφίμων δεν είναι μόνο ζήτημα διαχείρισης πόρων. Σύμφωνα με τη Συμμαχία για τη Μείωση Σπατάλης Τροφίμων, αν η σπατάλη τροφίμων ήταν χώρα, θα ήταν η τρίτη πιο ρυπογόνα στον κόσμο, μετά την Κίνα και τις ΗΠΑ, καθώς ευθύνεται για το 8%-10% των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Στην ΕΕ, η σπατάλη τροφίμων ευθύνεται για το 16% των εκπομπών που σχετίζονται με το σύστημα διατροφής.

Η ΕΛΛΑΔΑ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΧΕΙΡΟΤΕΡΗ ΘΕΣΗ

Η εικόνα στην Ελλάδα είναι ακόμη πιο απογοητευτική. Το 2023, κάθε Έλληνας πολίτης πέταξε κατά μέσο όρο 201 κιλά τροφίμων, τοποθετώντας τη χώρα στην τρίτη χειρότερη θέση στην ΕΕ, μετά την Κύπρο και τη Δανία. Συνολικά, η Ελλάδα παρήγαγε πάνω από 2,09 εκατομμύρια τόνους τροφικών αποβλήτων, εκ των οποίων σχεδόν τα μισά (44%) προήλθαν από τα νοικοκυριά.

Αξιοσημείωτο είναι, ότι ενώ το ποσοστό σπατάλης από τα ελληνικά νοικοκυριά είναι ελαφρώς χαμηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (44% έναντι 53%), η συνολική ποσότητα τροφίμων που πετιούνται παραμένει εξαιρετικά υψηλή. Το υπόλοιπο των αποβλήτων προέρχεται από την επεξεργασία τροφίμων (23%), την πρωτογενή παραγωγή (11,4%), την εστίαση (11%) και το λιανικό εμπόριο (8%).

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

Η σπατάλη τροφίμων έχει πολλαπλές συνέπειες. Πέρα από την επιβάρυνση του περιβάλλοντος, με εκπομπές αερίων και σπατάλη φυσικών πόρων (νερό, ενέργεια, γη), δημιουργεί και κοινωνικές ανισότητες. Στην Ελλάδα, το 7% του πληθυσμού βρίσκεται στο όριο της πείνας, ενώ το 11,2% αντιμετωπίζει επισιτιστική ανασφάλεια. Το γεγονός ότι τόνοι τροφίμων καταλήγουν στα σκουπίδια, ενώ χιλιάδες άνθρωποι στερούνται βασικά αγαθά, αποτελεί ηθική πρόκληση για την κοινωνία.

ΑΙΤΙΕΣ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ

Οι αιτίες της σπατάλης είναι σύνθετες. Στα νοικοκυριά, η υπερκατανάλωση, η λανθασμένη αποθήκευση, η μη ορθή εκτίμηση των ποσοτήτων και η παρερμηνεία των ημερομηνιών λήξης, είναι βασικοί παράγοντες. Στην εφοδιαστική αλυσίδα, η έλλειψη συντονισμού, οι αυστηρές προδιαγραφές εμφάνισης και η περιορισμένη δυνατότητα αναδιανομής των πλεονασμάτων, επιτείνουν το πρόβλημα.

Η Danone, στο πλαίσιο της εβδομάδας δράσης για τη μείωση της σπατάλης τροφίμων (Food Saving Action Week 2025), προώθησε πρακτικές λύσεις για τα νοικοκυριά, όπως η σωστή αποθήκευση, η αξιοποίηση των περισσευμάτων και η ενημέρωση για τις ημερομηνίες λήξης. Τέτοιες πρωτοβουλίες δείχνουν το δρόμο προς μία πιο βιώσιμη καθημερινότητα.

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ

Η αντιμετώπιση της σπατάλης τροφίμων απαιτεί συντονισμένη δράση σε πολλά επίπεδα:

► Εκπαίδευση και ευαισθητοποίηση: Ενίσχυση της ενημέρωσης των πολιτών για τις επιπτώσεις της σπατάλης και τις πρακτικές πρόληψης.

► Νομοθετικές πρωτοβουλίες: Ενίσχυση της νομοθεσίας για τη δωρεά τροφίμων, την αναδιανομή και την κυκλική οικονομία.

► Υποστήριξη της καινοτομίας: Ανάπτυξη τεχνολογιών για την παρακολούθηση και μείωση των αποβλήτων σε όλα τα στάδια της αλυσίδας.

► Συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα: Δημιουργία πλατφορμών συνεργασίας για την αξιοποίηση των πλεονασμάτων και την ενίσχυση των ευάλωτων ομάδων.

ΑΛΛΑΓΗ ΝΟΟΤΡΟΠΙΑΣ

Η σπατάλη τροφίμων είναι ένα πολυδιάστατο πρόβλημα, που απαιτεί συλλογική ευθύνη και δράση. Στην Ευρώπη, και ιδιαίτερα στην Ελλάδα, η ανάγκη για αλλαγή νοοτροπίας και πρακτικών είναι επιτακτική. Η μείωση της σπατάλης δεν είναι απλώς περιβαλλοντική ή οικονομική επιλογή – είναι πράξη κοινωνικής αλληλεγγύης και πολιτισμικής ωριμότητας.

© ΤΑ ΝΕΑ

Η αεροπορική ισχύς αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την εθνική ασφάλεια και την αποτροπή σε περιοχές υψηλής γεωστρατηγικής έντασης, όπως το Αιγαίο και η Ανατολική Μεσόγειος. Η Ελλάδα και η Τουρκία, δύο χώρες με μακρά ιστορία ανταγωνισμού και κοινή συμμετοχή στο ΝΑΤΟ, διαθέτουν ισχυρές Πολεμικές Αεροπορίες, με διαφορετικές στρατηγικές, φιλοσοφίες εξοπλισμού και τεχνολογικές δυνατότητες.

1] ΠΟΣΟΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΔΥΝΑΜΙΚΟ

• Ελλάδα: Η Πολεμική Αεροπορία διαθέτει περίπου 230 μαχητικά αεροσκάφη και περίπου 15.000 άτομα προσωπικό, με υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης και εμπειρίας σε αποστολές αναχαίτισης και αεροπορικής υπεροχής.

• Τουρκία: Η Τουρκική Πολεμική Αεροπορία αριθμεί περίπου 300 μαχητικά αεροσκάφη και πάνω από 60.000 άτομα προσωπικό, με μεγαλύτερη έμφαση στην αριθμητική υπεροχή και την εγχώρια παραγωγή.

Παρότι η Τουρκία υπερτερεί αριθμητικά, η Ελλάδα επενδύει σε ποιοτική αναβάθμιση και τεχνολογική υπεροχή.

2] ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΥΠΕΡΟΧΗ

ΚΑΙ ΤΥΠΟΙ ΜΑΧΗΤΙΚΩΝ

ΕΛΛΑΔΑ

• F-16 Viper: Η Ελλάδα έχει ξεκινήσει τον εκσυγχρονισμό 83 F-16 σε έκδοση Viper, με προηγμένα ραντάρ AESA, συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου και δυνατότητες δικτυοκεντρικών επιχειρήσεων.

• Dassault Rafale F3R: Η απόκτηση 24 Rafale από τη Γαλλία προσφέρει στην Ελλάδα μαχητικά 4.5 γενιάς με δυνατότητες stealth, υπερηχητική πτήση και προηγμένα όπλα, όπως οι πύραυλοι Meteor και SCALP.

• F-35 Lightning II: Η Ελλάδα έχει ενταχθεί στο πρόγραμμα απόκτησης των F-35, με τις πρώτες παραδόσεις να αναμένονται το 2026. Το F-35 είναι μαχητικό 5^ης γενιάς με δυνατότητες stealth, αισθητήρες υψηλής ευκρίνειας και πλήρη δικτυοκεντρική λειτουργία.

ΤΟΥΡΚΙΑ

• F-16 Block 30/40/50: Η Τουρκία διαθέτει περίπου 240 F-16, εκ των οποίων αρκετά είναι παλαιότερων εκδόσεων. Έχει ξεκινήσει πρόγραμμα εκσυγχρονισμού αλλά με περιορισμούς, λόγω των αμερικανικών κυρώσεων.

• Eurofighter Typhoon (προγραμματισμένα): Η Τουρκία έχει συμφωνήσει για την αγορά 40 Eurofighter Typhoon από τη Βρετανία και τη Γερμανία, σε μια προσπάθεια να καλύψει το κενό που άφησε ο αποκλεισμός της από το πρόγραμμα F-35.

• TF-X (KAAN): Το εγχώριο τουρκικό μαχητικό 5^ης γενιάς βρίσκεται ακόμα σε φάση ανάπτυξης. Παρά τις φιλοδοξίες, δεν αναμένεται να είναι επιχειρησιακά έτοιμο πριν το 2030.

Η Ελλάδα έχει ήδη επιχειρησιακή πρόσβαση σε μαχητικά 4.5 και 5^ης γενιάς, ενώ η Τουρκία βρίσκεται σε μεταβατική φάση.

3] ΟΠΛΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

ΚΑΙ ΔΙΚΤΥΟΚΕΝΤΡΙΚΕΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ

• Ελλάδα: Διαθέτει πυραύλους Meteor (εμβέλεια >150 χλμ.), SCALP (πύραυλοι cruise), Exocet και σύγχρονα συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου. Η διασύνδεση των Rafale και F-16 Viper με Link 16 προσφέρει πλήρη εικόνα πεδίου μάχης.

• Τουρκία: Επενδύει σε εγχώρια συστήματα, όπως οι πύραυλοι SOM και Bozdoğan αλλά υστερεί σε δικτυοκεντρική διασύνδεση, λόγω περιορισμένης πρόσβασης σε δυτικά συστήματα.

Η ελληνική ΠΑ έχει πλεονέκτημα σε αποστολές αεροπορικής υπεροχής και στρατηγικής κρούσης.

4] ΑΝΤΙΑΕΡΟΠΟΡΙΚΗ ΑΜΥΝΑ ΚΑΙ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ

• Ελλάδα: Διαθέτει Patriot PAC-3, σύστημα Hawk και εγχώρια ραντάρ. Η συνεργασία με το ΝΑΤΟ και η πρόσβαση σε δυτικά συστήματα ενισχύουν την αεράμυνα.

• Τουρκία: Η αγορά των ρωσικών S-400 έχει προκαλέσει σοβαρές επιπλοκές στις σχέσεις με το ΝΑΤΟ και έχει οδηγήσει στον αποκλεισμό από το πρόγραμμα F-35. Παρά την ισχύ των S-400, η επιχειρησιακή τους ενσωμάτωση παραμένει αμφιλεγόμενη.

Η Ελλάδα διατηρεί πιο συνεκτική και συμβατή αεράμυνα με τις δυτικές δομές.

5] ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΔΟΓΜΑ

• Ελλάδα: Επενδύει σε αποτροπή μέσω τεχνολογικής υπεροχής, ευελιξίας και διεθνών συμμαχιών. Η συνεργασία με Γαλλία, ΗΠΑ και Ισραήλ, ενισχύει την επιχειρησιακή της ετοιμότητα.

• Τουρκία: Ακολουθεί επεκτατικό δόγμα, με έμφαση στην εγχώρια παραγωγή και την αριθμητική υπεροχή. Η απομόνωση από δυτικά προγράμματα περιορίζει την τεχνολογική της πρόοδο.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Η σύγκριση των αεροπορικών δυνάμεων Ελλάδας και Τουρκίας το 2025 δείχνει ότι:

• Η Ελλάδα υπερέχει ποιοτικά, με πρόσβαση σε μαχητικά τελευταίας γενιάς, προηγμένα όπλα και δικτυοκεντρικές δυνατότητες.

• Η Τουρκία υπερέχει αριθμητικά αλλά αντιμετωπίζει περιορισμούς, λόγω πολιτικών επιλογών και τεχνολογικών αποκλεισμών.

• Η ισορροπία ισχύος στο Αιγαίο τείνει υπέρ της Ελλάδας, ιδιαίτερα σε αποστολές αεροπορικής υπεροχής και στρατηγικής κρούσης.

Η εξέλιξη των εξοπλιστικών προγραμμάτων και η γεωπολιτική δυναμική θα συνεχίσουν να επηρεάζουν την ισορροπία, αλλά προς το παρόν η ελληνική Πολεμική Αεροπορία διατηρεί σαφές πλεονέκτημα.

Της Ναταλίας Νέγρη

Η Κυβέρνηση, μετά από δήλωση του Πρωθυπουργού Κ. Μητσοτάκη, φέρνει τροπολογία την προσεχή εβδομάδα στη Βουλή, με την οποία η ευθύνη (για καταστροφές και βανδαλισμούς) στο Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη θα ανατεθεί στο Υπουργείο Άμυνας, ενώ η αστυνόμευση του χώρου θα παραμείνει στην Αστυνομία.

Η πρωτοβουλία της Κυβέρνησης, που δε στερείται σκοπιμότητας, προκάλεσε έντονες αντιδράσεις από τα κόμματα της αντιπολίτευσης, από νομικούς, δημοσιογράφους και κάθε είδους αναλυτές. Το τι ανοησίες ακούστηκαν, δεν περιγράφεται.

Ορισμένοι αποφάνθηκαν ότι ο στρατός δεν μπορεί να έχει την ευθύνη του Μνημείου και ότι η μόνη αρμοδιότητά του είναι να υπερασπίζεται τα σύνορα της χώρας. Μίλησαν για στρατικοποίηση του χώρου. Μόνο που ο στρατός φρουρεί το Μνημείο εδώ και 93 χρόνια, από το 1932 όταν αυτό εγκαινιάστηκε. Από τότε δημιουργήθηκε ειδικός λόχος για τη φύλαξη του Άγνωστου Στρατιώτη. Αν δεν το ξέρουν, οι ένοπλοι Εύζωνοι που φυλάνε το Μνημείο είναι στρατιωτική μονάδα.

Κάποιοι άλλοι ισχυρίστηκαν, ότι η τροπολογία που θα ψηφιστεί αποτελεί περιορισμό του συνταγματικού δικαιώματος του συνέρχεσθε και της ελευθερίας των πολιτών να διαδηλώνουν. Μόνο που εδώ συγχέουν το Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη με την Πλατεία Συντάγματος. Το ένα από το άλλο χωρίζονται από μια… λεωφόρο. Στην Πλατεία μπορούν να γίνονται κάθε είδους συγκεντρώσεις, διαδηλώσεις, διαμαρτυρίες, απεργίες πείνας και ό,τι άλλο – μέσα, πάντα, σε κάποια πλαίσια.

Το Μνημείο, όμως, είναι ένα κενοτάφιο, στο οποίο δε θα πρέπει να επιτρέπονται εκδηλώσεις, παρά μόνο αυτές που αποδίδουν τιμή σ’ αυτούς που έδωσαν τη ζωή τους για την απελευθέρωση των Ελλήνων και την ελευθερία του Έθνους.

Αν ένας Έλληνας σταθεί μπροστά στο Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη και διαβάσει μερικές από τις επιγραφές θα ανατριχιάσει:

ΕΛΑΣΣΩΝ-ΣΑΡΑΝΤΑΠΟΡΟΝ-ΚΑΤΕΡΙΝΗ-ΣΟΡΟΒΙΤΣ

ΓΙΑΝΝΙΤΣΑ-ΣΑΛΟΝΙΚΗ

ΚΙΛΚΙΣ-ΛΑΧΑΝΑ

ΣΚΡΑ-ΣΤΡΥΜΩΝ-ΔΟΪΡΑΝΗ-ΜΠΕΛΕ

ΠΡΟΥΣΣΑ-ΦΙΛΑΔΕΛΦΕΙΑ-ΚΙΟΥΤΑΧΕΙΑ-ΑΦΙΟΝ ΚΑΡΑΧΙΣΑΡ-ΣΑΓΓΑΡΙΟΣ

ΠΙΝΔΟΣ-ΜΟΡΟΒΑ-ΚΟΡΥΤΣΑ-ΚΑΛΑΜΑΣ-ΧΕΙΜΑΡΡΑ

ΑΡΓΥΡΟΚΑΣΤΡΟΝ-ΚΑΛΠΑΚΙ-ΚΛΕΙΣΟΥΡΑ-ΠΡΕΜΕΤΗ

ΡΟΥΠΕΛ-ΚΡΗΤΗ-ΕΛ ΑΛΑΜΕΪΝ

ΚΥΠΡΟΣ-ΑΙΓΑΙΟ-ΙΟΝΙΟ

Στο κέντρο του Μνημείου αναγράφεται: «ΕΙΣ ΑΦΑΝΗ ΣΤΡΑΤΙΩΤΗ»

Ο Άγνωστος Στρατιώτης δεν είναι μνημείο των θυμάτων οδικών, σιδηροδρομικών ή ναυτικών δυστυχημάτων. Δεν είναι μνημείο των θυμάτων πυρκαγιών, πλημμυρών ή άλλων φυσικών καταστροφών. Είναι το κενοτάφιο όσων έδωσαν τη ζωή τους για την ύπαρξη του έθνους των Ελλήνων.

Ακόμη και η ακατάβλητη, αξιοπρεπής και συμπαθής Μαρία Καρυστιανού, ακολούθησε «το κύμα». Μίλησε για «αντιδημοκρατική και ντροπιαστική πρόταση» και πρόσθεσε: «Μην τολμήσετε να οικειοποιηθείτε και το Μνημείο. Τα ονόματα των νεκρών (σ.σ. των Τεμπών) θα μείνουν εκεί μέχρι την τελική δικαίωση».

Αν, όμως, μετατρέψουμε το Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη, σε μνημείο των κατά καιρούς θυμάτων, όποιοι κι αν ευθύνονται γι’ αυτά, τότε θα έχουμε χάσει την ψυχή μας. Θα έχουμε αντικαταστήσει τη δόξα και την τιμή με τις συμφορές. Αυτό ακριβώς που επιδιώκουν οι κάθε είδους εθνομηδενιστές.