Χρονιά εκλογών σε πολλές χώρες το 2021 – Αρκετές από αυτές μπορεί να έχουν επιπτώσεις στην κατεύθυνση που θα πάρει και η παγκόσμια οικονομία

Όλοι ελπίζουν ότι το 2021 θα βάλει τέλος σε έναν αρνητικό οικονομικό κύκλο, που πυροδοτήθηκε από την πανδημία και τα περιοριστικά μέτρα που ελήφθησαν για την αντιμετώπισή της, αλλά έχει τη βάση της στις βαθύτερες αντιφάσεις που διαπερνούν την παγκόσμια οικονομία.

Παναγιώτης Σωτήρης

Όμως, ταυτόχρονα, είναι και μια χρονιά εκλογικού κύκλου για πολλές χώρες. Εκλογών που επειδή θα έρθουν σε μια στιγμή που οι χώρες είτε θα αντιμετωπίζουν ακόμη την πανδημία ή θα βρίσκονται στην πρώτη φάση εξόδου από αυτή αποκτούν ιδιαίτερη σημασία, καθώς ο πολιτικός αντίκτυπος θα μπορούσε να επηρεάσει και την οικονομία.

ΕΥΡΩΠΗ: ΤΑ ΕΓΚΑΙΝΙΑ ΤΗΣ
ΜΕΤΑ-ΜΕΡΚΕΛ ΕΠΟΧΗΣ
Στην Ευρώπη, η χρονιά θα σηματοδοτηθεί από μια ιστορικών διαστάσεων αλλαγή: την έξοδο της Άνγκελα Μέρκελ από την ενεργό πολιτική μετά τις επερχόμενες γερμανικές εκλογές της 26ης Σεπτεμβρίου 2021.
Βέβαια, στην πραγματικότητα όλα δείχνουν ότι και σε αυτές τις εκλογές, θα είναι η δική της πολιτική παρουσία που θα τις καθορίσει. Παρά τα προβλήματα που υπάρχουν με το δεύτερο κύμα της πανδημίας, συμπεριλαμβανομένων και των καθυστερήσεων με τα εμβόλια, η Άνγκελα Μέρκελ κατάφερε να ανακτήσει τη δημοφιλία της, την ώρα που ήταν καθοριστική για το ξεπέρασμα διαφόρων εμποδίων και στο ευρωπαϊκό επίπεδο, ξεκινώντας από τη μεγάλη προσπάθεια να εγκριθεί το «Ταμείο Ανάκαμψης».
Κατάφερε επίσης να εκλεγεί ο εκλεκτός της Άρμιν Λάσετ στην ηγεσία της CDU, με σημαντικές πιθανότητες να είναι και ο υποψήφιος καγκελάριος, παρά την αυξημένη δημοσκοπική δημοφιλία του Μάρκους Σέντερ, ηγέτη του «αδελφού» κόμματος της Βαυαρίας CSU.
Οι δημοσκοπήσεις δίνουν ένα σαφές προβάδισμα στη CDU/CSU με δεύτερο κόμμα τους «Πράσινους», ανοίγοντας το δρόμο και για μια νέα «γεωμετρία» κυβερνητική.
Όλα αυτά παραπέμπουν σε μια συνθήκη, όπου μεγάλες αλλαγές στην οικονομική πολιτική της Γερμανίας μάλλον δε θα υπάρξουν, αν και η νέα κυβέρνηση θα κληθεί να αναμετρηθεί με την πρόκληση της ανάπτυξης τόσο στο γερμανικό όσο και στο ευρωπαϊκό επίπεδο.
Η κατάρρευση του κυβερνητικού συνασπισμού στην Ολλανδία και η προοπτική εκλογών, επίσης δεν αναμένεται να σημάνουν κάποια σημαντική αλλαγή στην οικονομική πολιτική, καθώς είναι πιθανό ο Μάρκ Ρούτε και το Λαϊκό Κόμμα να διατηρήσουν σημαντικές δυνάμεις και άρα κεντρικό ρόλο και στην επόμενη κυβέρνηση, παρά τη φθορά από το σκάνδαλο με τα επιδόματα που πυροδότησε την παραίτησή του.
Στη Τσεχία, το κυβερνών κόμμα ΑΝΟ του μεγαλοεπιχειρηματία πρωθυπουργού Αντρέι Μπάρμπις δείχνει να διατηρεί την πρωτιά στις δημοσκοπήσεις, όμως αναμένεται στις εκλογές να καταγραφεί και η φθορά από τα προβλήματα στη διαχείριση της πανδημίας, με τις δημοσκοπήσεις να δείχνουν πιο ωφελημένη τη συμμαχία ανάμεσα στους Πειρατές και το κόμμα των Δημάρχων και Ανεξαρτήτων, αλλά και το συνασπισμό των κεντροδεξιών κομμάτων SPOLU. Ωστόσο και εδώ δεν αναμένεται σημαντική αλλαγή στη βασική οικονομική πολιτική. Ούτε φαίνεται να υπάρχει κάποια διάθεση για την επιτάχυνση της διαδικασίας ένταξης στο ευρώ.
Στη Βουλγαρία, το κόμμα του πρωθυπουργού Μπορίσοφ προηγείται στις δημοσκοπήσεις για τις βουλευτικές εκλογές της 28ης Μαρτίου, όμως υπάρχει αρκετά μεγάλη δυσαρέσκεια και πολλές κατηγορίες για διαφθορά. Στην προσπάθειά του να εξασφαλίσει την υποστήριξη ενός εθνικιστικού κόμματος στο συνασπισμό του, ο Μπορίσοφ έχει σκληρύνει τη στάση του σε σχέση με την ενταξιακή προοπτική της Δημοκρατίας της Βόρειας Μακεδονίας, επιμένοντας ότι δεν υπάρχει «μακεδονική» γλώσσα αλλά μόνο μια «βουλγαρική διάλεκτος». Η χώρα έχει το φθινόπωρο και προεδρικές εκλογές, με τον τωρινό πρόεδρο, το σοσιαλιστή Ρούμεν Ράντεφ, να δικαιούται επανεκλογής και ανοιχτό είναι το ερώτημα ποιος θα είναι ο αντίπαλός του.
Εάν υπάρχει μια παράμετρος αστάθειας στην Ευρώπη, αυτή είναι πρωτίστως η Ιταλία. Παρότι τα περισσότερα κόμματα θέλουν να αποφύγουν πρόωρες εκλογές, ιδίως με το δεδομένο ότι στον ορίζοντα υπάρχουν και οι προεδρικές εκλογές του 2022, που αρκετοί θα ήθελαν να γίνουν με τη σημερινή Βουλή, εντούτοις όλα θα κριθούν από το εάν θα σχηματιστεί τελικά κυβέρνηση. Σε κάθε περίπτωση, με δεδομένο το μέγεθος της ιταλικής οικονομίας (και του ιταλικού χρέους) το σε ποια κατεύθυνση θα κινηθεί η οικονομική πολιτική θα έχει ευρύτερο αντίκτυπο στην Ευρώπη, ιδίως όταν από διάφορες πλευρές υπάρχει πίεση για σύγκρουση με το περιοριστικό δημοσιονομικό πλαίσιο που θέλει η ΕΕ.

Η ΡΩΣΙΚΗ ΣΤΑΘΕΡΟΤΗΤΑ
Εκλογές έχει και η Ρωσία το 2021. Οι εκλογές αναμένεται να πραγματοποιηθούν μέχρι τις 19 Σεπτεμβρίου 2021. Ωστόσο, όλοι εκτιμούν ότι η «Ενωμένη Ρωσία», ο σχηματισμός που στηρίζει το Ρώσο πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν θα κερδίσει και πάλι τις εκλογές. Βέβαια, οι δημοσκοπήσεις δείχνουν τη δημοφιλία του σχηματισμού να έχει υποχωρήσει, με τους ψηφοφόρους, που πέρσι έδωσαν την έγκριση στις συνταγματικές αλλαγές που θα δίνουν δυνατότητα επανεκλογής στον Πούτιν, να μη συγχωρούν τις αλλαγές στο ασφαλιστικό του 2018 και την αύξηση του ορίου συνταξιοδότησης. Προφανώς και η προεκλογική περίοδος θα δώσει δυνατότητα στην αντιπολίτευση να διαμαρτυρηθεί (εν μέρει το είδαμε και στις πρόσφατες διαδηλώσεις), όμως δύσκολα θα υπάρξει μια μεγάλη πολιτική ανατροπή.

H ΙΑΠΩΝΙΑ ΕΤΟΙΜΑΖΕΤΑΙ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΡΩΤΕΣ
ΕΚΛΟΓΕΣ ΤΗΣ ΜΕΤΑ-ΑΜΠΕ ΕΠΟΧΗΣ
Για την Ιαπωνία είναι επίσης χρονιά εκλογών. Η αποχώρηση του Άμπε από την πρωθυπουργία σήμανε ένα ιδιότυπο «τέλος εποχής», όμως δε σηματοδότησε αλλαγή οικονομικής πολιτικής. Το κυβερνών Φιλελεύθερο Δημοκρατικό Κόμμα δεν αναμένεται να χάσει την πρωτιά όποτε και εάν γίνουν οι εκλογές και το ενδιαφέρον μεταφέρεται, στο ποιες παράμετροι θα επηρεάσουν την εκλογική μάχη – από την πανδημία και το τι θα γίνει με τους Ολυμπιακούς Αγώνες μέχρι τις εσωτερικές μάχες εξουσίας στο ίδιο το κυβερνών κόμμα.
Όμως, δύσκολα θα αλλάξει η τρέχουσα χαλαρή νομισματική πολιτική (ας μην ξεχνάμε ότι η Ιαπωνία ήταν από τις πρώτες χώρες που κατέφυγε σε αυτό που καθιερώθηκε να αποκαλείται «ποσοτική χαλάρωση») και ο σχετικά μετριοπαθής ρυθμός εμπέδωσης μεταρρυθμίσεων, συνολικά αυτό που συνηθίσαμε να ονομάζουμε Abenomics.

ΤΑ ΑΝΟΙΧΤΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ
ΓΙΑ ΤΗ ΛΑΤΙΝΙΚΗ ΑΜΕΡΙΚΗ
Εάν κάπου αναμένονται εκλογές που μπορεί να οδηγήσουν και σε αλλαγές ως προς την οικονομική πολιτική είναι στη Λατινική Αμερική. Κυρίως, επειδή εκεί οι επιπτώσεις (κοινωνικές και οικονομικές) από την πανδημία ήταν μεγάλες.
Αυτό δεν αφορά τόσο το Μεξικό όπου στις ομοσπονδιακές βουλευτικές εκλογές ο συνασπισμός που υποστηρίζει τον πρόεδρο Ομπραδόρ αναμένεται να κερδίσει και πάλι στις εκλογές – και όπου ούτως ή άλλως η έμφαση στην κοινωνική πολιτική συνδυαζόταν με τη δημοσιονομική πειθαρχία και την αξιοποίηση της εμπορικής συμφωνίας με τις ΗΠΑ και τον Καναδά. Ούτε αναμένεται μεγάλη αλλαγή οικονομικής πολιτικής στο Περού.
Όμως, σε χώρες όπως ο Ισημερινός, (ο σοσιαλιστής Αντρές Αράους και ο συντηρητικός Γκιγιέρμο Λάσο θα αναμετρηθούν στο δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών την 11η Απριλίου), με τον πρώτο να θέλει να αναδιαπραγματευτεί τη συμφωνία με το ΔΝΤ, στην Αργεντινή όπου στις εκλογές του Οκτωβρίου για την ανανέωση μεγάλου μέρος των νομοθετικών οργάνων αλλά και στη Χιλή, που είχε ένα μεγάλο κύκλο κοινωνικής αναταραχής το προηγούμενο διάστημα, είναι πιθανό να εκφραστεί πολύ περισσότερο η πίεση για εγκατάλειψη των πολιτικών λιτότητας.

Οπλισμένοι με ενός έτους δεδομένα για τον ιό SARS-CoV-2, το σίγουρο είναι πως οι άνθρωποι και όχι οι επιφάνειες πρέπει να μας απασχολούν. Οι περιπτώσεις πολλαπλών κρουσμάτων μετά από μία συνάθροιση συνήθως σε εσωτερικό χώρο, δύσκολα ερμηνεύεται μέσω των μολυσμένων επιφανειών, ενώ ξεκάθαρα καταδεικνύει την αερογενή οδό μετάδοσης.
Σε μια πρόσφατη δημοσίευση του περιοδικού Nature, σχολιάστηκε το κατά πόσο οι μολυσμένες επιφάνειες αποτελούν συχνή πηγή διασποράς του κορωνοϊού. Οι Ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής της Ιατρικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, Πάνος Μαλανδράκης, Ιωάννης Ντάνασης και Θάνος Δημόπουλος (Πρύτανης ΕΚΠΑ) (https://mdimop.gr/covid19/) συνοψίζουν τα δεδομένα αυτής της δημοσίευσης.
Στα τέλη του περασμένου Μαρτίου μία εργαστηριακή μελέτη έδειξε ότι ο SARS-CoV-2 μπορεί να παραμείνει σε πλαστικά και μεταλλικά αντικείμενα για μέρες, οδηγώντας έτσι στην οδηγία από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας το Μάιο για την απολύμανση των επιφανειών, ως μέτρο πρωτογενούς πρόληψης. Ο Goldman, ένας μικροβιολόγος από την ιατρική σχολή Rutgers New Jersey, επισήμανε σε ένα άρθρο του, ότι μάλλον οι μολυσμένες επιφάνειες μικρό ρόλο διαδραματίζουν στη μετάδοση του ιού.
Έτσι, καθώς συσσωρεύονταν όλο και περισσότερα δεδομένα κατά την πορεία της πανδημίας, καταδείχθηκε ότι κύριο μέσο μετάδοσης ήταν τα μεγάλα σταγονίδια που αποβάλλουν τα μολυσμένα άτομα και μικρότερα σωματίδια καθώς μιλάνε, βήχουν ή αναπνέουν, τα οποία εισπνέονται από τους ανθρώπους στον περίγυρο. Ενώ η μετάδοση από μία μολυσμένη επιφάνεια είναι πιθανή, έχει μικρότερο κίνδυνο συγκριτικά.
Όμως, είναι πιο εύκολο να απολυμανθούν οι επιφάνειες από το να βελτιωθεί ο εξαερισμός, ειδικά τους χειμερινούς μήνες. Μέχρι το τέλος του 2020 οι παγκόσμιες πωλήσεις των απολυμαντικών για επιφάνειες είχαν αυξηθεί κατά 30% από τον προηγούμενο χρόνο, φτάνοντας τα 4,5 δισεκατομμύρια δολάρια. Οι ειδικοί θεωρούν λογική σύσταση το καλό πλύσιμο των χεριών, αλλά η υπερβολική απολύμανση των επιφανειών σπαταλά χρόνο και πόρους, που θα μπορούσαν να ξοδευτούν στον εξαερισμό και την εξυγίανση του εισπνεόμενου αέρα.
Η προγενέστερη ιατρική εμπειρία με τους μικροοργανισμούς στα νοσοκομειακά περιβάλλοντα, όπως ο MRSA (methicillin-resistant staphylococcus aureus), ο οποίος μπορεί να μεταδοθεί από ασθενή σε ασθενή μέσω ενός στηθοσκοπίου, οδήγησε στην αναζήτηση του κορωνοϊού στα δωμάτια των νοσοκομείων στην αρχή της πανδημίας και φάνηκε να βρίσκεται παντού. Το RNA του ιού μπορεί να βρεθεί τόσο σε αντικείμενα σε μονάδες υγείας όσο και σπίτια που βρισκόταν σε καραντίνα, ή μπάνια, και μάλιστα μπορεί να παραμείνει για εβδομάδες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το κρουαζιερόπλοιο Diamond Princess, όπου 17 μέρες μετά την εκκένωση του, όταν βρέθηκαν 712 επιβαίνοντες θετικοί στον κορωνοϊό, το RNA του ιού εντοπιζόταν ακόμη στις επιφάνειες των καμπινών.
Ωστόσο, διατυπώθηκε η θεωρία ότι το RNA αυτό είναι σαν το «πτώμα» του ιού και δεν είναι πραγματικά μεταδοτικό. Για να αποδειχθεί αυτό, διάφοροι ερευνητές χρησιμοποίησαν το RNA αυτό και μόλυναν κύτταρα σε εργαστηριακό περιβάλλον. Έτσι μία μελέτη έδειξε ότι ο ιός παρέμενε λοιμογόνος σε πλαστικές και μεταλλικές επιφάνειες για 6 ημέρες, σε χαρτονομίσματα για 3 ημέρες, στις χειρουργικές μάσκες τουλάχιστον για 7 ημέρες, στο δέρμα 4 ημέρες, ενώ στα ρούχα λιγότερο από 8 ώρες.
Ενώ τα δεδομένα αυτά συνηγορούν υπέρ της επιβίωσης του κορωνοϊού στις επιφάνειες, αυτό δε συνεπάγεται ότι οι άνθρωποι μολύνονται από επιφάνειες, όπως το χερούλι μίας πόρτας. Και αυτό, γιατί οι μελέτες αυτές της επιβίωσης του ιού, όχι μόνο χρησιμοποιούν μεγάλες ποσότητες του ιού αλλά και ειδικές συνθήκες θερμοκρασίας και υγρασίας, διευρύνοντας έτσι το χάσμα μεταξύ πειραματικών και πραγματικών συνθηκών ακόμα περισσότερο.
Σε μία μελέτη του Assuta Ashod πανεπιστημιακού νοσοκομείου στο Ισραήλ, όπου προσπάθησαν οι ερευνητές να εντοπίσουν ζωντανό τον ιό στα πράγματα ασθενών και στα έπιπλα σε μονάδες απομόνωσης και ξενοδοχεία καραντίνας, τα μισά δείγματα από τα νοσοκομεία και το ένα τρίτο των ξενοδοχείων ήταν θετικά, αλλά δεν ήταν ικανά να μολύνουν κύτταρα.
Το 1987 ερευνητές του πανεπιστημίου του Wisconsin-Madison έβαλαν υγιή άτομα να παίξουν χαρτιά στον ίδιο χώρο με άτομα μολυσμένα με ρινοϊό. Όταν τα υγιή άτομα είχαν περιορισμένα τα χέρια τους, ώστε να μη μπορούν να αγγίζουν το πρόσωπο τους ή να ακουμπούν τις επιφάνειες, οι μισοί νόσησαν.
Ένα παρόμοιο νούμερο μη περιορισμένων εθελοντών νόσησε. Όταν δόθηκαν σε υγιείς εθελοντές μάρκες και χαρτιά τα οποία είχαν χρησιμοποιηθεί και στα οποία είχαν βήξει ασθενείς με ρινοϊό, και τους ώθησαν να ακουμπούν τη μύτη και τα μάτια τους όσο παίζουν χαρτιά, κανείς δε νόσησε. Αυτά τα πειράματα έδωσαν ισχυρό έρεισμα στη θεωρία, ότι οι ρινοϊοί μεταδίδονται αερογενώς, αλλά τέτοια πειράματα θα ήταν ανήθικα για τον SARS-CoV-2, λόγω της φονικής δυναμικής του ιού.
Σε μία μελέτη που διενεργήθηκε από τον Απρίλιο έως τον Ιούνιο στο Tufts University στη Μασαχουσέτη, οι ερευνητές έπαιρναν καθημερινά δείγματα από εξωτερικούς και εσωτερικούς χώρους, προκειμένου να ανιχνεύσουν το γενετικό υλικό του ιού. Με βάση τα επίπεδα RNA του ιού και το πόσο συχνά οι άνθρωποι άγγιζαν τις επιφάνειες αυτές, υπολόγισαν τον κίνδυνο λοίμωξης από μολυσμένη επιφάνεια σε λιγότερο από 5 ανά 10.000, δηλαδή είναι εφικτή αλλά σπάνια.
Αυτό ίσως εξηγεί, γιατί τα πρώτα μέτρα που λήφθηκαν για να ελέγξουν την πανδημία, που ήταν κυρίως η απολύμανση των επιφανειών, ήταν ελάχιστα αποτελεσματικά, ενώ οι κοινωνικές αποστάσεις, ο περιορισμός των ταξιδιών και τα Lockdown ήταν πολύ πιο αποδοτικά.
Όλες αυτές οι πληροφορίες οδηγούν σε συγχυτικά στατιστικά δεδομένα, σχετικά με τα μοτίβα μετάδοσης του νέου ιού, κάτι που είναι απαραίτητο να διερευνηθεί περισσότερο. Το πλύσιμο των χεριών παραμένει σημαντικό, αλλά πρώτιστο ρόλο παίζει η βελτίωση του εξαερισμού και ο καθαρισμός του αέρα. Παρά τα περιορισμένα δεδομένα για τη μετάδοση μέσω επιφανειών, η λογικοφανής και πιθανή αυτή οδός οδηγεί τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας στο να προτείνει τεχνικές απολύμανσης ως μέσο πρόληψης.
Καταληκτικά ο Goldman αναφέρει, ότι ενώ φοράει πάντα μάσκα όταν βγαίνει από το σπίτι, δε λαμβάνει κάποιο ειδικό μέτρο προφύλαξης για να μη μολυνθεί από κάποια μολυσμένη επιφάνεια, αναφέροντας χαρακτηριστικά ότι «προστατεύουμε τον εαυτό μας πλένοντας τα χέρια μας, και αυτό ισχύει με ή χωρίς πανδημία».

Τα πρώτα δείγματα γραφής της κυβέρνησης Μπάιντεν δεν προοιωνίζονται ότι οι σχέσεις ΗΠΑ-Τουρκίας βαίνουν προς εξομάλυνση. Για την ακρίβεια, θα εξακολουθήσουν για κάποιο διάστημα να μετεωρίζονται μεταξύ μίας ημιανοικτής εχθρότητας και μίας τάσης επαναπροσέγγισης, αλλά και αυτό, μόνο εάν η Άγκυρα στείλει το μήνυμα ότι είναι διατεθειμένη να υπαναχωρήσει από την άτυπη, πλην ουσιαστική, στρατηγική σχέση που έχει δημιουργήσει με τη Μόσχα. Πόσο πιθανό, όμως, είναι αυτό;

Σταύρος Λυγερός*

Πριν απαντήσουμε στο ερώτημα, πρέπει να σημειωθεί ότι η ειδοποιός διαφορά Τραμπ και Μπάιντεν είναι ότι ο δεύτερος φέρεται αποφασισμένος να χρησιμοποιήσει περισσότερο το «μαστίγιο» παρά το «καρότο» για να επαναφέρει την Τουρκία στο δυτικό «μαντρί». Η σχετικά ήπια τακτική του προκατόχου του, άλλωστε, δεν έφερε αποτέλεσμα. Εξ ου και ο Πομπέο επέβαλε κυρώσεις, οι οποίες έγιναν πιο επώδυνες μετά την υπερψήφιση από το Κογκρέσο του αμυντικού νομοσχεδίου.

Η Τουρκία είναι στην πρώτη γραμμή των προβλημάτων εξωτερικής πολιτικής που πρέπει να αντιμετωπίσει η νέα αμερικανική κυβέρνηση. Στην Ουάσιγκτον όλοι συμφωνούν πως δεν πρέπει να χάσουν την Τουρκία. Οι διαφωνίες αφορούν στον τρόπο που θα την επαναφέρουν στο δυτικό «μαντρί». Η αποτυχία του Τραμπ σ’ αυτόν τον τομέα έχει εξωθήσει όχι μόνο τους Δημοκρατικούς, αλλά και τους Ρεπουμπλικάνους στη σκληρή γραμμή.

Όλα δείχνουν, λοιπόν, ότι ο αποκλεισμός της Τουρκίας από το πρόγραμμα των μαχητικών F-35 και η επιβολή των πρόσφατων κυρώσεων είναι μόνο η αρχή. Η πολιτική δυναμική που αναπτύσσεται οδηγεί σε κλιμάκωση. Αυτό ήδη φάνηκε. Ενώ η συνομιλία του Αμερικανού Συμβούλου Εθνικής Ασφάλειας με τον Καλίν (δεξί χέρι του Ερντογάν) έδειξε ότι ίσως δρομολογηθεί κάποιου είδους διμερής διαπραγμάτευση, με σκοπό την εξομάλυνση των σχέσεων, τα όσα ακολούθησαν έδειξαν ότι το περιθώριο είναι εξαιρετικά στενό ακόμα και για μία τέτοια προσπάθεια.

ΣΤΟ ΟΡΙΟ ΟΙ ΣΧΕΣΕΙΣ ΗΠΑ – ΤΟΥΡΚΙΑΣ

Οι Αμερικανοί ζητούν από την Άγκυρα να κάνει έμπρακτα βήματα πίσω και μάλιστα γρήγορα. Η υπόθεση των S-400 έφερε τον κόμπο στο χτένι, αλλά το ρήγμα έχει πλέον βαθύνει. Ας σημειωθεί ότι μετά το πραξικόπημα του 2016, η Ουάσιγκτον ήταν διατεθειμένη να έρθει σε κάποιον συμβιβασμό, αλλά δε βρήκε ανταπόκριση από τον Ερντογάν. Όντας πεπεισμένος πως οι Αμερικανοί επιχείρησαν να τον ανατρέψουν, δεν τους εμπιστεύεται. Και επειδή δεν τους εμπιστεύεται, δεν επιστρέφει στο δυτικό μαντρί.

Η πεποίθηση του Τούρκου προέδρου πως τον έχουν προγράψει, τον εξώθησε να εναγκαλισθεί, ως γεωπολιτικό αντίβαρο, τον Πούτιν, παρά τα αντιτιθέμενα συμφέροντα Ρωσίας – Τουρκίας στη Συρία, στη Λιβύη και όχι μόνο. Η αμοιβαία πλέον κρίση εμπιστοσύνης βάθυνε το ρήγμα που είχε δημιουργηθεί στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις, αλλά παρά την αγορά των S-400 δεν τις οδήγησε σε ρήξη, κυρίως λόγω του «φρένου» που πατούσε ο Τραμπ.

Στην πραγματικότητα, όμως, ούτε η μία ούτε η άλλη πλευρά θέλει και τώρα να κόψει ολοσχερώς τις γέφυρες. Από την πλευρά του, ο Ερντογάν προφανώς ποτέ δεν πρόκειται να πει ρητά ότι εγκαταλείπει τη Δύση. Μπορεί σε τακτικό επίπεδο και να συμπλέει με τις ΗΠΑ, αλλά μέχρις εκεί. Αυτό ισχύει, παρά το γεγονός ότι έχει ανάγκη τη Δύση για να αντιμετωπίσει την επιδεινούμενη οικονομική κρίση στην Τουρκία.

Γι’ αυτό, όπως και για άλλα ζητήματα, όμως, ποντάρει στη Γερμανία, η οποία δείχνει να μην τον απογοητεύει σε όλα τα επίπεδα. Τα όσα αποθεωτικά έγραψε πρόσφατα, μάλιστα, ο Σρέντερ για το ρόλο της Τουρκίας, επιβεβαιώνουν ότι ένα μεγάλο μέρος των γερμανικών ελίτ σκέφτεται έτσι. Ουσιαστικά επιστρέφει αταβιστικά στην παράδοση, έστω κι αν ο πρώην καγκελάριος χρησιμοποίησε σύγχρονη φρασεολογία.

Η ΣΧΟΙΝΟΒΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΡΝΤΟΓΑΝ

Στην πραγματικότητα, ο Τούρκος πρόεδρος επιδιώκει να ισορροπήσει μεταξύ ΗΠΑ, Ευρώπης, Ρωσίας και εν μέρει Κίνας. Εκτός των άλλων λόγων που ο Τραμπ δεν είχε θεωρήσει την αγορά των S-400 «αιτία πολέμου» με την Τουρκία, ήταν επειδή έβλεπε διαφορετικά τη Ρωσία από ό,τι τη βλέπουν οι Δημοκρατικοί, αλλά και ο κορμός των Ρεπουμπλικάνων. Εάν ήταν στο χέρι του θα τα είχε βρει με τον Πούτιν.

Στην πλευρά Μπάιντεν (όπως και στον κορμό του αμερικανικού κατεστημένου στις ΗΠΑ), όμως, φυσούν άλλοι άνεμοι, οι οποίοι θα έχουν άμεσες επιπτώσεις στον τρόπο που η νέα αμερικανική κυβέρνηση θα αντιμετωπίσει τον Ερντογάν. Το αντιρωσικό κλίμα στην Ουάσιγκτον είναι ισχυρό και επικαθορίζει τη στάση και έναντι της Τουρκίας. Οι S-400, λοιπόν, ήταν η κορυφή του παγόβουνου. Το «παγόβουνο» είναι ο γεωπολιτικός εναγκαλισμός με τον Πούτιν.

Από την πλευρά του, ο Ερντογάν προσπαθεί παραλλήλως να αναγορευθεί σε ηγετική μορφή του ισλαμικού κόσμου. Στο πλαίσιο αυτό και για να αποτρέψει την αναβίωση σχέσεων εξάρτησης από τη Δύση, ο Ερντογάν φροντίζει με τη ρητορική του να καλλιεργεί στο εσωτερικό της χώρας του αντιδυτικά αισθήματα. Στο πολιτικό επίπεδο βασικό επιχείρημά του είναι ότι η Δύση επιδιώκει τον ακρωτηριασμό της Τουρκίας μέσω του Κουρδικού. Στο ιδεολογικό επίπεδο, χρησιμοποιεί ισλαμικά στερεότυπα για να αναβιώσει και παροξύνει τα αντιδυτικά αισθήματα στην τουρκική κοινή γνώμη.

Η μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τζαμί, εντάσσεται και σ’ αυτό το πλαίσιο. Η τελετή της πρώτης μουσουλμανικής προσευχής με το ξίφος του ιμάμη παραπέμπουν σε συμβολική αναβίωση των θρησκευτικών πολέμων: από τη μία πλευρά το Ισλάμ κι από την άλλη η χριστιανική Δύση. Μία άλλη εκδοχή αυτού που συνέβη με τις επιθέσεις της ισλαμικής τρομοκρατίας σε Ευρώπη και ΗΠΑ.

Η ΙΔΙΟΤΥΠΗ ΝΕΟ-ΟΘΩΜΑΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ 

Αυτό που δε θέλει να αποδεχθεί η Δύση και ειδικά η Ουάσιγκτον είναι ότι μετά από 18+ χρόνια στην εξουσία, ο Ερντογάν έχει αλλάξει ριζικά την Τουρκία. Με αυτή την έννοια, αυτό που συνέβη είναι πραγματική επανάσταση, έστω κι αν ο τρόπος που έγινε διαφέρει ποιοτικά από τις κλασικές επαναστάσεις του 20ου αιώνα. Το πως είναι δυνατόν η ιδεολογική οπτική και το προσωπικό πολιτικό συμφέρον ενός ηγέτη, να μπορούν να επιφέρουν μία τόσο μεγάλη στροφή στο γεωπολιτικό προσανατολισμό μία χώρας, είναι ζήτημα που δε θα μας απασχολήσει σ’ αυτό το άρθρο.

Η αναγόρευση του Ερντογάν σε ένα είδος αιρετού μονάρχη έχει οδηγήσει σε μία κατάσταση που τα τουρκικά εθνικά συμφέροντα δεν ορίζονται πλέον συλλογικά από την παραδοσιακή μετακεμαλική άρχουσα ελίτ, αλλά από το νέο-σουλτάνο και την αυλή του, οι οποίοι εκφράζουν πολιτικά τη «βαθιά Τουρκία». Ο νέο-οθωμανικός τρόπος, λοιπόν, που ο Ερντογάν αντιλαμβάνεται και ορίζει τα τουρκικά εθνικά συμφέροντα, αντανακλά το κυρίαρχο ιδεολογικό – πολιτικό ρεύμα στις μάζες της Ανατολίας.

Ο ίδιος, πάντως, έχει και στενά προσωπικό πολιτικό συμφέρον να μην επιστρέψει στο δυτικό «μαντρί». Είναι πεπεισμένος πως εάν επιστρέψει θα γίνει όμηρος. Τα αμερικανικά δίκτυα επιρροής θα ανασυσταθούν και πιθανότατα θα χρησιμοποιηθούν για να μεθοδευθεί η αποκαθήλωσή του. Με σημαία το νέο-οθωμανικό μεγαλοϊδεατισμό και την αυτονόμηση από τη Δύση, προσδίδει ευρύτερες ιδεολογικοπολιτικές διαστάσεις στο τωρινό ρήγμα, ειδικά με τις ΗΠΑ.

ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚO ΤΟ ΡHΓΜΑ

Η αντίθεση ΗΠΑ – Τουρκίας δεν είναι πλέον μονοδιάστατα πολιτική. Είναι ταυτοχρόνως και πολιτισμική. Είναι ανάμεσα στις δυτικές αξίες και στη «βαθιά Τουρκία», έστω κι αν οι Δυτικοί ακόμα δυσκολεύονται να το συνειδητοποιήσουν. Ο Μπάιντεν θα υποχρεωθεί ίσως να το συνειδητοποιήσει λόγω του εναγκαλισμού Ερντογάν-Πούτιν. Ο μόνος που φαίνεται να το αντιλαμβάνεται σε όλες τις διαστάσεις του είναι ο Μακρόν.

Ο νέο-οθωμανισμός του Ερντογάν, ως ιδεολογία και πολιτικό κίνημα, δεν έχει σκοπό μόνο να κλείσει την ιστορική παρένθεση του κεμαλισμού και να επανασυνδέσει την Τουρκία με το οθωμανικό παρελθόν της. Όπως προανέφερα, ήρθε και με τη φιλοδοξία να μετατρέψει την Τουρκία σε ηγέτη του μουσουλμανικού κόσμου με αντιδυτική κατεύθυνση. Μπορεί, λοιπόν, η οικονομική κρίση να έχει φθείρει την εικόνα του Ερντογάν, αλλά το ιδεολογικό αφήγημά του συνεχίζει να συγκινεί τη «βαθιά Τουρκία».

Αυτό δε θα αλλάξει ριζικά, ακόμα κι αν η πολιτική φθορά του Τούρκου προέδρου ενταθεί. Στην πραγματικότητα, η Τουρκία, όσο τουλάχιστον στο τιμόνι της θα βρίσκεται ο Ερντογάν, έχει ήδη χαθεί για τη Δύση. Και επειδή έχει χαθεί όχι μόνο πολιτικά, αλλά βαθύτερα, στο πολιτισμικό επίπεδο, είναι πιθανόν να μην επανέλθει στο δυτικό «μαντρί» ούτε στη μετά-Ερντογάν εποχή.

*Ο Σταύρος Λυγερός έχει εργασθεί σε εφημερίδες (για 23 χρόνια στην Καθημερινή), ραδιοφωνικούς και τηλεοπτικούς σταθμούς. Σήμερα είναι πολιτικός – διπλωματικός σχολιαστής στον τηλεοπτικό σταθμό OPEN και διευθυντής του ιστότοπου SLpress.gr. Συγγραφέας 16 βιβλίων. Μέλος της Συντονιστικής Επιτροπής στην εξέγερση του Πολυτεχνείου το Νοέμβριο του 1973.

Η πανδημία μπορεί να ξεκίνησε από την Κίνα, αλλά ενώ η παγκόσμια οικονομία γονατίζει, η κινεζική αναπτύσσεται!

Πλουτίζουν την Κίνα οι μάσκες, τα τεστ, τα γάντια και τα εμβόλια για την πανδημία! Την ίδια στιγμή που η παγκόσμια οικονομία γονατίζει και μπαίνει σε έναν πρωτοφανή κύκλο ύφεσης. Όταν ο Τραμπ αναφερόταν στον κορωνοϊό ως «κινέζικο ιό», τον έλεγαν συνωμοσιολόγο. Όταν ο Πομπέο επιβεβαίωσε τις πληροφορίες μυστικών υπηρεσιών για την προέλευση του κορωνοϊού από κινέζικο εργαστήριο, κάποιοι άρχισαν να αλλάζουν γνώμη. Τα οικονομικά στοιχεία πλέον και πως αυτά διαμορφώθηκαν μετά την πανδημία, ίσως κάνουν κάποιους να το σκεφτούν διπλά.
Χρυσές business με τις μάσκες (και όχι μόνο…) κάνει η Κίνα, η χώρα απ’ όπου ξεκίνησε η πανδημία του νέου κορωνοϊού. Συγκεκριμένα, η χώρα εξήγαγε πέρυσι περίπου 220 δισ. χειρουργικές μάσκες, όπως ανακοίνωσε το υπουργείο Εμπορίου, εν μέσω ισχυρής ζήτησης από το εξωτερικό για ιατρικά είδη για την αντιμετώπιση της παγκόσμιας υγειονομικής κρίσης. Ο εντυπωσιακός αριθμός αντιστοιχεί σε 40 μάσκες για κάθε άνθρωπο που ζει εκτός συνόρων, ενώ αξίζει να σημειωθεί πως η πρώτη χώρα που επλήγη από τον κορωνοϊό, η Κίνα, καθιερώθηκε γρήγορα ως ο κορυφαίος κατασκευαστής προστατευτικών μασκών στον κόσμο.
Το Πεκίνο εξήγαγε επίσης 2,3 δισ. προστατευτικές στολές και 1 δισ. διαγνωστικά τεστ κορωνοϊού, όπως εξήγησε πρόσφατα σε δημοσιογράφους ο υφυπουργός Εμπορίου, Τσιαν Κεμίνγκ, προσθέτοντας πως για την Κίνα είναι μια σημαντική συνεισφορά στην παγκόσμια μάχη απέναντι στην πανδημία. Η χώρα σε γενικές γραμμές έχει καταφέρει να ανακάμψει από την επιδημία σε επίπεδο δημόσιας υγείας, παρά την επανεμφάνιση κρουσμάτων σε περιοχές της τις τελευταίες εβδομάδες, κυρίως στο βόρειο τμήμα της κοντά στη Ρωσία και στην περιοχή γύρω από το Πεκίνο. Την ίδια ώρα, οι Κινέζοι φαίνεται ότι κερδίζουν και ακόμη μία μάχη, καθώς η κινεζική οικονομία αποτελεί την εξαίρεση στον κανόνα, καταγράφοντας στο σκοτεινό 2020 θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης (+2,3%), κυρίως λόγω της παραγωγής εξοπλισμού για την αντιμετώπιση της πανδημίας.