Home Blog Page 382

Η Ελλάδα ενώπιον σκληρών διλημμάτων

0
Μόνο να κερδίσει έχει η Τουρκία από «ειδικές λύσεις»

Η επανάληψη των διερευνητικών συνομιλιών στις 25 Ιανουαρίου αποτελεί την αφετηρία μιας μακράς πορείας, η οποία θα καταλήξει είτε σε ρήξη, με ανυπολόγιστες συνέπειες, είτε στη δρομολόγηση ενός -όπως θα φιλοτεχνηθεί- «ιστορικού συμβιβασμού», που θα ισοδυναμεί με παραίτηση της Ελλάδας από αναφαίρετα, βάσει του Διεθνούς Δικαίου, κυριαρχικά δικαιώματα.

Αλέξανδρος Τάρκας*

Στην παρούσα φάση κανένας Έλληνας ή ξένος αξιωματούχος δε δύναται να προβλέψει την ακριβή κατάληξη των διερευνητικών με την Τουρκία. Οι ειρηνικές ή θερμές εξελίξεις εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τη βούληση περί «ζωτικού χώρου» και τους τακτικισμούς του Τούρκου προέδρου Ταγίπ Ερντογάν. 

Επίσης, οι λεγόμενες «κόκκινες γραμμές» της Ελλάδας εξαρτώνται από το ρίσκο που θέλει να αναλάβει ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης ενώπιον της ίδιας της Ιστορίας, του (πιο συγκρατημένου) υπουργείου Εξωτερικών και της βάσης της παράταξής του. Σε αυτό το πλαίσιο οι κρίσιμες πτυχές των επικείμενων διερευνητικών συνοψίζονται στα ακόλουθα σημεία:

ΞΕΚΑΘΑΡΗ ΑΤΖΕΝΤΑ

-Ανοιχτά κανάλια επικοινωνίας με την Άγκυρα πρέπει να υπάρχουν και διάλογος πρέπει να γίνεται, ώστε η ένταση να εκτονώνεται. Βασική προϋπόθεση όμως είναι η ύπαρξη ξεκάθαρης ατζέντας, όπως επί Κωνσταντίνου Καραμανλή, πριν και μετά το Πρακτικό της Βέρνης του 1976, και επί Ανδρέα Παπανδρέου, πριν και μετά το Μνημόνιο Παπούλια – Γιλμάζ του 1988. Αντίθετα, οι συνομιλίες Μητσοτάκη – Γιλμάζ του 1991 και οι αντίστοιχες Πάγκαλου – Γκιονενσάι και Σημίτη – Ντεμιρέλ, Σημίτη – Ετσεβίτ στα τέλη της δεκαετίας του ’90 αποτελούν κακό οδηγό. Σήμερα ξεκάθαρη ατζέντα δεν υπάρχει.

-Ο πρωθυπουργός και κυρίως η χώρα υπέστησαν βατερλό κατά το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Δεκεμβρίου, όταν απορρίφθηκαν οι κυρώσεις κατά της Άγκυρας. Τουλάχιστον εκκρεμεί η έκθεση επί των σχέσεων Ε.Ε. – Τουρκίας στη Σύνοδο του Μαρτίου, οπότε ο κ. Ερντογάν έχει συμφέρον να παρουσιάζει εικόνα διαλλακτικότητας. Η αλήθεια είναι ότι, ανεξάρτητα από τα σοβαρότατα λάθη του Μεγάρου Μαξίμου, μια επίμονη ελληνική άρνηση επί του διαλόγου θα έδινε διεθνώς την εικόνα ότι η Αθήνα βρίσκεται εν αδίκω.

-Κατά τις διερευνητικές της περιόδου 2002-2016 εξαντλήθηκε η θεματολογία. Καμία από τις δύο πλευρές δεν έχει να προσθέσει κάτι, πέραν της τουρκικής θρασύτητας από το μνημόνιο με τη Λιβύη του Νοεμβρίου 2019, έως σήμερα. Επομένως, η ώρα των αποφάσεων ίσως είναι κοντά.

-Έως το 2016 ο διάλογος ήταν άτυπος και χωρίς πίεση. Τώρα οι διερευνητικές τείνουν να αποκτήσουν διάσταση πραγματικής διαπραγμάτευσης ή θα οδηγήσουν σε αυτήν. Η Ελλάδα θα βρεθεί ενώπιον σκληρών διλημμάτων, καθώς η Τουρκία μόνο να κερδίσει έχει από «ειδικές λύσεις» για το Αιγαίο και την ανατολική Μεσόγειο.

-Ο κ. Ερντογάν και ο υπουργός Εξωτερικών Μ. Τσαβούσογλου δεν προέβησαν σε χειρονομίες καλής θέλησης πριν από τις διερευνητικές, όπως ήλπιζε το Μαξίμου. Απέσυραν το «Oruc Reis» μόνον αφού ολοκλήρωσε τις έρευνές του στην ανατολική Μεσόγειο και ενόψει άλλων προγραμματισμένων εργασιών στη Μαύρη Θάλασσα έως τα μέσα Ιουνίου 2021.

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΑΣΑΦΕΙΑ

-Συντηρείται μια «δημιουργική ασάφεια» ως προς τις διαδικασίες που θα εξελίσσονται παράλληλα με τις διερευνητικές, επαναλαμβάνοντας το «βαρουφάκειο» λάθος του ΣΥΡΙΖΑ το 2015. Γιατί η Άγκυρα, βάσει της συμφωνίας των συμβούλων Ελ. Σουρανή και Ι. Καλίν του Ιουλίου 2020, ζητεί να επαναληφθούν οι πολιτικές διαβουλεύσεις σε επίπεδο γ.γ. των υπουργείων Εξωτερικών και οι συζητήσεις Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης (ΜΟΕ) μεταξύ των Γενικών Επιτελείων. Πρόσθετα ΜΟΕ δε θα είναι υπέρ των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων, όταν μάλιστα ασκούνται πιέσεις για σχετικές συζητήσεις και στο ΝΑΤΟ.

-Δυστυχώς, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ αξιολογεί ότι η Άγκυρα έχει «ειλικρινή διάθεση» για διάλογο και διαμηνύει πως δεν πρέπει να χαθεί η «ευκαιρία» από την ελληνική πλευρά. Δεν αναμένεται αλλαγή στάσης της Ουάσιγκτον, ακόμα και αν η Άγκυρα καταθέσει εξοργιστικές προτάσεις στη διάρκεια των διερευνητικών.

-Το Βερολίνο, παρά τους εξευτελισμούς στις διμερείς σχέσεις του με την Άγκυρα, επιμένει ότι τα συμφέροντα της Δύσης δεν επιτρέπουν να δυσαρεστείται ο κ. Ερντογάν. Γι’ αυτό και αποκλείει την επιβολή κυρώσεων της Ε.Ε., εκτός ίσως της ένταξης ελάχιστων προσώπων και εταιριών στη λίστα των απλών περιοριστικών μέτρων.

ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΜΟΡΑΤΟΡΙΟΥΜ ΕΡΕΥΝΩΝ

Η Άγκυρα ρίχνει στο τραπέζι την ιδέα ανεπίσημου μορατόριουμ ερευνών υδρογονανθράκων εκ μέρους της Ελλάδας, της Κύπρου και της Τουρκίας. «Πρωτότυπη» ιδέα ως προς την ερμηνεία του Διεθνούς Δικαίου, ξεχνώντας την ίδια στιγμή την ανάγκη μορατόριουμ στρατιωτικών δραστηριοτήτων.

Την ίδια ώρα, δε μπορούν να παραγνωρίζονται οι παράλληλες εξελίξεις στο Κυπριακό. Αναρωτιέται κανείς αν μπορεί να υπάρξει ελληνοτουρκική φιλία όταν η Άγκυρα μιλά -ανοιχτά πια- για δύο κράτη στην Κύπρο, με το ένα εξ αυτών να της επιτρέπει και επηρεασμό αποφάσεων της Ε.Ε.!

* Εκδότης του περιοδικού «Άμυνα & Διπλωματία» και σύμβουλος ξένων εταιριών μελέτης επιχειρηματικού ρίσκου για τη ΝΑ Ευρώπη

Οριακή άνοδος της ανεργίας το Δεκέμβριο (8,6%)

0
Το χαμηλότερο ποσοστό στο Quebec (6,7%) – Το μεγαλύτερο σε Newfoundland & Labrador (12,3%)

Το χαμηλότερο ποσοστό στο Quebec (6,7%) – Το μεγαλύτερο σε Newfoundland & Labrador (12,3%)

Με οριακή άνοδο του ποσοστού ανεργίας (από μήνα σε μήνα) «έκλεισε» το 2020 στον Καναδά. Ειδικότερα, το Δεκέμβριο το ποσοστό ανεργίας στη χώρα ήταν στο 8,6%, έναντι 8,5% το Νοέμβριο.
Για πρώτη φορά από τον Απρίλιο 2020 είχαμε μείωση της πλήρους απασχόλησης το Δεκέμβριο κατά 63.000 άτομα (-0,3%), ενώ και η μερική απασχόληση μειώθηκε κατά 99.000 άτομα το Δεκέμβριο (-2,9%) λόγω των απωλειών κυρίως στις κατηγορίες των νέων ηλικίας 15 έως 24 ετών (-58.000, -5,1%) και της κατηγορίας των 55+ (-27.000, -3%).
Να σημειωθεί ότι το Δεκέμβριο, περίπου 1,1 εκ. Καναδοί εργαζόμενοι είχαν επηρεαστεί από τις χαμένες θέσεις εργασίας ή τις μειώσεις σε ώρες εργασίας, αριθμός κατά πολύ χαμηλότερος από τους 5,5 εκ. Καναδούς τον Απρίλιο 2020. Εξάλλου, καθώς ο αριθμός σε κρούσματα Covid-19 αυξήθηκε το φθινόπωρο, το μερίδιο των Καναδών που εργάζονται από το σπίτι αυξήθηκε, φτάνοντας το 28,6% το Δεκέμβριο.

ΜΕΙΩΣΗ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ
ΣΤΟΥΣ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΥΣ ΤΟΜΕΙΣ
Η απασχόληση στον τομέα της παροχής υπηρεσιών μειώθηκε κατά 74.000 (-0,5%) το Δεκέμβριο, πρώτη μείωση του τομέα αυτού από τον Απρίλιο. Η απασχόληση επίσης μειώθηκε στις υπηρεσίες διανομής και τροφίμων, στις «άλλες υπηρεσίες» και στις βιομηχανίες πληροφοριών, πολιτισμού και αναψυχής. Και οι τρεις βιομηχανίες επηρεάστηκαν από τα μέτρα δημόσιας υγείας που πήραν οι Επαρχίες. Αν και η μεταποιητική απασχόληση αυξήθηκε (+15.000, +0,9%), η απασχόληση στον τομέα παραγωγής αγαθών στο σύνολό της άλλαξε λίγο το Δεκέμβριο.

ΜΕΙΩΣΗ ΓΙΑ ΝΕΟΥΣ ΚΑΙ 55+
Η πλήρης απασχόληση μεταξύ των νέων ηλικίας 15 έως 24 ετών μειώθηκε κατά 1,1% (-27.000) το Δεκέμβριο, ενώ απώλειες είχε και η μερική απασχόληση (-58.000, -5,1%).
Η απασχόληση παρέμεινε μακρύτερα από τα προ-πανδημικά επίπεδα για τους νέους (-10,5%) από ό,τι για όλες τις άλλες δημογραφικές ομάδες το Δεκέμβριο, με τις γυναίκες νεαρής ηλικίας (-12,1%) να συνεχίζουν να πλήττονται περισσότερο από τους αντίστοιχους άνδρες (-8,8%).
Μεταξύ του πυρήνα ηλικίας (25 έως 54 ετών), τόσο η συνολική απασχόληση όσο και το ποσοστό ανεργίας άλλαξαν λίγο το Δεκέμβριο.
Η απασχόληση ήταν πιο κοντά στο επίπεδο πριν από το COVID για τον πληθυσμό ηλικιωμένων του πυρήνα από ό,τι για όλες τις άλλες ηλικιακές ομάδες, με απασχόληση 1,8% κάτω από τα επίπεδα του Φεβρουαρίου.
Το ποσοστό ανεργίας για τους Καναδούς ηλικίας 55 ετών και άνω αυξήθηκε κατά 0,8 ποσοστιαίες μονάδες το Δεκέμβριο σε 7,9%.
Τους τελευταίους μήνες, η απασχόληση παρέμεινε πολύ κάτω από τα επίπεδα προ-πανδημίας μεταξύ των αυτόχθονων ανθρώπων σε σύγκριση με τους αντίστοιχους μη αυτόχθονες. Αυτό συνεχίστηκε το Δεκέμβριο, με την απασχόληση μεταξύ των Αυτόχθονων Καναδών να είναι στο 7,8% κάτω από τα επίπεδα του Φεβρουαρίου, σε σύγκριση με το 2,1% κάτω από τα επίπεδα του Φεβρουαρίου για τους Μη-Αυτόχθονες Καναδούς (δεν προσαρμόζονται εποχιακά).

ΚΑΛΑ ΝΕΑ ΓΙΑ ΤΟ ΚΕΜΠΕΚ,
ΑΣΧΗΜΑ ΜΑΝΤΑΤΑ ΓΙΑ ΤΟ ΟΝΤΑΡΙΟ
Η απασχόληση στο Οντάριο άλλαξε λίγο το Δεκέμβριο, μετά από μηνιαία αύξηση κατά μέσο όρο 2,2% από Ιούνιο έως Νοέμβριο. Το ποσοστό ανεργίας αυξήθηκε 0,4 ποσοστιαίες μονάδες στο 9,5% καθώς περισσότεροι άνθρωποι έψαχναν για δουλειά. Οι απώλειες απασχόλησης ήταν μεγαλύτερες στον κλάδο των υπηρεσιών στέγασης και τροφίμων (-5,9%), ενώ περισσότεροι άνθρωποι εργάζονταν στη μεταποίηση (+2,1%).
Μετά την αύξηση για πέντε συνεχόμενους μήνες, η απασχόληση στη μητροπολιτική περιοχή απογραφής του Τορόντο (CMA) παρέμεινε αμετάβλητη το Νοέμβριο και μειώθηκε κατά 52.000 (-1,5%) το Δεκέμβριο, συμπίπτοντας με αυστηρότερα μέτρα δημόσιας υγείας που εγκρίθηκαν στη CMA στις 14 Νοεμβρίου και πλήρες κλείδωμα που εφαρμόστηκε στις 23 Νοεμβρίου.
Δεδομένων των αυστηρότερων μέτρων για τη δημόσια υγεία από τις αρχές Οκτωβρίου, η απασχόληση στο Κεμπέκ άλλαξε ελάχιστα για τρίτο συνεχόμενο μήνα. Με λιγότερα άτομα που αναζητούν εργασία, το ποσοστό ανεργίας μειώθηκε κατά 0,5 εκατοστιαίες μονάδες σε 6,7% – το χαμηλότερο μεταξύ των επαρχιών. Η απασχόληση αυξήθηκε σε επαγγελματικές, επιστημονικές και τεχνικές υπηρεσίες, ενώ υπήρχαν λιγότεροι εργαζόμενοι στην υγειονομική περίθαλψη και την κοινωνική αρωγή, καθώς και σε «άλλες υπηρεσίες».
Μετά από λίγες αλλαγές τον Οκτώβριο και το Νοέμβριο, λιγότερα άτομα (-32.000, -1,5%) εργάστηκαν στο Μόντρεαλ CMA το Δεκέμβριο, καθώς οι περιορισμοί της Ερυθράς Ζώνης COVID-1 9 παρέμειναν σε ισχύ κατά τη διάρκεια της εβδομάδας 6 έως 12 Δεκεμβρίου.
ΤΑ ΠΟΣΟΣΤΑ ΑΝΕΡΓΙΑΣ ΣΤΙΣ 10 ΕΠΑΡΧΙΕΣ ΤΟΥ ΚΑΝΑΔΑ
ΤΟ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟ 2020 (ΣΕ ΠΑΡΕΝΘΕΣΗ Ο ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ)
NEW FOUNDLAND & LABRADOR 12,3% (12,2%) | PRINCE EDWARD ISLAND 10,1% (10,2%) | NOVA SCOTIA 8,6% (6,4%) | NEW BRUNSWICK 9,3% (9,6%) | QUEBEC 6,7% (7,2%) | ONTARIO 9,5% (9,1%) | MANITOBA 8,2% (7,4%) | SASKATCHEWAN 7,8% (6,9%) | ALBERTA 11% (11,1%) | BRITISH COLUMBIA 7,2% (7,1%)

ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΤΟ ΕΝΑ ΤΕΤΑΡΤΟ ΤΩΝ ΚΑΝΑΔΩΝ
ΕΡΓΑΣΤΗΚΕ ΑΠΟ ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΤΟ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟ
Στο αποκορύφωμα της οικονομικής διακοπής του COVID -1 9 τον Απρίλιο, τα δύο πέμπτα (41,6%) των ατόμων που εργάστηκαν τουλάχιστον τις μισές από τις συνήθεις ώρες τους, εργάστηκαν από το σπίτι. Καθώς η αγορά εργασίας ανέκαμψε την άνοιξη και το καλοκαίρι, το ποσοστό αυτό μειώθηκε σταθερά στο 25,6% το Σεπτέμβριο. Καθώς ο αριθμός των COVID -1 9 περιπτώσεων αυξήθηκε το φθινόπωρο, το μερίδιο των Καναδών που εργάζονται από το σπίτι αυξήθηκε και έφτασε το 28,6% το Δεκέμβριο.
Σε γενικές γραμμές, το ποσοστό των Καναδών που εργάζονται από το σπίτι μπορεί να επηρεαστεί από διάφορους παράγοντες, όπως αλλαγές στη θέση εργασίας των τρεχουσών θέσεων εργασίας, τη θέση εργασίας των νέων προσλήψεων και το βαθμό στον οποίο οι εργοδότες μπόρεσαν να προσαρμόσουν τις εργασίες τους, ώστε να γίνει η εργασία από το σπίτι πιο πρακτική.
Ο αριθμός των Καναδών που εργάζονται σε άλλες περιοχές, εκτός από το σπίτι τους, μειώθηκε κατά περίπου 250.000 σε 12 εκατομμύρια το Δεκέμβριο, ενώ ο αριθμός των εργαζομένων από το σπίτι αυξήθηκε κατά περίπου 200.000 σε 4,8 εκατομμύρια. Μεταξύ εκείνων που εργάζονται από το σπίτι, 2,8 εκατομμύρια ανέφεραν ότι δεν το έκαναν συνήθως.

Πάει πιο πίσω η έναρξη της τουριστικής σεζόν

0
Περισσότερα φέτος τα ξενοδοχεία με μικρότερη αγορά

Όλο και πιο πίσω μεταφέρει την ημερομηνία έναρξης της θερινής σεζόν για όλη τη Μεσόγειο η έξαρση της πανδημίας στις βορειοευρωπαικές χώρες. Παράλληλα, προβληματισμό δημιουργεί στους Έλληνες ξενοδόχους και ο έντονος ανταγωνισμός που ενδέχεται να καταγραφεί μεταξύ των μονάδων, καθώς φέτος αναμένεται σε κάθε προορισμό να ανοίξουν όλα τα ξενοδοχεία, με αποτέλεσμα το κομμάτι της πίτας που αναλογεί σε κάθε ένα να είναι μικρότερο απ’ ό,τι πέρυσι.

Λάμπρος Καραγεώργος

Όπως επισημαίνουν ξενοδοχειακοί κύκλοι που παρακολουθούν από πολύ κοντά τις εξελίξεις, οι προκρατήσεις αυτή την περίοδο είναι ελάχιστες και σε κάθε περίπτωση πολύ χαμηλότερες σε σύγκριση με πέρυσι στην αρχή της περιόδου, όταν και καταγράφονταν νέα ρεκόρ.
Όπως αναφέρει ισχυρός ξενοδοχειακός παράγοντας, αυτή την περίοδο μεγάλο πρόβλημα καταγράφεται από την αγορά της Μεγάλης Βρετανίας, καθώς το σκληρό lockdown που επέβαλε η κυβέρνηση δημιουργεί αρνητική διάθεση για διακοπές στους πολίτες. Επίσης, πρόβλημα συνιστούν και οι καθυστερήσεις που παρουσιάζονται στον εμβολιασμό των Ευρωπαίων, καθώς σχεδόν όλες οι χώρες δείχνουν να μένουν πίσω σε σύγκριση με τον αρχικό προγραμματισμό.

ΧΑΜΗΛΑ ΟΙ ΚΡΑΤΗΣΕΙΣ
Η όλη κατάσταση που παρουσιάζεται στη διαχείριση της πανδημίας αναμένεται να οδηγήσει σε καθυστερημένη έναρξη της τουριστικής περιόδου φέτος, αφού αν και υπάρχει η θέληση για ταξίδια και διακοπές, δεν έχει ακόμη μεταφραστεί σε κρατήσεις. Όπως δείχνουν τα πράγματα, πριν από το τέλος Ιανουαρίου δεν πρόκειται να αλλάξει αυτή η εικόνα.
Έτσι θεωρείται σχεδόν αδύνατο να ξεκινήσει η σεζόν Μάρτιο ή Απρίλιο, με τις εκτιμήσεις να την τοποθετούν μέσα στο Μάιο. Ο αρχικός προγραμματισμός των περισσότερων ελληνικών ξενοδοχείων είναι να ανοίξουν λίγο πριν από το ορθόδοξο Πάσχα, που φέτος «πέφτει» στις 2 Μαΐου, ωστόσο πολλά θα εξαρτηθούν τελικά από το πώς θα αντιμετωπισθεί τους πρώτους μήνες του έτους η πανδημία Covid-19.

Η ΑΒΕΒΑΙΟΤΗΤΑ
ΤΟ ΜΟΝΟ ΣΙΓΟΥΡΟ
Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται στη «Ν», το μόνο σίγουρο προς το παρόν είναι η αβεβαιότητα για το τι πραγματικά θα συμβεί. Υπάρχει ήδη η περσινή εμπειρία όταν κάθε μέρα διαψεύδονταν οι εκτιμήσεις της προηγούμενης, σημειώνει παράγων της αγοράς και προσθέτει ότι και φέτος μπορεί να συμβεί κάτι ανάλογο, αφού ουσιαστικά παραμένει άγνωστη η πορεία της πανδημίας.
Αυτή η αβεβαιότητα συρρικνώνει τη σεζόν, για την οποία σε κάθε προορισμό θα ανταγωνίζεται μεγαλύτερος αριθμός ξενοδοχείων σε σύγκριση με το 2020, καθώς, όπως αναφέρει άλλος ξενοδοχειακός παράγοντας στη «Ν», δεν είναι δυνατόν για ένα ξενοδοχείο να παραμείνει κλειστό και για δεύτερη σεζόν. Έτσι, σε κάθε προορισμό περισσότερες μονάδες θα διεκδικούν κομμάτια από την «πίτα», με αποτέλεσμα το «κομμάτι» να είναι μικρότερο για την κάθε μονάδα.

ΑΠΟ ΤΑ ΤΕΛΗ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ
Πάντως, οι περισσότεροι ξενοδόχοι θεωρούν ότι πολλά θα αρχίσουν να ξεκαθαρίζουν από το τέλος Ιανουαρίου. Επισημαίνεται ότι το αισιόδοξο σενάριο προβλέπει έσοδα και αφίξεις στα επίπεδα του 50%-60% του 2019, που σημαίνει περίπου 18 εκατ. τουρίστες και πάνω από 10 δισ. ευρώ έσοδα. Εξάλλου, και οι προβλέψεις των Ευρωπαίων tour operators κάνουν λόγο για διάθεση αεροπορικών θέσεων στο 80% αυτών του 2019.
Επίσης, ένα στοίχημα είναι αν θα έχουμε επιμήκυνση της σεζόν μέχρι το τέλος Νοεμβρίου, σε ορισμένους τουλάχιστον προορισμούς.

ΚΟΡΥΦΑΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗ
Η ΕΛΛΑΔΑ
Η Ελλάδα παραμένει κορυφαία επιλογή για όσους Ευρωπαίους δηλώνουν έτοιμοι να κάνουν ένα ταξίδι τούς επόμενους έξι μήνες. Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ταξιδιών (ETC) «Monitoring Sentiment for Domestic and Intra-European Travel – Wave 3», η Ελλάδα βρίσκεται στην πέμπτη θέση με ποσοστό 5,6% και ακολουθεί τις μεγαλύτερες πληθυσμιακά τουριστικές αγορές. Ειδικότερα, πρώτη είναι η Ισπανία με ποσοστό προτίμησης 8,2%, δεύτερη η Ιταλία με 8,1%, τρίτη η Γαλλία με 7,1% και τέταρτη η Γερμανία με 6,3%. Στην αντίστοιχη μέτρηση που είχε προηγηθεί το Νοέμβριο του 2020 η χώρα μας ήταν και πάλι στην πέμπτη θέση με ποσοστό 5,5% (και τότε προηγούνταν οι Ισπανία, Ιταλία, Γαλλία και Γερμανία), ενώ στην πρώτη έρευνα που είχε διεξαχθεί τον περασμένο Οκτώβριο βρισκόταν στην τέταρτη θέση με 6,2% (τότε προηγούνταν οι Ισπανία, Γαλλία και Ιταλία).

Η διπλή θηλιά δημόσιου και ιδιωτικού χρέους πνίγει την ελληνική οικονομία

0

Στην ανακοίνωση που ακολούθησε τον κυβερνητικό ανασχηματισμό διαβάσαμε ότι αυτός «σηματοδοτεί ένα νέο ξεκίνημα». Επίσης, διαβάσαμε ότι «οι όποιες αλλαγές αποκρυσταλλώνουν τις προτεραιότητες του επόμενου χρονικού διαστήματος, αλλά και την προσπάθεια για υπέρβαση καθυστερήσεων». Αφού αφήσουμε κατά μέρος τις υπερβάσεις των καθυστερήσεων, που αποτελούν μόνιμη κατάσταση όλων των κυβερνητικών προγραμμάτων από ιδρύσεως του ελληνικού κράτους, ας μείνουμε στις προτεραιότητες για την οικονομία του επόμενου χρονικού διαστήματος.

Κώστας Μελάς*

Τα προβλήματα στην ελληνική οικονομία είναι πολλά και δύσκολο να επιλυθούν και καθόλου δεν πρέπει να χαμογελούν με αυταρέσκεια οι κυβερνητικοί παράγοντες. Η εναπόθεση των ελπίδων για επίλυση των προβλημάτων στους πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης δεν ανταποκρίνεται στη σκληρή πραγματικότητα της ελληνικής οικονομίας.
Σε αυτό το άρθρο θα ασχοληθούμε με δύο από τα πλέον σοβαρά προβλήματα που ταλανίζουν την οικονομία και υπό μίαν έννοια αποτελούν υπαρκτούς περιορισμούς για την εξέλιξή της.
Πρόκειται για τα μεγέθη του δημοσίου και ιδιωτικού χρέους.
Το 2020, εκτός των άλλων αρνητικών επιδόσεων στο σύνολο των μακροοικονομικών μεγεθών, έκλεισε με δημόσιο χρέος ύψους 338 δισ. ευρώ (περίπου 208% του ΑΕΠ) και με ιδιωτικό χρέος πάνω από 240 δισ. ευρώ ή 148% του ΑΕΠ. Υπόψιν ότι στο ποσό αυτό δε συμπεριλαμβάνονται οι αγνώστου ύψους οφειλές μεταξύ ιδιωτών.
Η βιωσιμότητα του ελληνικού δημοσίου χρέους εξαρτάται, κατ’ αρχάς, από την τήρηση των συμφωνιών από τους Ευρωπαίους δανειστές. Από το επιτόκιο δανεισμού προκειμένου να αναχρηματοδοτούνται οι δανειακές υποχρεώσεις της χώρας και γι’ αυτό η νομισματική πολιτική της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας είναι ουσιαστική. Επίσης η βιωσιμότητα του χρέους μας εξαρτάται από το ρυθμό μεγέθυνσης του ΑΕΠ.
Όλα αυτά συνοψίζονται στο παρακάτω απόσπασμα της Έκθεσης της Τραπέζης της Ελλάδος (Ενδιάμεση Έκθεση για τη Νομισματική Πολιτική, Δεκέμβριος 2020, σ. 128-131) όπου αναφέρεται: «Η ανάλυση βιωσιμότητας του δημόσιου χρέους υπόκειται σε μεγάλες αβεβαιότητες, λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της υγειονομικής κρίσης. Αρνητικές επισφάλειες σχετίζονται κυρίως με τα εξής:
-Ένα ενδεχόμενο νέο κύμα της πανδημίας και η λήψη επιπλέον μέτρων περιορισμού της είναι πιθανόν να καθυστερήσουν την οικονομική ανάκαμψη και να απαιτήσουν επιπλέον μέτρα δημοσιονομικής επέκτασης.
-Μία ενδεχόμενη αντιστροφή των πολύ ευνοϊκών υποθέσεων σχετικά με το κόστος αναχρηματοδότησης και τη στήριξη των ελληνικών ομολόγων από την ΕΚΤ (για όσο διάστημα τα ελληνικά ομόλογα υπολείπονται της επενδυτικής βαθμίδας αξιολόγησης) ενδέχεται να μετριάσει ή και να αντιστρέψει τη θετική συμβολή της διαφοράς μεταξύ έμμεσου επιτοκίου και ρυθμού ανάπτυξης (snowball effect).
-Μια ηπιότερη ανάκαμψη της οικονομίας έναντι του βασικού σεναρίου ενδέχεται να δυσχεράνει την αποπληρωμή των αναβαλλόμενων φορολογικών υποχρεώσεων, των κρατικών δανείων και των εγγυήσεων που έχουν χορηγηθεί για την ενίσχυση της ρευστότητας των επιχειρήσεων, στο πλαίσιο των μέτρων στήριξης της οικονομίας.
-Η βραχυπρόθεσμη αύξηση του δημόσιου χρέους και των ακαθάριστων χρηματοδοτικών αναγκών του Δημοσίου δεν αναμένεται να υπονομεύσει τη μεσομακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του χρέους, υπό την προϋπόθεση ότι οι δημοσιονομικές παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση της πανδημίας είναι προσωρινού χαρακτήρα και η μακροοικονομική ισορροπία θα αποκατασταθεί σύντομα.
-Παρ’ όλα αυτά, οι ακαθάριστες χρηματοδοτικές ανάγκες (ως ποσοστό του ΑΕΠ) μέχρι τα μέσα της επόμενης δεκαετίας προβλέπεται ότι θα είναι αρκετά αυξημένες σε σχέση με τις προ πανδημίας εκτιμήσεις, κινούμενες οριακά κοντά στο συμφωνηθέν όριο 15% του ΑΕΠ, γεγονός που αφήνει λιγοστά περιθώρια για δημοσιονομική χαλάρωση και υπογραμμίζει την αναγκαιότητα διατήρησης του ευνοϊκού κλίματος των αγορών προς την Ελλάδα.
-Η αποτελεσματική αξιοποίηση των πόρων του ευρωπαϊκού Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και η συνέχιση της στήριξης των ελληνικών ομολόγων από την ΕΚΤ μπορούν να συμβάλουν αποφασιστικά, ανατρέποντας μεσοπρόθεσμα τις αρνητικές επιδράσεις της πανδημίας».

Η ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ
Αν έτσι έχουν τα πράγματα για το δημόσιο χρέος, η διαχείριση του ιδιωτικού -ειδικά- χρέους, αποτελεί τη μεγαλύτερη πρόκληση της νέας χρονιάς, καθώς από αυτή εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό το κατά πόσον θα υπάρξουν χιλιάδες πτωχευμένες επιχειρήσεις, απολύσεις εργαζομένων και δραματική αύξηση της ανεργίας αλλά και μια νέα γενιά μη αποτελεσματικών δανείων που θα βαρύνουν για ακόμη μια φορά τους ισολογισμούς των τραπεζών.
Η πραγματικότητα είναι αδήριτη. Κάθε ημέρα, με την οικονομία σε συνθήκες lockdown ή μερικής δραστηριότητας το πρόβλημα διογκώνεται, καθώς συσσωρεύονται ολοένα και περισσότερες υποχρεώσεις, συνεπώς και τα συνολικά χρέη, οι οποίες αναστέλλονται προκειμένου να αποπληρωθούν «στο προσεχές μέλλον», όταν ελπίζεται ότι θα έχει ομαλοποιηθεί η κατάσταση. Η ελπίδα πεθαίνει τελευταία και αυτή τη φορά ονομάζεται πόροι του Ταμείου Ανάκαμψης!
Σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία από το επιστρεπτέο κομμάτι των τεσσάρων φάσεων της επιστρεπτέας προκαταβολής αλλά και των φορολογικών υποχρεώσεων που έχουν ανασταλεί μέχρι τον Απρίλιο, έχουν συσσωρευτεί επιπλέον χρέος συνολικού ύψους περίπου 7-8 δισ. ευρώ. Οι αναστολές δανειακών υποχρεώσεων από τις τράπεζες προσθέτουν επιπλέον 9-10 δισ. ευρώ στο συνολικό λογαριασμό, ενώ μόνο εκτιμήσεις μπορούν να γίνουν για τα απλήρωτα τιμολόγια και τις επιταγές που έχουν «παγώσει» με κρατική παρέμβαση.

ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΠΛΗΡΩΜΩΝ
Με το ποσό των φορολογικών και ασφαλιστικών υποχρεώσεων σε αναστολή να έχει ήδη ξεπεράσει τα 3 δισ. ευρώ – και ενώ αναμένονται νέες αναστολές για το πρώτο τρίμηνο του 2021 – θεωρείται πρακτικά πολύ δύσκολο αυτά τα χρέη να πληρωθούν μέσα στην περίοδο 2021-2022 και ταυτόχρονα με τις τρέχουσες φορολογικές υποχρεώσεις των συγκεκριμένων ετών.
Η κυβέρνηση είναι αναγκασμένη, εκ των πραγμάτων, να επανεξετάσει στο σύνολό τους τα μέτρα προσωρινού χαρακτήρα που έλαβε μέσα στο 2020 για να διευκολύνει τους οφειλέτες στο αμέσως επόμενο χρονικό διάστημα, με στόχο να δοθεί μια μόνιμη λύση πριν εκδηλωθούν μαζικά φαινόμενα αδυναμίας πληρωμών.
Είναι δύσκολο να βρεθούν μέτρα προς αυτή την κατεύθυνση εντός του πλαισίου που θέτουν οι δανειστές και το οποίο περιγράφεται απλά με μια φράση: διασφάλιση της κουλτούρας πληρωμών και όχι οριζόντιες λύσεις τις οποίες θα εκμεταλλευθούν ακόμη και όσοι μπορούν να εξυπηρετήσουν τα χρέη τους.
Παράλληλα, η πίεση των επιχειρηματιών, ειδικά των ιδιοκτητών μικρομεσαίων επιχειρήσεων, για οριζόντια απομείωση του χρέους και εκτεταμένα διευκολυντικά προγράμματα πληρωμών είναι μεγάλη. Το τι θα πράξει το οικονομικό επιτελείο θα το δούμε στο άμεσο μέλλον. Το πιο πιθανό είναι ότι θα ληφθούν συμβιβαστικά ημίμετρα μικρής αποτελεσματικότητας.

*Ο Κώστας Μελάς διδάσκει oικονομικά στο Πάντειο πανεπισ

Με ποια κριτήρια σχηματίζει κυβέρνηση ο Κυριάκος

0

Ο ανασχηματισμός ήταν πάντα μία δύσκολη εξίσωση για κάθε πρωθυπουργό. Το γεγονός ότι έχει το θεσμικό προνόμιο να μοιράζει χαρτοφυλάκια, δηλαδή πολιτική εξουσία, δε σημαίνει ότι μπορεί να το κάνει αποκλειστικά και μόνο με βάση την προσωπική του εκτίμηση για τα πρόσωπα. Είναι προφανές πως λαμβάνει υπόψη του σειρά παραγόντων. Ο Κυριάκος δεν αποτελεί εξαίρεση. Πριν αναφερθώ στον τωρινό ανασχηματισμό, ας μου επιτραπεί μία γενική αναφορά σ’ αυτούς τους παράγοντες.

Σταύρος Λυγερός*

Δε μιλάμε για δικομματικές ή τρικομματικές κυβερνήσεις, οπότε η σύνθεση του Υπουργικού Συμβουλίου αποτελεί και θεσμικά αντικείμενο διαπραγμάτευσης μεταξύ των πολιτικών αρχηγών κι αυτών με τα κόμματά τους. Μιλάμε για μονοκομματική κυβέρνηση, προϊόν αυτοδυναμίας. Και σ’ αυτή την περίπτωση, όμως, οι εσωκομματικές ισορροπίες είναι ένας μόνο από αυτούς τους παράγοντες, ο πιο προφανής.

Όταν λέμε εσωκομματικές ισορροπίες εννοούμε τρία πράγματα:

-Πρώτον, ισορροπίες εντός του πρωθυπουργικού κύκλου, ή αλλιώς εντός των «προεδρικών».

-Δεύτερον, ισορροπίες ανάμεσα στους προεδρικούς και στις άλλες εσωκομματικές ομάδες.

-Τρίτον, ισορροπίες στο επίπεδο της γεωγραφικής εκπροσώπησης. Αυτές οι ισορροπίες, μάλιστα, αποκτούν αυξημένη βαρύτητα εάν υπάρχει προοπτική εκλογών, όπως τώρα.

Πέρα, ωστόσο, από τις ορατές εσωκομματικές ισορροπίες, υπάρχουν και οι εξωκομματικές, που σχεδόν πάντα είναι «αόρατες». Οι προτιμήσεις του ευρωιερατείου για πρόσωπα που θα αναλάβουν χαρτοφυλάκια, όπως π.χ. το Οικονομικών, λαμβάνονται περισσότερο ή λιγότερο υπόψη. Το ίδιο και οι προτιμήσεις της Ουάσιγκτον για το ποιοι θα αναλάβουν ειδικά χαρτοφυλάκια, όπως το Εξωτερικών, το Άμυνας και το Προστασίας του Πολίτη.

Τέλος, υπάρχει και ένα άλλο επίπεδο εξωκομματικών ισορροπιών: οι προτιμήσεις των ολιγαρχών του πλούτου και των Μίντια. Όσο κι αν δεν ομολογείται, ο πρωθυπουργός λαμβάνει κι αυτές υπόψη του όταν συνθέτει την κυβέρνησή του. Κι αυτό, επειδή η τοποθέτηση του ενός ή του άλλου υπουργίσιμου μπορεί να εξασφαλίσει την οικονομική ή μιντιακή στήριξη του ενός ή του άλλου ολιγάρχη.

«ΩΣ ΕΝΑ ΒΑΘΜΟ»

Όλα τα παραπάνω είναι ως ένα βαθμό αναπόφευκτα. Η πολιτική επιλογή δεν ήταν ποτέ η προβολή αποκλειστικά και μόνο της βούλησης του εκάστοτε ηγέτη, πολύ περισσότερο σε κοινοβουλευτικά καθεστώτα, όπου η διαπλοκή αποτελεί μη θεσμική, αλλά υπαρκτή συνιστώσα. Ούτως εχόντων των πραγμάτων, η κρίσιμη λέξη είναι το «ως ένα βαθμό». Κι όλα δείχνουν πως εδώ υπάρχει ζήτημα.

Ας μιλήσουμε τώρα για τον τωρινό ανασχηματισμό. Για να τον κρίνουμε είναι απαραίτητο να γυρίσουμε στον Ιούλιο 2019 για να ιχνηλατήσουμε τα κριτήρια, με τα οποία ο Μητσοτάκης είχε τότε σχηματίσει την κυβέρνηση. Θα παρακάμψω τη δέσμευση που είχαμε ακούσει και από αυτόν και από τους προκατόχους του περί ολιγομελούς και ευέλικτου σχήματος.

Στην πραγματικότητα, πρόκειται για ένα στερεότυπο, το οποίο προσέλαβε διαστάσεις «αναμφισβήτητης αλήθειας» μόνο και μόνο επειδή οι κυβερνήσεις στην Ευρώπη είναι συνήθως μικρότερες σε αριθμό. Μόνο που ό,τι δουλεύει καλά σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες δε σημαίνει πως θα δουλέψει καλά και εδώ. Στην Ελλάδα η δημόσια διοίκηση είναι παραδοσιακά ευνουχισμένη από το πολιτικό-κομματικό σύστημα.

Ως εκ τούτου, οι υπουργοί, υφυπουργοί και γενικοί γραμματείς κάνουν σε μεγάλο βαθμό διαχείριση κι όχι μόνο πολιτικό σχεδιασμό, όπως είναι ο ρόλος τους. Αυτό δεν αλλάζει με διοικητική απόφαση. Χρειάζεται, λοιπόν, να οικοδομηθεί μία άλλη κουλτούρα στη σχέση κυβέρνησης – δημόσιας διοίκησης για να μπορούν οι υπουργοί να περιορίζονται στον πολιτικό σχεδιασμό.

Δεν είναι τυχαίο ότι ενώ όλοι οι ερχόμενοι πρωθυπουργοί «ορκίζονται» ότι θα σχηματίσουν «μικρή και ευέλικτη κυβέρνηση», όταν έρχεται η ώρα και την ανακοινώνουν ο αριθμός υπουργών και υφυπουργών συνήθως υπερβαίνει τους 50. Ο Μητσοτάκης, μάλιστα, με τον τωρινό ανασχηματισμό κόντεψε να πιάσει το 60.

Η «ΤΟΥΡΤΑ» ΚΑΙ ΤΑ «ΚΕΡΑΣΑΚΙΑ»

Τον Ιούλιο 2019, ο Μητσοτάκης «πάντρεψε» υπουργούς, που κατά κανόνα ήταν παραδοσιακοί βουλευτές της ΝΔ με ένα μεγάλο αριθμό εξωκοινοβουλευτικών υφυπουργών, οι οποίοι κατά κανόνα προέρχονταν από τον ιδιωτικό τομέα, συχνά από πολυεθνικές και είχαν χαρακτηρισθεί τεχνοκράτες. Σε προηγούμενες κυβερνήσεις υπήρχαν κάποια τέτοια πρόσωπα, αλλά στην πρώτη κυβέρνηση Μητσοτάκη δεν επρόκειτο για «κερασάκια στην τούρτα», αλλά για τη δομή της ίδια της «τούρτας».

Κεντρικός στόχος του πρωθυπουργού ήταν και παραμένει, αφενός ο απόλυτος έλεγχος του κυβερνητικού μηχανισμού, αφετέρου η εφαρμογή προσωπικών πολιτικών επιλογών του. Για να τον επιτύχει, κινήθηκε σε δύο επίπεδα: Πρώτον – όπως προανέφερα – διόρισε εξωκοινοβουλευτικούς υφυπουργούς, οι οποίοι είχαν αναφορά στον ίδιον κι όχι συνολικά τη ΝΔ. Υπενθυμίζουμε ότι ο πατήρ Μητσοτάκης την περίοδο 1990-93 ήλεγχε τους υπουργούς του, μέσω επιλεγμένων από τον ίδιο γενικών γραμματέων.

Δεύτερον, υπό τον τίτλο «Επιτελικό Κράτος» συγκρότησε «πρωθυπουργείο», το οποίο ουσιαστικά αναγορεύθηκε σε κέντρο λήψης όλων σχεδόν των κυβερνητικών αποφάσεων. Οι υπουργοί συγκριτικά με το παρελθόν υποβαθμίσθηκαν. Όσοι, μάλιστα, έχουν δική τους πολιτική υπόσταση συνήθως εγκλωβίσθηκαν ανάμεσα στο «πρωθυπουργείο» και ενίοτε στον αναπληρωτή ή υφυπουργό τους.

Ο Μητσοτάκης, μάλιστα, είχε φροντίσει οι υφυπουργοί να έχουν εκ των προτέρων καθορισμένες από τον ίδιον αρμοδιότητες. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, οι υπουργοί είδαν στην πορεία τις σημαντικότερες αρμοδιότητές τους να μεταβιβάζονται σε υφισταμένους τους, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τον Γεωργιάδη και τον Παπαθανάση στο Ανάπτυξης.

Ο ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΣΤΡΕΦΕΤΑΙ
ΣΤΟΥΣ ΒΟΥΛΕΥΤΕΣ

Από τον Ιούλιο ήταν εμφανές ότι ο Μητσοτάκης είχε επενδύσει μεγάλες προσδοκίες στους τεχνοκράτες που υφυπουργοποίησε. Προφανώς, πίστευε ότι λόγω της θητείας τους σε μεγάλες εταιρείες θα μπόλιαζαν τα υπουργεία με το managerial πνεύμα που κυριαρχεί σ’ αυτές. Ποιος δε θυμάται τον «μετά βαΐων και κλάδων» διορισμό του Γρηγόρη Ζαριφόπουλου στη θέση του υφυπουργού Ψηφιακής Διακυβέρνησης, λόγω του γεγονότος ότι ήταν διευθυντικό στέλεχος στη Google.

Τώρα, ο «μάγος» του ψηφιακού μας κόσμου Ζαριφόπουλος αποπέμφθηκε και αντικαταστάθηκε από τον βουλευτή Άρτας Γιώργο Στύλιο, φροντιστή το επάγγελμα, αλλά με πλούσιες κομματικές περγαμηνές. Τί άραγε συνέβη; Μήπως ο Μητσοτάκης συνειδητοποίησε ότι τα πράγματα δεν είναι ακριβώς όπως τα σκεφτόταν; Μάλλον όχι. Είναι πολιτικά αφελής, πάντως, η άποψη ότι ο κρατικός μηχανισμός μπορεί να λειτουργήσει όπως μία μεγάλη εταιρεία.

Ενάμιση χρόνο μετά, ο πρωθυπουργός «γεμίζει» την κυβέρνηση με βουλευτές, κατά κανόνα χωρίς τεχνοκρατικό υπόστρωμα. Το Μαξίμου δεν ένοιωσε την ανάγκη να εξηγήσει τη μερική στροφή του. Η τρέχουσα ερμηνεία είναι ότι έβαλε στην κυβέρνηση βουλευτές εν όψει των εκλογών που σχεδιάζει. Τις ψήφους, άλλωστε, φέρνουν οι βουλευτές, όχι οι εξωκοινοβουλευτικοί τεχνοκράτες. Καλές, λοιπόν, είναι οι ιδεολογικές εκλεκτικές συγγένειες, αλλά καλύτερες οι ψήφοι, ειδικά τώρα που αρχίζουν να συσσωρεύονται σύννεφα στον κυβερνητικό ορίζοντα…

*Ο Σταύρος Λυγερός έχει εργασθεί σε εφημερίδες (για 23 χρόνια στην Καθημερινή), ραδιοφωνικούς και τηλεοπτικούς σταθμούς. Σήμερα είναι πολιτικός-διπλωματικός σχολιαστής στον τηλεοπτικό σταθμό OPEN και διευθυντής του ιστότοπου SLpress.gr. Συγγραφέας 16 βιβλίων. Μέλος της Συντονιστικής Επιτροπής στην εξέγερση του Πολυτεχνείου το Νοέμβριο του 1973.

Τα 200 χρόνια και η αυτοσυνειδησία μας

0
Η Ελλάδα, παρά την οικονομική καχεξία των τελευταίων δέκα ετών, εξακολουθεί να έχει μία ζηλευτή (για άλλα κράτη) θέση στο παγκόσμιο σύστημα

Η επέτειος των 200 ετών από την Επανάσταση του 1821 συνδέεται με τα εξής βασικά σημεία αυτοσυνειδησίας:

ΠΟΙΟΙ ΕΚΑΝΑΝ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ: Μπορεί να σοκάρει κάποιους εξ ημών αλλά οι επαναστάτες πρόγονοί μας δεν ήταν ούτε πρίγκιπες, ούτε δούκες, ούτε καν βαρονέτοι. Στη συντριπτική τους πλειοψηφία ήταν κτηνοτρόφοι (κατά κυριολεξία τσομπάνηδες), ψαράδες, γεωργοί και αγωγιάτες. Σε κάποιες λίγες περιπτώσεις μπορεί να ήταν έμποροι ή ιερείς. Σίγουρα πάντως δεν έφεραν τίτλους ευγενείας. Δεν είναι τυχαίο ότι το άρθρο 27 του Συντάγματος της Τροιζήνας (1827) αναφέρει ρητώς ότι «Κανένας τίτλος ευγενείας δεν δίδεται από την Ελληνικήν πολιτείαν» (όπως και το άρθρο 4.7 του σημερινού Συντάγματος). Αυτοί οι ταπεινοί, απλοί και αγράμματοι ή ολιγογράμματοι άνθρωποι, οι χωριάτες όπως θα λέγαμε σήμερα, επαναστάτησαν εναντίον μιας πανίσχυρης αυτοκρατορίας και νίκησαν.

Η ΔΙΚΗ ΜΑΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ: Την επανάσταση την κάναμε εμείς μόνοι μας. Τα Ορλωφικά του 1770 σηματοδότησαν το τέλος των ψευδαισθήσεων περί του ξανθού γένους των Ρώσων, του Μόσκοβου, που θα ερχόταν να μας σώσει από τον οθωμανικό ζυγό. Δεν το συνειδητοποιούσαν όλοι. Ένα σημαντικό τμήμα του ελληνικού λαού θεωρούσε (όπως άλλωστε συμβαίνει και σήμερα) πως άλλες δυνάμεις θα έλθουν να πολεμήσουν για εμάς, για το δικό μας αγώνα. Η ομάδα, όμως, που προχώρησε στην προετοιμασία της επαναστάσεως, η Φιλική Εταιρεία, γνώριζε ότι πρέπει να βασιστούμε στις δικές μας δυνάμεις. Καλλιεργήθηκαν, για προφανείς λόγους, όλες αυτές οι φήμες περί των μελών της «Αοράτου Αρχής», του ανώτατου καθοδηγητικού οργάνου των Φιλικών. Αλλά η επανάσταση ήταν εξ αρχής μόνον δική μας υπόθεση. Άλλωστε μία επανάσταση δε γίνεται χωρίς χρήματα. Η ελληνική επανάσταση χρηματοδοτήθηκε από δικούς μας πόρους. Η ναυμαχία του Ναβαρίνου, όπου ξένοι όντως έδωσαν την αποφασιστική ώθηση προς την ανεξαρτησία μας, ήλθε τον Οκτώβριο του 1827. Είχαν ήδη προηγηθεί περισσότερα από 6 χρόνια επαναστατικού βίου των Ελλήνων. Χωρίς αυτά δε θα υπήρχε Ναβαρίνο.

ΓΙΑΤΙ ΠΟΛΕΜΗΣΑΜΕ: Ο Καραϊσκάκης δεν ήταν γνωστός ως λάτρης του γαλλικού διαφωτισμού… Είχε περάσει από το σφυρί και το αμόνι της εποχής εκείνης, από την αυλή του Αλή Πασά των Ιωαννίνων. Είναι κεφαλαιώδες να συνειδητοποιήσουμε τους λόγους που ένας άνθρωπος με αυτό το υπόβαθρο διεκδίκησε συνειδητά τη συγκρότηση ελεύθερου ελληνικού κράτους. Η ελευθερία ξεκινούσε από το θρησκευτικό πεδίο. Το περιγράφει το πρώτο Σύνταγμα της Επιδαύρου του 1822: «Όσοι αυτόχθονες κάτοικοι της επικρατείας της Ελλάδος πιστεύουσιν εις Χριστόν εισίν Ελληνες». Από εκεί και πέραν το ελληνικό κράτος συγκροτήθηκε ως ο πολιτειακός φορέας ενός συγκεκριμένου πολιτισμού υπό συνθήκες ελευθερίας. Ο Καραϊσκάκης, ο Κολοκοτρώνης, ο Μάρκος Μπότσαρης, οι επαναστάτες, δεν πολέμησαν για να δημιουργήσουν γενικώς και αορίστως ένα σύγχρονο κράτος. Επαναστάτησαν για να δημιουργήσουν ένα ελληνικό κράτος. Ένα κράτος που (και τότε και τώρα) δε μπορεί να είναι ουδέτερο έναντι της ελληνικής ταυτότητας των κατοίκων του.

Η ΜΕΡΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΩΣΗ ΕΝΟΣ ΟΝΕΙΡΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ: Το νέο κράτος είχε ένα όνειρο. Να περιλάβει στα όριά του, δηλαδή σε καθεστώς ελευθερίας, όλους τους Έλληνες. Πράγματι από το 1864 και την ενσωμάτωση των Επτανήσων, έως το 1947 και την ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου, το ελληνικό κράτος μεγάλωνε αγκαλιάζοντας κι άλλους ελληνικούς πληθυσμούς. Πέτυχε το στόχο του; Τα μεγάλα όνειρα σπανίως ευοδώνονται στην ολότητά τους. Το κυνηγήσαμε όμως και σε μεγάλο βαθμό το καταφέραμε.

ΤΙ ΕΠΙΤΥΧΑΜΕ: Πήραμε μία από τις πλέον φτωχές περιοχές της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Δεν υπήρχαν λιμάνια, δρόμοι, υποδομές. Όλες σχεδόν οι πεδιάδες του νέου κράτους καλύπτονταν από λιμνάζοντα ύδατα, βαλτοτόπια. Οι κάτοικοι ζούσαν στα βουνά για να αποφύγουν την ενδημική ελονοσία. Επιπλέον, μετά το πέρασμα του Ιμπραήμ, η χώρα ήταν ένας απέραντος ερειπιώνας. Μέσα σε διάστημα 200 ετών η Ελλάδα κατάφερε να γίνει με μεγάλη διαφορά το πιο πλούσιο από τα κράτη που δημιουργήθηκαν στα εδάφη που κατείχε η Οθωμανική Αυτοκρατορία. Η ελληνική κοινωνία εξακολουθεί να δίνει ανώτερη σημασία στα γράμματα. Η Ελλάδα είναι μέλος στις πιο επιλεκτικές και ταυτοχρόνως εκλεκτικές συμμαχίες στον κόσμο. Ίσως σε πολλούς να φαίνεται περίεργο αλλά, παρά την οικονομική καχεξία των τελευταίων δέκα ετών, εξακολουθούμε να έχουμε μία ζηλευτή (για άλλα κράτη και έθνη) θέση στο παγκόσμιο σύστημα.

Το νόημα του 1821 είναι μία λέξη: ελευθερία. Είναι αυτό που κατάφερε αυτό το μικρό έθνος των τσοπάνηδων, των ψαράδων, των γεωργών και των αγωγιατών. Είναι αυτό που καλούμαστε να συνεχίζουμε.
 
* Ο κ. Άγγελος Συρίγος είναι υφυπουργός αρμόδιος για θέματα ανώτατης εκπαίδευσης – Νομικός, αναπληρωτής καθηγητής του Διεθνούς Δικαίου και της Εξωτερικής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο

Σοκάρει έρευνα για την ψυχική υγεία των πολιτών λόγω των lockdowns

0
ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΡΕΥΝΑ Σοκάρει έρευνα για την ψυχική υγεία των πολιτών λόγω των lockdowns

Πόσο επιδρούν η πρωτόγνωρη πανδημία του νέου κορωνοϊού που βιώνουμε και τα απανωτά απαγορευτικά με τα οποία ζούμε εδώ και αρκετά μεγάλο διάστημα στην ψυχική υγεία μας; Μια νέα διεθνής μελέτη που δημοσιεύεται στην επιθεώρηση «PLoS ONE» και στην οποία συμμετείχαν περί τα 10.000 άτομα από 78 χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, έθεσε αυτό το ερώτημα και οι απαντήσεις ήταν άκρως ενδιαφέρουσες.

Η ΑΓΝΩΣΤΗ ΕΠΙΔΡΑΣΗ

ΤΩΝ LOCKDOWN

Σύμφωνα με την εφημερίδα «Τα Νέα», όταν η πανδημία του SARS-CoV-2 ξεκίνησε πέρυσι, ελάχιστα ήταν γνωστά σχετικά με την επίδραση που μπορούν να έχουν στον πληθυσμό τα lockdown σε τόσο ευρεία κλίμακα.

Όσα γνώριζαν οι ειδικοί αφορούσαν κυρίως προηγούμενες εμπειρίες από καθεστώς καραντίνας που περιλάμβανε μικρές ομάδες ατόμων. «Από τη μια πλευρά, τέτοιου είδους δραστικές αλλαγές στην καθημερινότητα μπορούν να είναι επιβαρυντικές για την ψυχική υγεία. Από την άλλη πλευρά, εξαιτίας του ότι όλος ο πληθυσμός επηρεάζεται σχεδόν εξίσου από ένα λοκ-ντάουν, παρέμενε ασαφές πόσο μεγάλη θα ήταν η επίδραση στην ψυχική υγεία του καθενός» εξήγησε ο καθηγητής Άντριου Γκλόστερ από το Πανεπιστήμιο της Βασιλείας στην Ελβετία, εκ των επικεφαλής της νέας μελέτης μαζί με συναδέλφους του από το Πανεπιστήμιο της Λευκωσίας στην Κύπρο.

Η ΜΕΓΑΛΗ ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΗ

ΜΕ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ

Προκειμένου να εξακριβώσουν λοιπόν την επίδραση των λοκ-ντάουν στην ψυχική υγεία του πληθυσμού, οι ερευνητές διεξήγαγαν μια online δημοσκόπηση σε 18 διαφορετικές γλώσσες.

Στη δημοσκόπηση αυτή οι σχεδόν 10.000 συμμετέχοντες (270 εξ αυτών ήταν Έλληνες) έδωσαν πληροφορίες σχετικά με την κατάσταση της ψυχικής υγείας τους αλλά και τη συνολική τους κατάσταση κατά το πρώτο lockdown (η δημοσκόπηση «έτρεξε» μεταξύ του περασμένου Απριλίου και των αρχών του περασμένου Ιουνίου όταν οι πιο πολλές χώρες βρίσκονταν σε σκληρό «απαγορευτικό»).

6 ΣΤΟΥΣ 10 ΜΕ ΧΑΜΗΛΑ ή
ΜΕΤΡΙΑ ΕΠΙΠΕΔΑ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

Ένας στους δέκα ερωτηθέντες ανέφερε χαμηλά επίπεδα ψυχικής υγείας, τα οποία εκδηλώνονταν με αρνητική διάθεση, στρες, καταθλιπτικές συμπεριφορές και μια απαισιόδοξη ματιά για την κοινωνία.

Επίσης, ένα επιπλέον 50% των συμμετεχόντων ανέφερε μέτρια επίπεδα ψυχικής υγείας, τα οποία έχουν συνδεθεί επανειλημμένως με κίνδυνο περαιτέρω ψυχικών προβλημάτων. Οι ερευνητές σημειώνουν, ότι τα ευρήματα αυτά επιβεβαιώνουν σε μεγάλη κλίμακα ευρήματα προηγούμενων μικρότερων μελετών, σχετικά με την επίδραση της πανδημίας στην ψυχική υγεία.

ΟΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΜΕΤΑΞΥ ΧΩΡΩΝ

Πρέπει να υπογραμμιστεί ότι οι απαντήσεις των συμμετεχόντων, μεταξύ όλων των χωρών της μελέτης, ήταν σε μεγάλο βαθμό παρόμοιες. Παρότι καμία χώρα δε φάνηκε να έχει σημαντικά μεγαλύτερα ή μικρότερα σκορ σε ό,τι αφορούσε συνολικά τα επίπεδα ψυχικής υγείας, υπήρχαν κάποιες διαφορές. Για παράδειγμα, οι κάτοικοι του Χονγκ Κονγκ και της Τουρκίας ανέφεραν περισσότερο στρες από τους κατοίκους των άλλων χωρών.

Οι κάτοικοι των ΗΠΑ δήλωσαν περισσότερα καταθλιπτικά συμπτώματα, ενώ το επίπεδο ευζωίας ήταν πιο χαμηλό στο Χονγκ Κονγκ και στην Ιταλία σε σύγκριση με τις υπόλοιπες χώρες. Από την άλλη πλευρά οι συμμετέχοντες από την Αυστρία, τη Γερμανία και την Ελβετία ήταν εκείνοι που δήλωσαν τα λιγότερα αρνητικά συναισθήματα σε σχέση με το μέσο όρο όλων των άλλων χωρών.

Η ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΡΕΙΣ ΦΟΡΕΣ

ΤΗΝ ΕΒΔΟΜΑΔΑ ΕΥΕΡΓΕΤΙΚΗ

Ένα αξιοσημείωτο νέο εύρημα της μελέτης, που δεν έχει προκύψει μέχρι σήμερα από άλλη μελέτη για την ψυχική υγεία του πληθυσμού σε καιρό πανδημίας και αυστηρών απαγορευτικών, ήταν ότι τα άτομα που έβγαιναν από το σπίτι τρεις φορές την εβδομάδα προκειμένου να πάνε στην εργασία τους, ανέφεραν καλύτερα επίπεδα ψυχικής υγείας σε σύγκριση με τα άτομα που έμεναν συνεχώς μέσα στο σπίτι.

ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΥΝΤΕΛΟΥΝ

ΣΤΑ ΕΠΙΠΕΔΑ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

Οι ερευνητές αναφέρουν ότι οι διαφορές που εντοπίστηκαν μεταξύ διαφορετικών χωρών, πιθανώς συνδέονται με την απόκριση της κάθε κυβέρνησης στην πανδημία, τις πολιτισμικές διαφορές μεταξύ λαών καθώς και τις πιθανές πολιτικές αναταραχές σε κάποιες χώρες.

Συμπληρώνουν ότι τα άτομα που είχαν μείωση του εισοδήματός τους εξαιτίας του lockdown ή δεν είχαν πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες και αγαθά, δήλωναν χειρότερα επίπεδα ψυχικής υγείας. Αντιθέτως, οι παράγοντες που συνδέονταν με καλύτερη ψυχική υγεία του πληθυσμού ήταν η κοινωνική στήριξη, το υψηλότερο μορφωτικό επίπεδο και η ικανότητα προσαρμογής στις νέες καταστάσεις.

Η «ΠΑΝΔΗΜΙΚΗ» ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ

ΝΑ ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΤΑ ΚΡΑΤΗ

«Οι πρωτοβουλίες για τη δημόσια υγεία πρέπει να στοχεύουν τα άτομα που δεν έχουν κοινωνική στήριξη καθώς και όσα πλήττονται περισσότερο οικονομικά εξαιτίας του λοκ-ντάουν. Με βάση τα ευρήματα, παρεμβάσεις που προάγουν την ψυχολογική ευελιξία είναι υποσχόμενες, ώστε να μειωθεί η επίδραση της πανδημίας και των απαγορευτικών στην ψυχική υγεία του πληθυσμού» τόνισε ο δρ Γκλόστερ και κατέληξε λέγοντας ότι δεδομένης της ρευστής κατάστασης που συνεχίζει να επικρατεί λόγω της πανδημίας και η οποία έχει ολοένα και μεγαλύτερες οικονομικές συνέπειες, είναι άκρως σημαντικό τα θέματα ψυχικής υγείας του πληθυσμού να αποτελούν σταθερά προτεραιότητα για τα κράτη.

16 Ιανουαρίου 1986: Πυρκαγιά καταστρέφει την «ΑΓΙΑ ΤΡΙΑΔΑ»

0
ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ 16 Ιανουαρίου 1986: Πυρκαγιά καταστρέφει την «ΑΓΙΑ ΤΡΙΑΔΑ»

Υπάρχουν ορισμένες ημερομηνίες που δεν πρέπει ποτέ να ξεχνάμε. Ημερομηνίες γεγονότων που σημάδευσαν την Ελληνική μας παροικία. Μια από τις πιο σημαντικές είναι η 16η Ιανουαρίου 1986 (ήτοι εδώ και 35 χρόνια) όταν πυρκαγιά κατέστρεψε ολοσχερώς τον Ιερό Ναό της ΑΓΙΑΣ ΤΡΙΑΔΑΣ, της πρώτης εκκλησίας της παροικίας μας.

Για μένα ήταν σα να ήταν χθες. Μέρα που κατέβηκα στο χώρο της πυρκαγιάς για να καλύψω το γεγονός για την εφημερίδα μου ΕΛΛΗΝΟΚΑΝΑΔΙΚΗ ΔΡΑΣΗ -η παρακαταθήκη του πατέρα μου Στυλιανού- καθώς και ως παραγωγός του τότε τηλεοπτικού μου προγράμματος ΤΗΛΕ-ΔΡΑΣΙΣ.

Ας κάνουμε λοιπόν μια αναδρομή στο παρελθόν, που σκοπός είναι να μην ξεχάσουμε όσοι από εμάς έζησαν εκείνες τις στιγμές, και προς μάθηση όλων των υπολοίπων.

Του Γιώργου Στυλ. Γκιούσμα

ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΟΥ ΙΕΡΟΥ
ΝΑΟΥ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΤΡΙΑΔΑΣ

Η Αγία Τριάδα ήταν η πρώτη Εκκλησία που γνώρισαν οι Έλληνες του Μόντρεαλ όταν μετανάστευσαν στον Καναδά. Ο ναός αγοράσθηκε τον Ιούνιο του 1925 και άρχισε να λειτουργεί στις 14 Σεπτεμβρίου 1925. Μεταξύ αυτών που συμμετείχαν στην αγορά της ήταν και ο πατέρας τού πασίγνωστου πρώην προέδρου Κοινότητας και Κογκρέσου κ. Δημήτριου Μανωλάκου. Όταν κάηκε η ΑΓΙΑ ΤΡΙΑΔΑ οι Έλληνες -μα και οι Καναδοί- έχασαν ένα κομμάτι από την ιστορία του Μόντρεαλ.

Η ΠΥΡΚΑΓΙΑ

Ακόμα και σήμερα, άγνωστα παραμένουν τα αίτια της καταστροφικής πυρκαγιάς. Την Κυριακή πρωί της 19ης Ιανουαρίου 1986, ο πατήρ Κωνσταντίνος Χαλκιάς (σ.σ.: ο πάτερ Χαλκιάς απεβίωσε το Φεβρουάριο 2019 στην Ελλάδα), κατέβηκε με την ενοριακή επιτροπή, με κίνδυνο της ζωής τους, για να δουν τι διασώθηκε από την πυρκαγιά. Όμως η ζημιά ήταν τεράστια από την τρομακτική φωτιά. Σχεδόν τίποτα δεν είχε απομείνει.

Το μόνο που διασώθηκε ήταν η Αγία Κοινωνία της Μεγάλης Πέμπτης και τα λείψανα του Αρχιεπισκόπου Αμερικής και αργότερα Πατριάρχη Αθηναγόρα. Επίσης, διασώθηκαν εκ θαύματος οι εικόνες του Αγίου Διονυσίου και του Αγίου Γερασίμου. Την ίδια στιγμή, 350 πιστοί περίμεναν έξω από την Εκκλησία για να ακούσουν από το στόμα του Πάτερ Κωσταντίνου -ιερατικού προϊσταμένου της Αγίας Τριάδας- πόσο καταστροφική ήταν η πυρκαγιά.

ΤΟ MALCOLM CAMBELL

Συγκινητικό ήταν το μήνυμα που έστειλαν τότε στον πατήρ Χαλκιά και κοινοποίησαν σε όλη την παροικία, οι μαθητές και το προσωπικό του γυμνασίου Malcolm Cambell. Στο γυμνάσιο αυτό, φοιτούσαν ως επί το πλείστων ελληνόπουλα. Για την ιστορία, το κτιριακό συγκρότημα του γυμνασίου παραχωρήθηκε αργότερα ΔΩΡΕΑΝ στην Αρμενική παροικία η οποία ως τώρα το έχει ως σχολείο της.

Μεταξύ άλλων, το μήνυμα αναφέρει: «Είναι γεγονός ότι η ζημιά από την απώλεια αυτού του Ιστορικού μνημείου δε μπορεί να αποτιμηθεί υλικά, δεδομένου ότι τα πιο σημαντικά βιώματα των Ελλήνων της Μοντρεάλης και του ριζώματος τους στη φιλόξενη αυτή γη του Κεμπέκ, συνδέθηκαν από την πρώτη στιγμή με την παρουσία του περιώνυμου Ναού. Δεν κάηκε μόνο ο εν λόγω Ναός και δεν σκόρπισε απλώς το εκκλησίασμα του σε ναούς άλλων ενοριών, αλλά χάθηκε ένας πολύτιμος κρίκος, που συνέδεε τις γενιές των Ελλήνων της Μοντρεάλης, η ιστορική κιβωτός που διατηρούσε τις ιερές παραδόσεις της Ορθοδοξίας και του Ελληνισμού για να κληροδοτήσει στις νέες γενιές που ανδρώνονται ή που τώρα γεννιούνται. Με αυτό το πνεύμα της διαρκούς και πολύτιμης προσφοράς του Ιερού Ναού της Αγίας Τριάδας, στρατεύονται και οι μαθητές  του σχολείου μας, με αποδεδειγμένη ευαισθησία για την προγονική κληρονομιά, προκειμένου να βοηθήσουν κάθε προσπάθεια για την επανοικοδόμηση του Ναού και την εξασφάλιση της ιστορικής του συνέχειας στην παροικία μας».

Αυτό ήταν το μήνυμα στο οποίο είμαι σίγουρος ότι έπαιξε σημαντικό ρόλο και μπορεί ακόμα και να έγραψε εξ ολοκλήρου ο καθηγητής μαθηματικών, Σωτήρης Καραΐνδρος.

ΟΙ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ…

Αν και υπήρχε μεγάλο ενδιαφέρον για το επανακτίσιμο της Αγίας Τριάδας, στο τέλος όμως όσοι θυμάστε, τίποτα δεν έγινε. Λίγες μέρες μετά την πυρκαγιά, τα μέλη μιας έκτακτης γενικής συνέλευσης ψήφισαν παμψηφεί το επανακτίσιμο του ναού και ως πρόεδρο της επιτροπής εράνου τον πάτερ Κωνσταντίνο Χαλκιά. Αμέσως μετά άρχισε μια έντονη ερανική εκστρατεία με συμμετοχή των ενημερωτικών μέσων της παροικίας. ΟΙ εφημερίδες δημοσίευαν ολοσέλιδα της ερανικής επιτροπής και τα ραδιόφωνα έκαναν έκκληση για δωρεές. Λίγο αργότερα, ο ραδιοφωνικός μαραθώνιος που έγινε από τα Ελληνικά προγράμματα του CFMB με τους Ρένα Παπαθανάκου και Μιχάλη Τελλίδη συγκέντρωσε $117.000 μέσα σε δυόμιση ώρες.

Στις 14 Ιουνίου 1987, η τότε κοινοτική διοίκηση του Αδριανού Μαρή, κάλεσε και άλλη έκτακτη γενική συνέλευση των μελών. Στη συνέλευση αυτή διαδραματίστηκαν ορισμένα γεγονότα με αποκορύφωμα διαξιφισμών μεταξύ του τότε προέδρου κ. Μαρή και του Πατήρ Χαλκιά.

Στο τέλος, η γενική συνέλευση ψήφισε παμψηφεί -εκτός 16 αποχές- την έγκριση δαπάνης $100.000 για τα αρχιτεκτονικά σχέδια ενός υπερσύγχρονου συγκροτήματος (παρακολουθήστε αυτή την εβδομάδα το τηλεοπτικό πρόγραμμα ΚΑΛΗΜΕΡΑ ΠΑΤΡΙΔΑ για να δείτε στιγμιότυπα από τη γενική συνέλευση).

Σύμφωνα με τα σχέδια, το συγκρότημα θα κόστιζε 20 εκατομμύρια δολάρια και εκτός από τον Ιερό Ναό της Αγίας Τριάδας -μικρότερος από τον προηγούμενο- θα συμπεριλάμβανε κοινοτικούς χώρους και γραφεία, αμφιθέατρο, καθώς και τα γραφεία των ελληνικών αρχών, όπως Ελληνικό προξενείο, εμπορικού ακολούθου, Ελληνικού Οργανισμού Τουρισμού και της Ολυμπιακής Εταιρείας.

Το κόστος των 20 εκατομμύριων παρουσιάστηκε και εγκρίθηκε σε γενική συνέλευση όπου ψήφησαν μόνο 76 άτομα…

Η τότε κοινοτική διοίκηση, πίστευε ότι σε αυτό το συγκρότημα έπρεπε να συμμετέχουν οικονομικά η ομοσπονδιακή, επαρχιακή και δημοτική αρχή. Στα τέλη του 1988, η κοινοτική διοίκηση είχε ανακοινώσει ότι στους πρώτους μήνες του 1989, θα έμπαινε σ’ εφαρμογή το πρώτο στάδιο του συγκροτήματος. Είχε μάλιστα πάρει την έγκριση. Όπως είχε αναφέρει επανειλημμένως η τότε διοίκηση, πριν αρχίσει το κτίσιμο έπρεπε να ικανοποιηθούν οι απαιτήσεις που πρόβλεπαν οι νομοθεσίες του υπουργείου πολιτισμού του Κεμπέκ, λόγω της ιστορικής σημασίας που έχει ως διατηρητέο το κτίριο Γκοντέν.

Αλλά το όνειρο του Κοινοτικού Συγκροτήματος ποτέ δεν υλοποιήθηκε. Έμεινε απλώς μόνο στα αρχιτεκτονικά σχέδια του συμπάροικου Νίκου Τσοντάκη.

Έντεκα χρόνια μετά την πυρκαγιά, ο δήμος του Μόντρεαλ κατεδάφισε τα υπόλοιπα τοιχώματα του Ιερού Ναού της Αγίας Τριάδας, λόγω ότι υπήρχε φόβος να πέσουν κομμάτια σε περαστικούς.

Το δε οικόπεδο που παρέμεινε είχε τη δική του «Οδύσσεια».

Σήμερα, πάνω του είναι κτισμένο ένα μοντέρνο ξενοδοχείο, αλλά συνεχίζει να «φέρνει» στο ταμείο της κοινότητας πάνω από $140.000 ετησίως. Το 2020 έφερε $159.450 ενώ το 2052 που λήγει το «ενοικιοστάσιο» θα φέρει $250.819.

Το τελευταίο κεφάλαιο γράφτηκε στην ιστορική γενική συνέλευση που έγινε τον Οκτώβριο του 2018 όπου η τότε διοίκηση Νικόλαου Παγώνη πρότεινε να δοθεί στους ιδιοκτήτες του ξενοδοχείου για 10 εκατομμύρια δολάρια.

Βλέποντας όμως την αρνητική θέση της πλειοψηφίας των μελών, η διοίκηση απέσυρε την πρόταση.

Σημειωτέων, ότι πριν τη συνέλευση, στις αρχές του Δεκεμβρίου 2018, ο υπεύθυνος Σύνταξης της εφημερίδα μας, Αντώνης Μπότσικας, είχε επιμεληθεί τη λεπτομερειακή ανάλυση τής αξίας του οικοπέδου, η οποία είναι κατά πολύ μεγαλύτερη των 10 εκ.$

ΠΕΝΤΕ ΕΚΚΛΗΣΙΕΣ
ΚΑΗΚΑΝ ΣΕ 33 ΧΡΟΝΙΑ

Εδώ όμως θα πρέπει να αναρωτηθούμε το εξής. Πως γίνεται να καούν πέντε εκκλησίες μας σε 33 χρόνια;

-Δεκέμβριος προ την πρωτοχρονιά 1982: Πυρκαγιά στον Άγιο Γεώργιο

-7 Φεβρουαρίου 1983: Ολοτελής πυρκαγιά στην Εκκλησία Αγίων Κωσταντίνου και Ελένης

-16 Ιανουαρίου 1986: Ολοτελής πυρκαγιά στην Αγία Τριάδα

-1999: Πυρκαγιά στον Ευαγγελισμό

-13 Απριλίου 2015: Ολοτελής πυρκαγιά της Κοίμησης της Θεοτόκου

Ποιο είναι το ισχυρότερο όπλο κατά του κορωνοϊού

0
Ποιο είναι το ισχυρότερο όπλο κατά του κορωνοϊού

Το ισχυρότερο όπλο για την αντιμετώπιση του κορωνοϊού δεν είναι ούτε το εμβόλιο, ούτε κάποιο θαυματουργό φάρμακο, ούτε τα πολλαπλά τεστ στον πληθυσμό. Το ισχυρότερο όπλο, αυτό που θα μπορούσε να έχει λύσει το πρόβλημα εξ αρχής αν δεν το είχαμε περιφρονήσει, είναι τα σύνορα.

Κώστας Γρίβας*

Πράγματι, σε αντίθεση με την άποψη που επιχειρείται να επιβληθεί, κυρίως από τις ΗΠΑ για γεωπολιτικούς λόγους, η Κίνα προσέφερε ένα μεγάλο χρονικό περιθώριο στις ευρωπαϊκές χώρες, μεγαλύτερο των δύο μηνών, για να προετοιμαστούν για την αναπόφευκτη έλευση του κορωνοϊού. Όλα τα υπόλοιπα είναι εκ του πονηρού.

Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις είχαν όλες τις πληροφορίες που χρειάζονταν και είχαν και το χρόνο να δράσουν. Και μπορούσαν να κάνουν ένα πολύ απλό πράγμα. Να κλείσουν τα σύνορά τους. Να απαγορεύσουν την είσοδο σε όσους πολίτες χωρών είχαν προσβληθεί ήδη από τον ιό, να απαγορεύσουν τα ταξίδια πολιτών τους προς αυτές τις χώρες και να θέσουν σε καραντίνα όποιον πολίτη τους βρισκόταν ήδη εκεί και επέστρεφε.

Και μπορούσαν να το κάνουν είτε εν συνόλω ως ΕΕ, είτε ως επιμέρους ξεχωριστά κράτη. Σε αυτήν την περίπτωση οι οικονομικές συνέπειες θα ήταν ένα μικροσκοπικό κλάσμα αυτών που υπήρξαν μερικές εβδομάδες μετά, όταν οι ευρωπαϊκές χώρες, η μία μετά την άλλη, έμπαιναν στο ψυγείο, σε μια απέλπιδα προσπάθεια να περιορίσουν τη διάδοση του κορωνοϊού.

Με άλλα λόγια, οι ευρωπαϊκές χώρες μπορούσαν να επιλύσουν το πρόβλημα εν τη γενέσει του, ή έστω να το περιορίσουν δραστικά, απλώς με το να θυμηθούν ότι έχουν σύνορα. Και σύνορο, εξ ορισμού, σημαίνει ελεγχόμενος χώρος. Αρκούσε λοιπόν να ασκήσουν ελέγχους στα σύνορα. Και αυτό ήταν πολύ απλό και εύκολο να γίνει. Ταυτόχρονα όμως ήταν και αδιανόητο.

ΤΟ «ΑΔΙΑΝΟΗΤΟ»

ΚΛΕΙΣΙΜΟ ΤΩΝ ΣΥΝΟΡΩΝ

Μιλώντας με πολλούς ανθρώπους στην Ελλάδα και την Ισπανία, ορισμένοι εκ των οποίων ήταν σε σημαντικές θέσεις στον κρατικό μηχανισμό, όταν τους ρώτησα γιατί δεν κλείνουν τα σύνορα, η απάντηση ήταν σχεδόν πάντοτε μια παραλλαγή του «αυτό δε γίνεται»! Το «γιατί δε γίνεται» δεν το εξηγούσαν. Απλώς το θεωρούσαν μια δεδομένη κατάσταση. Άποψη του υπογράφοντος είναι ότι η επιλογή αυτή δεν τέθηκε καν υπό εξέταση, γιατί έθιγε την ιεροποιημένη υπόσταση του «παγκόσμιου χωριού».

Του υποτιθέμενου ενοποιημένου πλανήτη της «παγκοσμιοποίησης», η οποία δεν ανεχόταν σύνορα. Γιατί ύπαρξη συνόρων σημαίνει κράτη, σημαίνει έθνη, σημαίνει λαούς, σημαίνει συλλογικές ταυτότητες. Και όλα αυτά υποτίθεται ότι τα είχαμε αφήσει πίσω μας ως ξεπερασμένες «φαντασιακές κατασκευές». Και ως γνωστόν, η Ιστορία «πίσω δε γυρνά».

Άλλωστε, ο παγκοσμιοποιημένος μεταεθνικός κόσμος ήταν η παγωμένη στο χρόνο στιγμή του θριάμβου της Δύσης επί της Σοβιετικής Ένωσης και του Υπαρκτού Σοσιαλισμού και δε μπορούσε να αμφισβητηθεί. Γιατί αν αμφισβητούνταν, τότε η Ιστορία που υποτίθεται ότι είχε φθάσει στο τέλος της, θα εκκινούσε εκ νέου. Η Δύση θα ήταν υποχρεωμένη να επιστρέψει σε έναν ανταγωνιστικό κόσμο, στον οποίο δε θα είχε την πρωτοκαθεδρία που απολάμβανε στο παρελθόν.

Αποτέλεσμα ήταν να αγνοήσει την πραγματικότητα και να παραμείνει στο φαντασιακό κόσμο του «παγκόσμιου χωριού», το οποίο απεχθανόταν τα σύνορα. Έτσι λοιπόν, η Δύση εν συνόλω, καθώς και οι επιμέρους συνιστώσες της, όπως είναι η ΕΕ αλλά και τα επιμέρους ευρωπαϊκά κράτη, δεν έκαναν την πολύ απλή κίνηση που θα μπορούσε να τα είχε σώσει από τον κορωνοϊό. Να τον κλείσουν έξω από τα εδάφη τους.

ΤΑ ΣΥΝΟΡΑ ΘΕΜΕΛΙΟ ΤΟΥ

ΝΕΟΥ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

Όμως, αυτός ο κόσμος της άρνησης της πραγματικότητας έχει πια περάσει. Ο πλανήτης μετά τον κορωνοϊό θα είναι ένας διαφορετικός πλανήτης. Θα διαμορφωθεί πάνω σε ένα θεμέλιο. Και το θεμέλιο αυτό θα είναι η εκ νέου ανακάλυψη των συνόρων και η τοποθέτησή τους στο επίκεντρο του διεθνούς συστήματος. Η ανανεωμένη αντίληψη και λειτουργία του συνόρου, θα είναι αυτή που θα διαμορφώσει το διεθνές σύστημα των επόμενων δεκαετιών.

Όπως ο υπογράφων είχε γράψει σε προηγούμενο άρθρο, χωρίς σύνορα δεν υπάρχουν κοινότητες, χωρίς κοινότητες δεν υπάρχουν κοινωνίες, χωρίς κοινωνίες δεν υπάρχουν λαοί, χωρίς λαούς δεν υπάρχουν έθνη, χωρίς έθνη και λαούς δεν υπάρχει ανθρωπότητα. Τέλος, χωρίς σύνορα, δεν υπάρχει διεθνές σύστημα. Άρα λοιπόν, για να εκμεταλλευτούμε τη μοναδική ιστορική ευκαιρία που έδωσε στους λαούς ο γεωπολιτικός μετεωρίτης του κορωνοϊού, επαναφέροντας στο ιστορικό γίγνεσθαι τις συλλογικές ταυτότητες και δομές και να αναδημιουργήσουμε τις χώρες μας με μια κοινωνιοκεντρική λογική, πρέπει πριν και πάνω απ’ όλα να ξαναφτιάξουμε τα σύνορα. Για την ακρίβεια να επαναϊεροποιήσουμε τα σύνορα.

Γιατί τα σύνορα δεν είναι απλώς μια γραμμή στο χάρτη. Είναι το φράγμα που μας προφυλάσσει από εξωτερικές απειλές αλλά, κυρίως, διαμορφώνουν το αναγκαίο πλαίσιο που πρέπει να υφίσταται για να υπάρχει κοινωνία. Η κοινωνία πρέπει να έχει και χωρική ταυτότητα. Αλλιώς δεν είναι κοινωνία, αλλά είναι ένας συρφετός ατόμων, απροσδιόριστου μεγέθους και ασαφών ορίων.

*Ο Κωνσταντίνος Γρίβας είναι Αναπληρωτής Καθηγητής Γεωπολιτικής στη Στρατιωτική Σχολή Ευέλπιδων. Διδάσκει επίσης Γεωγραφία της Ασφάλειας στην ευρύτερη Μέση Ανατολή στο Τμήμα Τουρκικών και Σύγχρονων Ασιατικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Πώς τελειώνουν οι πανδημίες και τι μας διδάσκει η Ιστορία

0
Πότε και πώς μπορεί να πέσουν οι τίτλοι τέλους της πανδημίας του κορωνοϊού; Ποια είναι η εικόνα που μπορούμε να σχηματίσουμε κοιτώντας στο παρελθόν και όχι στο μέλλον με τη βοήθεια ιστορικών;

Από το ξέσπασμα της πανδημίας, επιδημιολόγοι και ειδικοί στη δημόσια υγεία παγκοσμίως χρησιμοποιούν μαθηματικά μοντέλα, για να προβλέψουν το μέλλον στον αγώνα περιορισμού της διασποράς του κορωνοϊού.

Ωστόσο, η μοντελοποίηση στο πεδίο των μεταδοτικών νοσημάτων είναι δύσκολη. Και οι επιδημιολόγοι υπογραμμίζουν ότι «τα μαθηματικά μοντέλα δεν είναι μαγικές σφαίρες», και ακόμη και οι πλέον εξελιγμένες μέθοδοι, όπως αυτές που συνδυάζουν προγνώσεις ή χρησιμοποιούν εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης, δε μπορούν απαραίτητα να αποκαλύψουν πότε θα τελειώσει η πανδημία ή πόσοι άνθρωποι θα χάσουν τη ζωή τους.

Υπό αυτό πρίσμα, η ιστορικός Nükhet Varlik, αναπληρώτρια καθηγήτρια Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Νότιας Καρολίνας στις Ηνωμένες Πολιτείες, ειδικευμένη στη μελέτη λοιμωδών νοσημάτων και δημόσιας υγείας, προτείνει σε άρθρο που υπογράφει στο The Conversation ότι, αντί να κοιτάμε μπροστά και να ανυπομονούμε για ενδείξεις που θα μας αποκαλύψουν το μέλλον, να κοιτάξουμε πίσω και να δούμε τι οδήγησε στο τέλος πανδημιών στο παρελθόν ή και όχι.

ΠΟΥ ΒΡΙΣΚΟΜΑΣΤΕ ΤΩΡΑ

ΣΤΗΝ ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΠΑΝΔΗΜΙΑΣ

Ένας συνδυασμός προσπαθειών στο μέτωπο της δημόσιας υγείας για τον περιορισμό της πανδημίας – από τους μαζικούς ελέγχους και τις ιχνηλατήσεις επαφών θετικών κρουσμάτων έως τα μέτρα κοινωνικής αποστασιοποίησης και τη μάσκα – έχει αποδειχθεί ότι βοηθούν. Δεδομένου όμως ότι ο ιός έχει εξαπλωθεί σχεδόν παντού ανά τον κόσμο, αυτά τα μέτρα από μόνα τους δε μπορούν να θέσουν τέλος στην πανδημία, αναφέρει η ίδια.

Όλο το ενδιαφέρον έχει στραφεί τώρα στην ανάπτυξη εμβολίων για την COVID-19, η οποία επιδιώκεται με πρωτοφανή ταχύτητα.

Παρόλα αυτά, οι ειδικοί μάς λένε ότι ακόμη και με ένα επιτυχημένο εμβόλιο και αποτελεσματική θεραπεία, η νόσος COVID-19 μπορεί να μην εξαφανιστεί ποτέ ολοκληρωτικά. Ακόμα κι αν η πανδημία περιοριστεί σε ένα μέρος του κόσμου, πιθανότατα θα συνεχιστεί σε άλλα. Και ακόμη και αν πάψει να συνιστά απειλή σε επίπεδο πανδημίας, ο κορωνοϊός πιθανότατα θα καταστεί ενδημικός – γεγονός που σημαίνει ότι θα συνεχιστεί η αργή, σταθερή μετάδοση. Ο κορωνοϊός θα συνεχίσει να παρουσιάζει μικρότερης κλίμακας εξάρσεις, όπως η εποχική γρίπη. Η ιστορία των πανδημιών είναι γεμάτη από τέτοια απογοητευτικά παραδείγματα, επισημαίνει η Nükhet Varlik.

ΟΤΑΝ ΕΜΦΑΝΙΣΤΟΥΝ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΣΠΑΝΙΑ ΦΕΥΓΟΥΝ

Είτε βακτηριακό, είτε ιογενές ή παρασιτικό, σχεδόν κάθε παθογόνο νοσήματος που έχει επηρεάσει τους ανθρώπους τα τελευταία χιλιάδες χρόνια παραμένει μαζί μας, επειδή είναι σχεδόν αδύνατο να τα εξαλείψουμε πλήρως.

Η μόνη ασθένεια που έχει εξαλειφθεί μέσω εμβολιασμού, είναι η ευλογιά. Οι εκστρατείες μαζικού εμβολιασμού υπό τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ) τις δεκαετίες του 1960 και του 1970 ήταν επιτυχημένες, και το 1980 η ευλογιά ανακηρύχθηκε η πρώτη -και παραμένει η μόνη- ανθρώπινη ασθένεια, που έχει πλήρως εκριζωθεί.

Ιστορίες επιτυχίας όπως της ευλογιάς είναι σπάνιες. Είναι μάλλον η εξαίρεση που επιβεβαιώνει τον κανόνα, αναφέρει η αναπληρώτρια καθηγήτρια Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Νότιας Καρολίνας.

Ενδεικτικά αναφέρεται στην ελονοσία, η οποία μεταδίδεται μέσω παρασίτου, είναι σχεδόν τόσο παλιά όσο και η ανθρωπότητα και εξακολουθεί να έχει βαρύ απολογισμό σε ανθρώπινες ζωές. Το 2018 καταγράφηκαν περίπου 228 εκατομμύρια περιπτώσεις ελονοσίας και 405.000 θάνατοι παγκοσμίως.

Αντιστοίχως, νοσήματα όπως η φυματίωση, η λέπρα και η ιλαρά, βρίσκονται «εδώ» επί χιλιετίες. Και παρά τις προσπάθειες, η άμεση εξάλειψή τους δεν είναι ακόμα ορατή στον ορίζοντα.

Η ιστορικός σημειώνει πως, αν προσθέσουμε σε αυτό το μείγμα και σχετικά νεότερους παθογόνους παράγοντες, όπως ο ιός HIV και ο ιός Έμπολα, μαζί με τη γρίπη και τους κορωνοϊούς, συμπεριλαμβανομένων των SARS, MERS και του SARS-CoV-2 που προκαλεί την COVID-19, η συνολική επιδημιολογική εικόνα καθίσταται σαφής.

Τα δεδομένα φανερώνουν ότι η ετήσια θνησιμότητα που προκαλείται από λοιμώδη νοσήματα -κυρίως στον αναπτυσσόμενο κόσμο- αναλογούν σχεδόν στο ένα τρίτο όλων των θανάτων παγκοσμίως.

Σήμερα, σε μία εποχή παγκόσμιων αεροπορικών ταξιδιών, κλιματικής αλλαγής και διαταραχών στα οικοσυστήματα, είμαστε διαρκώς εκτεθειμένοι στην απειλή εμφάνισης λοιμωδών νοσημάτων, ενώ παράλληλα συνεχίζουμε να επηρεαζόμαστε από παλαιότερες ασθένειες.

Η ΜΑΥΡΗ ΠΑΝΩΛΗ

Ακόμη και λοιμώξεις για τις οποίες διαθέτουμε πλέον αποτελεσματικά εμβόλια και θεραπείες, συνεχίζουν να αφαιρούν ζωές. Ίσως καμία νόσος δεν αποτυπώνει αυτό το στοιχείο καλύτερα από την πανώλη, την πιο θανατηφόρα λοιμώδη νόσο στην ανθρώπινη Ιστορία. Το όνομά της παραμένει συνώνυμο με τον τρόμο ακόμη και σήμερα.

Η πανώλη προκαλείται από το βακτήριο Yersinia pestis. Υπήρξαν αμέτρητες τοπικές εξάρσεις και τουλάχιστον τρεις τεκμηριωμένες πανδημίες πανώλης τα τελευταία 5.000 χρόνια, σκοτώνοντας εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους. Η πιο διαβόητη από όλες τις πανδημίες, ήταν ο «Μαύρος Θάνατος» στα μέσα του 14ου αιώνα.

Ωστόσο, ο «Μαύρος Θάνατος» δεν ήταν καθόλου απομονωμένο ξέσπασμα. Η πανώλη επέστρεφε κάθε δεκαετία ή ακόμα πιο συχνά, «χτυπώντας» ήδη αποδυναμωμένες κοινωνίες και κοστίζοντας ζωές για τουλάχιστον έξι αιώνες. Ακόμη και πριν από την υγειονομική επανάσταση του 19ου αιώνα, κάθε έξαρση σταδιακά παρουσίαζε ύφεση κατά τη διάρκεια μηνών, και μερικές φορές ετών, ως αποτέλεσμα αλλαγών στη θερμοκρασία, την υγρασία και τη διαθεσιμότητα ξενιστών, μέσων μετάδοσης και αριθμού ευάλωτων ατόμων.

Ορισμένες κοινωνίες ανέκαμψαν σχετικά γρήγορα από τις απώλειες που προκλήθηκαν από το «Μαύρο Θάνατο». Άλλες δεν το έκαναν ποτέ. Για παράδειγμα, η μεσαιωνική Αίγυπτος δε μπορούσε να ανακάμψει πλήρως από τις παρατεταμένες επιπτώσεις της πανδημίας, η οποία κατέστρεψε συγκεκριμένα το γεωργικό της τομέα. Οι σωρευτικές επιπτώσεις της μείωσης των πληθυσμών κατέστη αδύνατο να αντισταθμιστούν. Προκάλεσε τη σταδιακή παρακμή του Μαμελουκικού Σουλτανάτου και την κατάκτησή του από τους Οθωμανούς, σε λιγότερο από δύο αιώνες.

Ακριβώς αυτό το βακτήριο πανώλης παραμένει μαζί μας ακόμα και σήμερα, ως υπενθύμιση της πολύ μεγάλης διάρκειας και ανθεκτικότητας των παθογόνων.

«Ελπίζουμε ότι η νόσος COVID-19 δε θα επιμείνει για χιλιετίες. Αλλά έως ότου υπάρξει ένα αποτελεσματικό εμβόλιο, και πιθανότατα ακόμη και μετά, κανείς δεν είναι ασφαλής. Η πολιτική εδώ είναι ζωτικής σημασίας: Όταν τα προγράμματα εμβολιασμού εξασθενούν, οι λοιμώξεις μπορούν να επιστρέψουν. Δείτε απλώς την ιλαρά και την πολιομυελίτιδα, που ξαναεμφανίζονται μόλις οι προσπάθειες εμβολιασμού αποδυναμωθούν» αναφέρει η Nükhet Varlik. Και ολοκληρώνει το άρθρο της λέγοντας πως «λαμβάνοντας υπόψη αυτά τα ιστορικά και σύγχρονα προηγούμενα, η ανθρωπότητα μπορεί να ελπίζει μόνο ότι ο κορωνοϊός που προκαλεί τη νόσο COVID-19 θα αποδειχθεί ότι είναι ένα ανιχνεύσιμο και εξαλειφόμενο παθογόνο. Αλλά η ιστορία των πανδημιών μάς διδάσκει να περιμένουμε κάτι διαφορετικό».