Η σκοτεινή πλευρά της αγοράς των F-35
Η απόφαση του Καναδά να ενταχθεί στο διεθνές πρόγραμμα των μαχητικών πέμπτης γενιάς F-35 –μια επένδυση δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων– απέκτησε νέα διάσταση, έπειτα από την αποκάλυψη ότι τα ανταλλακτικά των αεροσκαφών θα παραμένουν ιδιοκτησία των Ηνωμένων Πολιτειών, μέχρι τη στιγμή που θα τοποθετούνται σε καναδικά αεροσκάφη. Αυτή η λεπτομέρεια, που αναφέρεται σε έκθεση του U.S. Government Accountability Office του 2023, δημιουργεί σοβαρές ανησυχίες για την κυριαρχία, την επιχειρησιακή αυτάρκεια και την ανεξαρτησία της καναδικής αεροπορικής ισχύος.
Όπως δήλωσε ο Stephen Saideman, πρόεδρος του τμήματος διεθνών σχέσεων του Carleton University: «Ένα από τα βασικά πλεονεκτήματα των F-35 ήταν η αξιόπιστη πρόσβαση σε ανταλλακτικά για 40 χρόνια. Τώρα αυτή η αξιοπιστία είναι πολύ λιγότερο βέβαιη».
Ο πρώην διοικητής της Βασιλικής Καναδικής Πολεμικής Αεροπορίας (RCAF), Yvan Blondin, σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, υπήρξε ακόμα πιο άμεσος: «Το πρόβλημα με τα F-35 δεν είναι τα αεροσκάφη, αλλά το λειτουργικό τους πλαίσιο. Χωρίς τη συναίνεση των ΗΠΑ, καμία χώρα δεν μπορεί να τα λειτουργήσει μακροπρόθεσμα – οι ΗΠΑ ελέγχουν το λογισμικό τους, τις αναβαθμίσεις, τη συντήρηση, τα ανταλλακτικά και τον οπλισμό τους».
ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ
ΚΑΙ ΤΟ ΚΑΝΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ
Ο Καναδάς έχει ήδη δεσμευτεί να αγοράσει 16 F-35 από την Lockheed Martin, με τιμή σχεδόν 85 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ ανά μονάδα. Οι πρώτες τέσσερις μονάδες αναμένονται το 2026 και θα σταθμεύσουν σε στρατιωτικές βάσεις στο Cold Lake (Αλμπέρτα) και στο Bagotville (Κεμπέκ). Πρόκειται για την αρχή της αντικατάστασης του πεπαλαιωμένου στόλου των CF-18, που βρίσκονται σε υπηρεσία από το 1982.
Το σχέδιο της προηγούμενης κυβέρνησης των Φιλελευθέρων προέβλεπε την αγορά συνολικά 88 μαχητικών, με συνολικό κόστος άνω των 19 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Ωστόσο, ο πρωθυπουργός Mark Carney έχει ζητήσει επανεξέταση του σχεδίου, επικαλούμενος την ανάγκη για «μέγιστη αξία» και ενδεχόμενα οικονομικά οφέλη για τον Καναδά, καθώς και τις νέες γεωπολιτικές συνθήκες. «Παραλαμβάνουμε ήδη μέρος των F-35 που προβλέπονται στη σύμβαση», δήλωσε τον Απρίλιο. «Αναθεωρούμε, στην ουσία, το πίσω μέρος της σύμβασης».
Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΔΙΑΣΤΑΣΗ
ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ
Η αμερικανική κυριότητα των ανταλλακτικών έχει ήδη προκαλέσει προβλήματα σε άλλες χώρες. Η Δανία αντιμετώπισε δημόσια κατακραυγή, όταν αποκαλύφθηκε ότι οι ΗΠΑ μετέφεραν εξαρτήματα F-35 από βάση στη Δανία στο Ισραήλ, εν μέσω πολεμικών επιχειρήσεων στη Γάζα. Η κυβέρνηση της Δανίας παραδέχτηκε, ότι δεν είχε νομικά ή πολιτικά μέσα να εμποδίσει τη μεταφορά.
Ο Rasmus Jarlov, πρόεδρος της επιτροπής άμυνας του κοινοβουλίου της Δανίας, έγραψε στο X: «Οι ΗΠΑ μπορούν εύκολα να απενεργοποιήσουν τα μαχητικά μας σταματώντας την προμήθεια ανταλλακτικών. Φαντάζομαι εύκολα ένα σενάριο στο οποίο θα ζητούν τη Γροιλανδία και θα απειλούν με απενεργοποίηση του οπλισμού μας».
ΜΗΠΩΣ Ο ΚΑΝΑΔΑΣ
ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΣΤΡΑΦΕΙ ΑΛΛΟΥ;
Αυτές οι απόψεις βρίσκουν απήχηση και στον Blondin, ο οποίος στήριξε την αρχική καναδική αγορά όταν ηγείτο της RCAF την περίοδο 2012–2015. Τώρα όμως, υποστηρίζει τη δημιουργία ενός «μικτού στόλου» που θα περιλαμβάνει και αεροσκάφη ευρωπαϊκής προέλευσης, όπως της Γαλλίας και της Σουηδίας.
«Σήμερα δεν υπάρχουν καλύτερα σε επιδόσεις μαχητικά από τα F-35», δήλωσε. «Υπάρχουν όμως πιο αξιόπιστες επιλογές από άποψης γεωπολιτικής. Το να βασίσουμε το μέλλον της αεροπορικής μας ισχύος αποκλειστικά στα F-35, ελπίζοντας για το καλύτερο, είναι ανεύθυνο».
Ωστόσο, ο Saideman, διευθυντής του Canadian Defence and Security Network, εκτιμά ότι η επιλογή εναλλακτικών λύσεων θα ήταν υπερβολικά δαπανηρή και χρονοβόρα. «Η κυβέρνηση δεν έχει πολλές επιλογές. Ελπίζει ότι μέχρι να φτάσει σημαντικός αριθμός F-35 στον Καναδά, οι ΗΠΑ θα έχουν επιστρέψει στην πρότερη κατάσταση, ως αξιόπιστος σύμμαχος που δε θα χρησιμοποιεί ανταλλακτικά ως μοχλό πίεσης».
Ο Rob Huebert, καθηγητής πολιτικής επιστήμης και προσωρινός διευθυντής του Centre for Military, Security and Strategic Studies στο University of Calgary, συμφωνεί: «Με την αυξανόμενη απειλή από Ρωσία και Κίνα, μόνο το F-35 διαθέτει τις συστημικές δυνατότητες για να ανταπεξέλθει. Ο Trump μπορεί να φύγει σε τρία χρόνια. Η απειλή δε θα φύγει».
Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΝΑΔΑ
Το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας του Καναδά εξέδωσε δήλωση μέσω email, επιβεβαιώνοντας τη δέσμευσή του στο πρόγραμμα F-35: «Η δύναμη του προγράμματος F-35 βρίσκεται στην παγκόσμια εταιρική βάση του. Υπάρχει δέσμευση να παρέχεται πλήρης υποστήριξη στους χρήστες του προγράμματος. Ο Καναδάς θα είναι ιδιοκτήτης όλων των εξαρτημάτων που έχουν εγκατασταθεί στα CF-35A αεροσκάφη του και θα διατηρεί πλήρη επιχειρησιακό έλεγχο».
Όμως αυτή η δήλωση δεν απαντά στην ουσία της ανησυχίας: μέχρι να εγκατασταθούν, τα κρίσιμα εξαρτήματα που κρατούν αυτά τα υπερσύγχρονα αεροσκάφη στον αέρα ανήκουν στις Ηνωμένες Πολιτείες. Και όπως αποδείχτηκε, ο έλεγχος αυτός μπορεί να χρησιμοποιηθεί όχι απλώς ως τεχνική διαδικασία, αλλά ως στρατηγικό εργαλείο πολιτικής πίεσης. Σε μια εποχή όπου οι παραδοσιακές συμμαχίες αμφισβητούνται, το τίμημα της αμυντικής εξάρτησης φαίνεται να αυξάνεται δραματικά.
