Η έκθεση της ΤτΕ «ψαλιδίζει» τις προσδοκίες για την πορεία του ΑΕΠ της ελληνικής οικονομίας

Πονοκέφαλο στο οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης προκαλούν οι τελευταίες εκθέσεις διεθνών οργανισμών, αλλά και της Τράπεζας της Ελλάδος (ΤτΕ), οι οποίες διαπιστώνουν ότι η ελληνική οικονομία δεν «τρέχει» με το ρυθμό που είχε υπολογιστεί. Οι εκτιμήσεις αυτές έρχονται να προστεθούν στα στοιχεία για το πρώτο εξάμηνο του 2025, τα οποία αποτυπώνουν μια εικόνα πιο αδύναμη από τις αρχικές προβλέψεις.

Η έκθεση της ΤτΕ «ψαλιδίζει» τις προσδοκίες για την πορεία του ΑΕΠ. Ο ρυθμός ανάπτυξης τοποθετείται για φέτος στο 2,2%, χαμηλότερα από τον κυβερνητικό στόχο του 2,3%, ενώ για το 2026 προβλέπεται επιβράδυνση στο 1,9% και το 2027 μικρή ανάκαμψη στο 2,1%. Στο ίδιο πλαίσιο, τα προσωρινά στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για το β’ τρίμηνο επιβεβαιώνουν την επιβράδυνση: ανάπτυξη 1,7% σε ετήσια βάση και 0,6% σε σχέση με το πρώτο τρίμηνο. Το εξάμηνο κλείνει κοντά στο 2%, αφήνοντας περιορισμένα περιθώρια για να καλυφθεί ο στόχος της χρονιάς. Η εικόνα αυτή δημιουργεί ερωτήματα για τη δυναμική της κατανάλωσης, των επενδύσεων και των εξαγωγών – τρεις βασικούς πυλώνες του ΑΕΠ.

ΤΟ ΒΑΡΙΔΙ ΤΗΣ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ

Παρά τις διαχρονικές εξαγγελίες περί αλλαγής του αναπτυξιακού μοντέλου, η ιδιωτική κατανάλωση παραμένει ο κύριος μοχλός. Η Τράπεζα της Ελλάδος προβλέπει αύξηση, στηριγμένη σε βελτίωση εισοδημάτων και απασχόλησης. Ωστόσο, τα στοιχεία του β’ τριμήνου δείχνουν στασιμότητα στη δαπάνη των νοικοκυριών, την ώρα που οι αυξήσεις τιμών και τα υψηλά ενοίκια εξανεμίζουν την αγοραστική δύναμη. Η εξάρτηση από εποχικούς παράγοντες, όπως ο τουρισμός, καθιστά την εικόνα ρευστή και δυσκολεύει την εκτίμηση αν η κατανάλωση μπορεί να δώσει το απαιτούμενο στήριγμα στην οικονομία.

Στον τομέα των επενδύσεων, οι ακαθάριστες επενδύσεις παγίου κεφαλαίου ενισχύθηκαν στο β’ τρίμηνο, μετά από αδύναμη εκκίνηση στο α’ τρίμηνο. Η πρόβλεψη της ΤτΕ για μέσο ετήσιο ρυθμό άνω του 7% στηρίζεται κυρίως στη δυναμική των ιδιωτικών επενδύσεων και στη ροή ευρωπαϊκών πόρων. Ωστόσο, η ίδια η Τράπεζα κρούει τον κώδωνα του κινδύνου: οι δημόσιες επενδύσεις αναμένεται να καταγράψουν έντονα αρνητικούς ρυθμούς μετά το 2026, όταν οι πόροι του Ταμείου Ανάκαμψης θα έχουν περιοριστεί.

ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ

Σύννεφα συγκεντρώνονται και στην οικοδομική δραστηριότητα, καθώς οι επενδύσεις σε κατοικίες παραμένουν σε επίπεδα χαμηλότερα από εκείνα της προ κρίσης περιόδου. Το αυξημένο κόστος δανεισμού, οι ανατιμήσεις στα υλικά και η περιορισμένη διαθεσιμότητα γης βάζουν εμπόδια στον κλάδο, περιορίζοντας τις προοπτικές να εξελιχθεί σε σταθερό πυλώνα ανάπτυξης.

Αρνητικά λειτουργεί και η συνεχιζόμενη κούρσα των τιμών. Μπορεί ο πληθωρισμός να έχει αποκλιμακωθεί, ωστόσο η παρατεταμένη ακρίβεια στην κατανάλωση και στις υπηρεσίες δυσχεραίνει την ενίσχυση της αγοραστικής δύναμης. Το αποτέλεσμα είναι οι μισθολογικές αυξήσεις να απορροφώνται από την ακρίβεια, χωρίς να μεταφράζονται σε μεγαλύτερη κατανάλωση.

Η σύγκριση με την Ευρωζώνη εξακολουθεί να είναι ευνοϊκή, καθώς η Ελλάδα διατηρεί ρυθμούς ανάπτυξης υψηλότερους από το μέσο όρο. Όμως η διαφορά δεν αρκεί για να καλλιεργήσει αίσθηση ασφάλειας. Με τους δημόσιους πόρους να συρρικνώνονται μεσοπρόθεσμα και την ιδιωτική κατανάλωση να παραμένει ευάλωτη, η διατήρηση ρυθμών άνω του 2% δε θεωρείται δεδομένη.

Οι εκτιμήσεις του τελευταίου διαστήματος δείχνουν ότι η ελληνική οικονομία έχει μπροστά της κρίσιμες προκλήσεις για να μην ανατραπούν τα θετικά σενάρια. Το ίδιο υπογραμμίζει και η Τράπεζα της Ελλάδος, η οποία, αν και διατηρεί τις προβλέψεις της κοντά σε εκείνες του προϋπολογισμού, δεν κρύβει την ανησυχία της για τις εξελίξεις που διαμορφώνουν το τοπίο των επόμενων ετών.

Πηγή: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ
[ www.ot.gr/2025/09/21/oikonomia/elliniki-oikonomia-ta-kampanakia-pou-xtypise-i-tte/ ]

Γράφουν οι Βασίλης Νέδος
και Σταύρος Παπαντωνίου

© Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Σε οριστικό ναυάγιο κατέληξε, αργά το βράδυ της Τρίτης 23/9 (ώρα Ελλάδος) με ευθύνη της Aγκυρας, η προσπάθεια εξεύρεσης εναλλακτικής λύσης για την αναβληθείσα συνάντηση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη με τον πρόεδρο της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

Η Αθήνα, που μέσω ανώτατης κυβερνητικής πηγής υπογραμμίζει ότι το ραντεβού ήταν απολύτως συμφωνημένο, ενημέρωσε την τουρκική πλευρά ότι με τα δεδομένα που είχαν ανακύψει η συνάντηση ήταν πολύ δύσκολο να γίνει και θα προγραμματιστεί με άλλη ευκαιρία. Είναι δε προφανές, ότι οι χειρισμοί της τουρκικής πλευράς αντανακλούν σε μεγάλο βαθμό την ενόχληση Ερντογάν για  πρωτοβουλίες του τελευταίου διαστήματος, από το θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό και τα θαλάσσια πάρκα, μέχρι την εκδήλωση ενδιαφέροντος για έρευνες από τη Chevron.

ΤΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΤΟΥ ΑΔΙΕΞΟΔΟΥ

Μετά την αρχική πρόταση των Τούρκων να αναβάλουν τη συνάντηση, λόγω χρονικής σύμπτωσης με διάσκεψη που άρχιζε μισή ώρα αργότερα, ανάμεσα στον Ντόναλντ Τραμπ και σε ηγέτες της Μέσης Ανατολής, η Αθήνα επανήλθε σχεδόν άμεσα, υποδεικνύοντας τα κενά στο πρόγραμμα του πρωθυπουργού, εκδηλώνοντας την προθυμία του κ. Μητσοτάκη να κάνει τη συνάντηση. Παρά την ευγενική εκδήλωση προθυμίας εκ μέρους της τουρκικής αντιπροσωπείας, η απάντηση δεν ήλθε ποτέ, με αποτέλεσμα η ελληνική κυβέρνηση να ανακοινώσει το ναυάγιο, αποδίδοντας την ευθύνη στην Αγκυρα.

Από την ελληνική πλευρά τονίζεται ότι η ακύρωση δεν αποτελεί ευθύνη της Αθήνας και σημείωναν ότι εφόσον η επίκληση της πρωτοβουλίας Τραμπ ήταν προσχηματική, τότε επιβεβαιώνεται η ορθή στάση της κυβέρνησης να παραμένει αμετακίνητη σε όλα τα βασικά ζητήματα των τελευταίων μηνών.

Ενδεικτικό της προσχηματικής λογικής που χαρακτήριζε την τουρκική στάση είναι, πάντως, ότι τελικά η περίφημη διάσκεψη του κ. Τραμπ με ηγέτες του αραβικού συνδέσμου και τον κ. Ερντογάν άρχισε σχεδόν μιάμιση ώρα μετά την προγραμματισμένη έναρξή της (στις 23.00 ώρα Ελλάδος αντί 21.30, ενώ το ακυρωμένο τετ α τετ με τον κ. Μητσοτάκη είχε σχεδιαστεί για τις 21.00).

Το τετ α τετ της Νέας Υόρκης εθεωρείτο στην Αθήνα ευκαιρία επιβεβαίωσης της ατμόσφαιρας «ήρεμων νερών» σε μια φάση που άρχισαν να παρατηρούνται νέες τριβές με την Τουρκία, ακόμη και στο Αιγαίο. Κατά μια άποψη, το ραντεβού είχε «κλειδώσει» και λόγω της επικείμενης συνάντησης του κ. Ερντογάν με τον κ. Τραμπ στο Λευκό Οίκο, ωστόσο τα μηνύματα από την Αθήνα περί των ζητημάτων που ήθελε να θέσει ο κ. Μητσοτάκης στον πρόεδρο της Τουρκίας – καλώδιο και casus belli – ενδεχομένως να λειτούργησαν ανασταλτικά.

Και τούτο, διότι ο κ. Ερντογάν ίσως προτιμούσε να αποφύγει την εικόνα ενός ηγέτη που περνάει το κατώφλι του Λευκού Οίκου ύστερα από έξι χρόνια, δείχνοντας σημάδια «καλής συμπεριφοράς» έναντι της Ελλάδας.

Το ναυάγιο της Τρίτης 23/9, πέρα από τη συμβολική σημασία που έχει, αποτελεί επί της ουσίας μία ακόμη αποτυχία στην προσπάθεια της Αθήνας να δεσμεύσει την Αγκυρα σε κάποια συζήτηση για την ανάγκη επιμήκυνσης των «ήρεμων νερών». Η επί της ουσίας ανησυχία της Αθήνας σε αυτό το πεδίο αφορά, βεβαίως, το αν η Αγκυρα θεωρεί ότι η ανάγκη διατήρησης των «ήρεμων νερών» έχει πλέον εκπνεύσει και μπορεί να επιστρέψει σε πρακτικές που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ένταση.

Στο επιτελείο του κ. Ερντογάν ήταν ήδη γνωστό – τουλάχιστον – από το απόγευμα της Δευτέρας 22/9, ότι ο Ντόναλντ Τραμπ διοργάνωνε συνάντηση ηγετών αραβικών και μουσουλμανικών χωρών, μισή ώρα μετά την προγραμματισμένη συνάντηση με τον Ελληνα πρωθυπουργό – ως εκ τούτου μπορούσαν να ειδοποιήσουν την Αθήνα για τα νέα δεδομένα από τότε.

Η τουρκική πλευρά, όμως, δεν ειδοποίησε για την αναβολή, παρά τέσσερις ώρες πριν από την προγραμματισμένη συνάντηση. Συνεπώς, η τουρκική πλευρά εμφανίζεται να έκρινε μόλις τότε, ότι η διάσκεψη του Αμερικανού προέδρου σχεδόν συνέπιπτε με τη συνάντηση με τον πρωθυπουργό.

Γράφει ο Αθανάσιος Κωτσόπουλος*
Πηγή: slpress.gr

Δημοσιεύματα των τελευταίων ημερών ανέφεραν, ότι φέτος διαπιστώθηκε πάλι αυτό που είναι γνωστό εδώ και πολλά χρόνια. Τα τελευταία 15 χρόνια έχουμε «χάσει» 45.000 «πρωτάκια» από τα σχολεία. Η Ελλάδα «αργοπεθαίνει». Οι εκάστοτε πολιτικές ηγεσίες το γνωρίζουν. Και επί της ουσίας, δεν τους απασχολεί καν.

Είχαμε αναφερθεί ξανά σε προηγούμενο άρθρο μας σχετικά με το δημογραφικό, ότι σύμφωνα με τις προβλέψεις της Eurostat ο πληθυσμός της Ελλάδας θα μειωθεί από τα 10,46 εκ. το 2022 στα 7,8 εκατομμύρια το 2070, ενώ η Τουρκία αντίστοιχα θα αγγίξει τα 110 εκατομμύρια. Με βάση έρευνες, η μετανάστευση σε χώρες της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελεύθερης Μετακίνησης (ΕΖΕΣ – ΕΕ, Ελβετία, Νορβηγία, Ισλανδία, Λιχτενστάιν) αυξάνεται.

Το 2024, σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, 369.300 Έλληνες πολίτες ηλικίας 20-64 ετών διέμεναν εκτός Ελλάδας σε χώρες της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελεύθερης Μετακίνησης (ΕΖΕΣ – ΕΕ, Ελβετία, Νορβηγία, Ισλανδία, Λιχτενστάιν). Πρόκειται για αύξηση 3,5% σε σχέση με το 2023. Το 2013, ζούσαν στην ΕΖΕΣ 56,7 χιλιάδες άτομα που γεννήθηκαν στην Ελλάδα και είχαν ολοκληρώσει την ανώτατη εκπαίδευση (ΑΕΙ/ΤΕΙ). Μία δεκαετία αργότερα, αυτός ο αριθμός έχει σχεδόν διπλασιαστεί, φτάνοντας τους 104,1 χιλιάδες.

Οι Έλληνες δε της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης που ζουν εκτός Ελλάδας, αυξάνονται με μεγαλύτερο ρυθμό από όσους έχουν λάβει δευτεροβάθμια εκπαίδευσή (αύξηση 24%), ή πρωτοβάθμια εκπαίδευση (10,3%). Πλέον, απαρτίζουν το 36% του συνόλου των ατόμων που βρίσκονται στην ΕΖΕΣ. Το γεγονός ότι η μετανάστευση αυξάνεται και το μορφωτικό επίπεδο των ανθρώπων που μεταναστεύουν αυξάνεται συνεχώς, είναι ακόμα πιο επιβαρυντικό για το δημογραφικό πρόβλημα της Ελλάδος, διότι το υψηλότερο μορφωτικό επίπεδο συνήθως οδηγεί σε υψηλότερα οικονομικά εισοδήματα, πράγμα που ευνοεί τη διάθεση τεκνοποίησης σε νέα ζευγάρια.

Στην Ελλάδα ο δείκτης γονιμότητας ανά γυναίκα ανέρχεται σε 1,3 ενώ απλά για να διατηρηθεί ο πληθυσμός χρειάζεται δείκτη 2,1 γεγονός που το 2023 την κατέταξε στην Τρίτη, από το τέλος, θέση στην Ευρώπη στις γεννήσεις ανά 1.000 κατοίκους.

Το δημογραφικό, αν δεν υπάρξει κάποια ανάσχεση, θα επιδράσει διαλυτικά στην ίδια την ύπαρξη του ελληνικού κράτους.

Η υπάρχουσα τεράστια αστυφιλία, δηλαδή η συγκέντρωση σχεδόν του 50% του πληθυσμού στις περιφέρειες Αττικής/Πειραιώς και Θεσσαλονίκης, επιτείνει έτι περισσότερο τη διαλυτική ισχύ του δημογραφικού για τη χώρα. Η ερήμωση της επαρχίας καθιστά την κατάργηση των ήδη περιορισμένων βασικών υποδομών, σχολικών, νοσοκομειακών κ.τ.λ. νομοτελειακή, αφού η διατήρηση τους θα είναι ανεδαφική λόγω έλλειψης χρηστών. Ως εκ τούτου, οδηγούμαστε στην ερημοποίηση μεγάλων εκτάσεων της χώρας, αφού κανείς δε θα θέλει να κατοικεί σε περιοχές δίχως ύπαρξη βασικών δημοσίων υποδομών και δομών.

ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΟ ΚΑΙ ΑΣΤΥΦΙΛΙΑ

Το γεγονός της αστυφιλίας, αποδίδεται σε μεγάλο βαθμό ως λογικό, στην έλλειψη υποδομών, σε ό,τι αφορά την υγεία, την εκπαίδευση και τη διαβίωση. Η πολιτική ηγεσία εδώ και δεκαετίες δεν κάθισε ποτέ να ασχοληθεί σοβαρά με το υπ’ αριθμόν ένα εθνικό θέμα της χώρας. Το δημογραφικό. Η παρούσα δε ηγεσία, ασχολείται περισσότερο με την επικοινωνία μέσω tiktok και καμπάνιες εκατομμυρίων ευρώ για προβολή «έργων» υπουργών στα κοινωνικά μέσα. Ή με την περιφορά από κανάλι σε κανάλι καγχάζοντας για τις «επιτυχίες» του, ενώ η χώρα ουσιαστικά αποδεκατίζεται καθημερινά. Καθείς εφ’ ω ετάχθη.

Αντί να έχει αναχθεί στο σημαντικότερο πρόβλημα της χώρας το δημογραφικό, την εποχή αυτή για παράδειγμα ασχολούμαστε κυρίως με τη ΔΕΘ και το τι θα μοιράσει ως «αντίδωρο» στους «υπηκόους» του ο γενναιόδωρος πρωθυπουργός, όπως βέβαια κάνανε και οι προκάτοχοι. Το δημογραφικό δε φέρνει ψήφους. Μια αύξηση συντάξεων ή η κατασκευή ενός γηπέδου για μια λαοφιλή ομάδα, φέρνει σίγουρα περισσότερους ψήφους.

Όμως σε μερικές δεκαετίες, αν συνεχίσουμε έτσι, δε θα υπάρχει καν χώρα για να κυβερνηθεί.

Χρειάζονται άμεσα μέτρα. Οικονομικά κυρίως. Για τη βελτίωση της ζωής των Ελλήνων με στόχο την αύξηση της διάθεσης τεκνοποίησης. Θα δώσω ένα μικρό παράδειγμα:

Στην Ελλάδα το αφορολόγητο είναι 8.000 για τους έγγαμους συν 1.000 για κάθε παιδί. Δηλαδή 10.000 Ευρώ για μια οικογένεια με δύο παιδιά. Με εισόδημα ως 10.500 ευρώ το επίδομα παιδιών είναι 150 ευρώ το μήνα. Από 26.000 και πάνω εισόδημα δεν παίρνει καν επίδομα για το πρώτο παιδί. Στη Γερμανία το αφορολόγητο για τους έγγαμους ανέρχεται σε 24.192 ΕΥΡΩ συν 9.600 ΕΥΡΩ ανά παιδί. Δηλαδή μια οικογένεια με δύο παιδιά δεν πληρώνει έως του ποσού των 43.392 ΕΥΡΩ καθόλου φόρο εισοδήματος! Επιπλέον λαμβάνει 255 Ευρώ επίδομα για κάθε παιδί! Ανεξάρτητου εισοδήματος.

Δεν υποστηρίζουμε ότι θα μπορούσε η Ελλάδα να συγκριθεί με τη Γερμανία. Ούτε η Γερμανία έχει καταφέρει ακόμα να πιάσει τοστόχο του δείκτη γονιμότητας 2,1. Είναι βέβαια σε καλύτερη θέση στο σχετικό δείκτη σε σχέση με την Ελλάδα. Έχει όμως διαμορφώσει  καλύτερες συνθήκες, επιδοτώντας τη δημιουργία οικογένειας με παιδιά, με ισχυρά κίνητρα. Το δημογραφικό απειλεί να αφανίσει την Ελλάδα. Δεν αποτελεί υπερβολή αλλά πραγματικότητα. Μετρήσιμη και ορατή πλέον. Με γείτονα μας μάλιστα την Τουρκία, το δημογραφικό πρόβλημα είναι ακόμα πιο απειλητικό.

ΚΑΜΠΑΝΑΚΙ ΚΙΝΔΥΝΟΥ… 

Ο πρώην πρόεδρος της Τουρκίας, Τουργκούτ Οζάλ, είχε κάποτε δηλώσει ότι «δε χρειάζεται να προκαλέσουμε πόλεμο με την Ελλάδα αφού οι πληθυσμιακές εξελίξεις των δύο λαών θα επιλύσουν το Κυπριακό και το Αιγαίο». Αν ήμουν στη θέση του κυρίου Μητσοτάκη στη ΔΕΘ και στην καθιερωμένη ομιλία του, αντί να μοίραζα χρήματα στους «υπηκόους» ως αντίδωρο από τα πλεονάσματα της χώρας, θα ανακοίνωνα ότι για τα επόμενα χρόνια το συντριπτικό ποσοστό των πλεονασμάτων θα κατευθυνόταν σε μέτρα ανάσχεσης του δημογραφικού. Είναι μονόδρομος εθνικά.

Ίσως μια τέτοια δήλωση και πολιτική απόφαση θα του κόστιζε χιλιάδες ψήφους, όμως έστω την ύστατη στιγμή, πρέπει η πολιτική ηγεσία να αφήσει την επικοινωνία και την ψηφοθηρία στην άκρη και να κάνει το παν για να ανασχέσει τον υπ’ αριθμόν ένα κίνδυνο αφανισμού της χώρας: Το δημογραφικό. Ο υπογράφων δεν έχει αυταπάτες ότι κάτι τέτοιο δεν πρόκειται να συμβεί, αλλά παρόλα αυτά η επισήμανση του μεγαλύτερου εθνικού κινδύνου, αποτελεί εθνικό καθήκον για όλους.*Ο Αθανάσιος Κωτσόπουλος ζει και εργάζεται από το 2000 στη Φρανκφούρτη. Είναι απόφοιτος της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και κάτοχος νομικού μεταπτυχιακού τίτλου του Πανεπιστημίου Johann Wolfgang Goethe της Φρανκφούρτης. Έχει διατελέσει επικεφαλής τμημάτων Νομικών Υπηρεσιών και Κανονιστικής Συμμόρφωσης σειράς γερμανικών Τραπεζών. Είναι εταίρος της δικηγορικής εταιρίας Spiliakos & Kotsopoulos με έδρα τη Φρανκφούρτη