Η μείωση της γονιμότητας, ο ρόλος των διαζυγίων και η νομιμοποίηση των αμβλώσεων

Η παγκόσμια πληθυσμιακή κρίση δεν είναι πλέον ένα μελλοντικό ενδεχόμενο, αλλά μια πραγματικότητα που διαμορφώνει ήδη το παρόν και προδιαγράφει ένα αβέβαιο μέλλον. Ενώ για δεκαετίες η ανθρωπότητα ανησυχούσε για την υπέρ-πληθυσμιακή έκρηξη, σήμερα οι ειδικοί κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για το αντίθετο: τη σταδιακή και εκτεταμένη μείωση του πληθυσμού σε πολλές περιοχές του πλανήτη.

Η ΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ

Σύμφωνα με πρόσφατες μελέτες του ΟΗΕ και του Ινστιτούτου Μετρήσεων και Αξιολόγησης Υγείας (IHME), ο παγκόσμιος δείκτης συνολικής γονιμότητας (Total Fertility Rate – TFR) έχει μειωθεί δραματικά τις τελευταίες δεκαετίες. Από 4,9 παιδιά ανά γυναίκα το 1950, ο δείκτης έπεσε στα 2,25 το 2024, ενώ προβλέπεται να φτάσει το 2,1 έως το 2050 και να υποχωρήσει περαιτέρω στο 1,8 μέχρι το 2100.

Αυτό σημαίνει ότι σχεδόν όλες οι χώρες του κόσμου θα έχουν ποσοστά γονιμότητας κάτω από το επίπεδο αντικατάστασης του πληθυσμού (2,1 παιδιά ανά γυναίκα), το οποίο απαιτείται για τη διατήρηση ενός σταθερού πληθυσμού χωρίς μετανάστευση. Ήδη, 155 από τις 204 χώρες και εδάφη παγκοσμίως έχουν περάσει αυτό το όριο, και μέχρι το τέλος του αιώνα ο αριθμός αυτός αναμένεται να φτάσει τις 198 χώρες.

ΑΙΤΙΕΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ

Η μείωση της γονιμότητας δεν είναι αποτέλεσμα μιας μόνο αιτίας, αλλά συνιστά το αποτέλεσμα ενός πολύπλοκου πλέγματος κοινωνικών, οικονομικών και πολιτισμικών παραγόντων. Μεταξύ αυτών, ξεχωρίζουν:

• Οικονομική ανασφάλεια: Πολλοί νέοι ενήλικες αναβάλλουν ή αποφεύγουν την τεκνοποίηση, λόγω του υψηλού κόστους ζωής, της αβεβαιότητας στην εργασία και της έλλειψης κοινωνικής στήριξης.

• Αλλαγή προτεραιοτήτων: Η προσωπική ανάπτυξη, η καριέρα και η αυτονομία προτάσσονται, έναντι της δημιουργίας οικογένειας, ιδιαίτερα στις ανεπτυγμένες χώρες.

• Αστικοποίηση και εκπαίδευση: Η αύξηση του μορφωτικού επιπέδου, ειδικά των γυναικών, και η μετακίνηση προς τα αστικά κέντρα, σχετίζονται με χαμηλότερα ποσοστά γονιμότητας.

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΔΙΑΖΥΓΙΩΝ

Τα ποσοστά διαζυγίων έχουν αυξηθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες, ιδιαίτερα στις δυτικές κοινωνίες. Η αποσταθεροποίηση του θεσμού της οικογένειας επηρεάζει άμεσα τη γονιμότητα με διάφορους τρόπους:

• Καθυστέρηση ή αποφυγή τεκνοποίησης: Οι άνθρωποι που έχουν βιώσει διαζύγιο ή προέρχονται από διαλυμένες οικογένειες, συχνά διστάζουν να δημιουργήσουν δική τους οικογένεια.

• Μείωση της διάρκειας των σχέσεων: Οι βραχυπρόθεσμες σχέσεις μειώνουν τις πιθανότητες για τεκνοποίηση, ειδικά όταν η σταθερότητα θεωρείται προϋπόθεση για την απόκτηση παιδιών.

• Αύξηση των μονογονεϊκών οικογενειών: Οι μονογονεϊκές οικογένειες, αν και κοινωνικά αποδεκτές, αντιμετωπίζουν μεγαλύτερες οικονομικές και ψυχολογικές προκλήσεις, γεγονός που περιορίζει την επιθυμία για περισσότερα παιδιά.

Η ΝΟΜΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΑΜΒΛΩΣΕΩΝ

Η πρόσβαση σε ασφαλείς και νόμιμες αμβλώσεις, αποτελεί σημαντικό βήμα για τα δικαιώματα των γυναικών και τη δημόσια υγεία. Ωστόσο, η επίδρασή της στη γονιμότητα είναι ένα περίπλοκο ζήτημα:

• Μείωση ανεπιθύμητων κυήσεων: Η δυνατότητα άμβλωσης μειώνει τον αριθμό των γεννήσεων που θα πρόκυπταν από ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες, ιδιαίτερα σε νεαρές ή οικονομικά ευάλωτες γυναίκες.

• Αναπαραγωγικός έλεγχος: Η άμβλωση, σε συνδυασμό με την αντισύλληψη, επιτρέπει τον καλύτερο οικογενειακό προγραμματισμό, αλλά και την αναβολή ή την αποφυγή της τεκνοποίησης.

• Κοινωνικές και πολιτισμικές επιρροές: Σε ορισμένες κοινωνίες, η ευκολία πρόσβασης στην άμβλωση συνοδεύεται από αλλαγές στις αντιλήψεις για τη μητρότητα και την οικογένεια, οδηγώντας σε χαμηλότερα ποσοστά γεννήσεων.

► Αξίζει να σημειωθεί, ότι η νομιμοποίηση των αμβλώσεων δεν αποτελεί από μόνη της αιτία της πληθυσμιακής μείωσης, αλλά λειτουργεί εντός ενός ευρύτερου πλαισίου κοινωνικών μεταβολών που επηρεάζουν τη γονιμότητα.

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ

Η μείωση του πληθυσμού έχει ήδη αρχίσει να επηρεάζει σημαντικά την κοινωνική και οικονομική δομή πολλών χωρών:

• Γήρανση πληθυσμού: Η αναλογία ηλικιωμένων προς νέους αυξάνεται, επιβαρύνοντας τα συστήματα υγείας και συντάξεων.

• Έλλειψη εργατικού δυναμικού: Οι επιχειρήσεις δυσκολεύονται να βρουν προσωπικό, ειδικά σε τομείς όπως η υγεία, η εκπαίδευση και η τεχνολογία.

• Ανατροπή δημογραφικών ισορροπιών: Οι αναπτυσσόμενες χώρες συνεχίζουν να αυξάνουν τον πληθυσμό τους, ενώ οι ανεπτυγμένες αντιμετωπίζουν συρρίκνωση, με γεωπολιτικές και οικονομικές συνέπειες.

ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Η αντιμετώπιση της πληθυσμιακής κρίσης απαιτεί πολυδιάστατες και μακροπρόθεσμες πολιτικές:

• Στήριξη της οικογένειας: Μέτρα όπως η οικονομική ενίσχυση των γονέων, η δωρεάν παιδική φροντίδα και η ευελιξία στην εργασία, μπορούν να ενθαρρύνουν τη γονιμότητα.

• Εκπαίδευση και ενημέρωση: Η προώθηση της ισότητας των φύλων και η υποστήριξη της μητρότητας χωρίς στιγματισμό είναι κρίσιμες.

• Μεταναστευτική πολιτική: Η ενσωμάτωση μεταναστών μπορεί να συμβάλει στην ανανέωση του πληθυσμού, υπό την προϋπόθεση της κοινωνικής συνοχής.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Η παγκόσμια πληθυσμιακή κρίση δεν είναι απλώς ένα στατιστικό φαινόμενο, αλλά μια βαθιά κοινωνική και πολιτισμική μεταμόρφωση. Η πτώση της γονιμότητας, η αύξηση των διαζυγίων και η ευρύτερη πρόσβαση στις αμβλώσεις, αντανακλούν αλλαγές στις αξίες, τις προσδοκίες και τις συνθήκες ζωής των ανθρώπων. Αν και δεν υπάρχει μία απλή λύση, η κατανόηση των αιτίων και η διαμόρφωση πολιτικών που σέβονται τα ανθρώπινα δικαιώματα και ενισχύουν την κοινωνική συνοχή, είναι απαραίτητες για την αντιμετώπιση των προκλήσεων του μέλλοντος.

Του Σάββα Καλεντερίδη

Η Αγγλία ήταν παραδοσιακά ο «φύλακας άγγελος» της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας απέναντι στην τσαρική Ρωσία, που σε δώδεκα πολέμους, από το 16^ο μέχρι τον 20^ό αιώνα, αφαίρεσε εδάφη από την Οθωμανική Αυτοκρατορία και έφθασε στο σημείο όχι μόνο να εξέλθει στα ύδατα του Αιγαίου (Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου, 1878) αλλά και να απειλήσει την ίδια την Κωνσταντινούπολη και την ύπαρξη της Αυτοκρατορίας.

Για την Ιστορία, στους οκτώ από τους δώδεκα ρωσοτουρκικούς πολέμους νικητής αναδείχθηκε ο Τσάρος, στους τρεις ο Σουλτάνος και στον έναν, στον Πόλεμο της Κριμαίας (1853-1856), ο Σουλτάνος με τους Αγγλογάλλους συμμάχους του. Σημειωτέων, ο εν εξελίξει πόλεμος στην Ουκρανία μπορεί να θεωρηθεί σε ένα βαθμό ως επανάληψη του πολέμου που έληξε με νίκη των Αγγλογάλλων συμμάχων του Σουλτάνου, το 1856.

Η Αγγλία, που έσωσε την Κωνσταντινούπολη το 1878, ήταν ο κυριότερος παράγοντας που καθόρισε την πορεία και το τέλος της Μικρασιατικής Εκστρατείας και τις διαπραγματεύσεις της Συνθήκης της Λοζάνης, με την οποία ιδρύθηκε το τουρκικό κράτος.

Τώρα η Αγγλία έρχεται για άλλη μια φορά να σώσει, όχι μόνο την Τουρκία αλλά και τον ίδιο τον Ερντογάν, με την πώληση των μαχητικών αεροσκαφών Eurofighter, με τα οποία η Άγκυρα θα προσπαθήσει να εκσυγχρονίσει την πολεμική της αεροπορία που υστερεί  έναντι της πολεμικής αεροπορίας της Ελλάδος και του Ισραήλ, μετά τον αποκλεισμό της από τη συμπαραγωγή των F-35.

Το παράξενο είναι, ότι την ίδια χρονική περίοδο που η Αγγλία προσφέρει σωσίβιο στην Τουρκία και στον Ερντογάν, ο πρόεδρος της Τουρκίας, με μεθοδεύσεις που έχουν στόχο την εξουδετέρωση των πολιτικών του αντιπάλων, που μπορεί να του στερήσουν την επανεκλογή του, το 2028, κατηγορούν τις αγγλικές μυστικές υπηρεσίες, ότι συνεργάστηκαν με τον Ιμάμογλου για την εκλογή του στη θέση του δημάρχου του μητροπολιτικού δήμου Κωνσταντινουπόλεως, το 2019. Μάλιστα, ο εισαγγελέας δεν αρκέστηκε στην απαγγελία κατηγορίας εναντίον του Ιμάμογλου, αλλά εξέδωσε και σχετικό ένταλμα σύλληψης, τη στιγμή που ο Ιμάμογλου είναι ήδη προφυλακισμένος για το αδίκημα της διασπάθισης κονδυλίων του δήμου.

Να σημειωθεί, ότι στην Τουρκία υπάρχει μια υποβόσκουσα αντιπαράθεση μεταξύ των κεμαλικών και των αντιπάλων τους του πολιτικού Ισλάμ. Οι ισλαμιστές στην Τουρκία κατηγορούν τον Μουσταφά Κεμάλ ως «πράκτορα» των Άγγλων, ο οποίος με τη Συνθήκη της Λοζάνης εγκατέλειψε το Κιρκούκ και τη Μοσούλη στους Άγγλους, ενώ τον κατηγορούν για μυστική συμφωνία μαζί τους για απο-ισλαμοποίηση της Τουρκίας. Εξ ου και η κατάργηση του Χαλιφάτου, η κατάργηση της οθωμανικής γραφής, η απαγόρευση των ισλαμικών ταγμάτων, της παραδοσιακής φορεσιάς κ.τ.λ.

Στο θέμα αυτό ρίχνει «λάδι στη φωτιά» ο αρθρογράφος της Cumhuriyet Μεχμέτ Αλί Γκιουλέρ, που γράφει σε σχετικό του άρθρο: «Δεν είναι πραγματικά παράξενοι αυτοί οι καιροί, όταν η κυβέρνηση κατηγορεί τους αντιπάλους της για βρετανική κατασκοπία, όταν ο επικεφαλής των Βρετανών κατασκόπων παρουσιάζει μια πλατφόρμα κατασκοπείας στην Κωνσταντινούπολη και καλεί από το τουρκικό έδαφος επίδοξους πληροφοριοδότες να προσέλθουν για στρατολόγηση στην ΜΙ6, όταν η κυβέρνηση υπογράφει συμφωνία για μαχητικά αεροσκάφη με το Ηνωμένο Βασίλειο, και όταν η αντιπολίτευση περιμένει αλληλεγγύη από το βρετανικό κυβερνών κόμμα;».

Και συνεχίζει ο Τούρκος αρθρογράφος: «Και όλα αυτά συμβαίνουν ακριβώς την 102^η επέτειο της Δημοκρατίας μας, μια περίοδο που οι Βρετανοί τής είχαν δώσει μόνο δύο χρόνια ζωής. Επιπλέον, για 102 χρόνια, ο Μουσταφά Κεμάλ κατηγορείται ως “αγγλόφιλος” από εκείνους που αντιτίθενται στη Δημοκρατία και την επανάσταση. Σημειωτέων, ότι για 102 χρόνια οι πραγματικοί αγγλόφιλοι και οι αντι-αγγλόφιλοι συγκρούονται σε αυτή τη χώρα, για 102 χρόνια οι πραγματικοί αγγλόφιλοι ασκούν πολιτική κατά παραγγελία των Άγγλων, κατηγορώντας τους αντι-αγγλόφιλους ως αγγλόφιλους».

Ο Γκιουλέρ, στη συνέχεια του άρθρου του, αναφέρεται στην προσδοκία του Λαϊκού Ρεπουμπλικανικού Κόμματος (CHP) να το στηρίξει το «αδελφό» Εργατικό Κόμμα της Αγγλίας στις επιθέσεις που δέχεται από τον Ερντογάν, καταλήγοντας ότι γίνεται κάτι παράδοξο, αφού το κόμμα αυτό στην ουσία στηρίζει τον Ερντογάν και τις πράξεις του.

Λέει ο Τούρκος αρθρογράφος: «Όσο για την προσδοκία του CHP για αλληλεγγύη από τα “σοσιαλδημοκρατικά” κόμματα απέναντι στην ανομία και την καταπίεση που δέχεται από τον Ερντογάν… Αυτή είναι μια μάταιη προσδοκία. Τα “σοσιαλδημοκρατικά” κόμματα ενεργούν προς το συμφέρον των αρχουσών τάξεων των χωρών τους. Έκαναν το ίδιο και στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, υποστηρίζοντας τον ιμπεριαλιστικό πόλεμο διχοτόμησης της Τουρκίας προς όφελος της δικής τους άρχουσας τάξης. Στους επόμενους πολέμους, τάχθηκαν σε μεγάλο βαθμό με τις άρχουσες τάξεις, όχι με το λαό.Τα ευρωπαϊκά σοσιαλδημοκρατικά κόμματα παραμένουν παρόμοια σήμερα. Διεξάγουν πολιτική με βάση τα συμφέροντα της άρχουσας τάξης και η αλληλεγγύη με τους σοσιαλδημοκράτες από άλλες χώρες είναι δυνατή, μόνο εάν εμπίπτει στα συμφέροντα της άρχουσας τάξης. Στην πραγματικότητα, η πλειοψηφία των Ευρωπαίων σοσιαλδημοκρατών σήμερα υποστηρίζει τον Ερντογάν από ανησυχία για τα συμφέροντα των ευρωπαϊκών αρχουσών τάξεων».

Οι διαπιστώσεις του Τούρκου αρθρογράφου, παρότι γίνονται από άλλη σκοπιά και για άλλους λόγους, είναι ένα χρήσιμο συμπέρασμα για την Ελλάδα, για την εμπιστοσύνη και τη στήριξη που απολαμβάνει ο Ερντογάν από τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, παρά την αναθεωρητική πολιτική που ασκεί κατά της Ελλάδος, τη συνεχιζόμενη κατοχή της Κύπρου και τη σωρεία των παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του Κράτους Δικαίου.