Από την εποχή των Μνημονίων, η ελληνική οικονομία ήταν υποχρεωμένη μέχρι το 2022 να παράγει πρωτογενές πλεόνασμα 3,5% του ΑΕΠ και στη συνέχεια, μέχρι το 2060, 2,2%. Η πανδημία ανέστειλε την εκπλήρωση αυτής της ελληνικής υποχρέωσης, όπως και άλλες γενικές δημοσιονομικές υποχρεώσεις όλων των κρατών-μελών. Η «ανάσα» αυτή, δόθηκε, επειδή τα lockdown έχουν γονατίσει περισσότερο ή λιγότερο όλες τις ευρωπαϊκές οικονομίες.

Σταύρος Λυγερός*
© slpress.gr

Αυτό ισχύει περισσότερο για την ελληνική, η οποία είναι ευάλωτη. Οι πόροι από το Ταμείο Ανάκαμψης είναι αναμφίβολα σημαντικοί και υπό προϋποθέσεις μπορούν να λειτουργήσουν ως ευκαιρία. Υπάρχουν, όμως, μεγάλες αμφιβολίες για την ικανότητα της κυβέρνησης και του κράτους ευρύτερα, να διοχετεύσει τους πόρους εκεί που πραγματικά θα τροφοδοτήσουν μία αναπτυξιακή δυναμική. Είναι πολύ πιθανό το ενδεχόμενο να διοχετευθούν σε λάθος κατεύθυνση, είτε λόγω των οδηγιών της ΕΕ, που είναι προσαρμοσμένες στις γερμανικές εξαγωγικές ανάγκες, είτε λόγω της διαπλοκής με εγχώριους ολιγάρχες.

Οι δημοσιονομικές δεσμεύσεις, όμως, θα επιστρέψουν όταν η πανδημία θα έχει υποχωρήσει. Και θα βρουν την ελληνική οικονομία στα γόνατα. Ειδικά τη μικρομεσαία θάλασσα που αποτελεί τον κορμό της ελληνικής κοινωνίας. Μετά τα μαζικά λουκέτα που προκάλεσε η μνημονιακή περίοδος ο κορωνοϊός εξοντώνει δεκάδες χιλιάδων μικρομεσαίες επιχειρήσεις, ειδικά στους κλάδους της εστίασης και του λιανεμπορίου, οι οποίοι συγκριτικά επλήγησαν περισσότερο.

Η έλλειψη ρευστότητας είχε καταντήσει ενδημικό φαινόμενο από τη μνημονιακή εποχή και επιτάθηκε από την αφαίμαξη που είχε επιβάλει η κυβέρνηση Τσίπρα, ειδικά στη μικρομεσαία επιχειρηματικότητα μεταξύ των άλλων και για να χρηματοδοτήσει την επιδοματική πολιτική της προς τα φτωχά στρώματα. Μπορεί η επανάληψη του γενικού lockdown να έχει αποκλεισθεί από την κυβέρνηση, αλλά και τα όσα προηγήθηκαν ήταν αρκετά για να δώσουν τη χαριστική βολή σε πολλές τέτοιες επιχειρήσεις, αλλά και να μετατρέψει πολλές άλλες σε ζόμπι, με την έννοια ότι δε θα τους αφήσει περιθώρια να ξανασταθούν στα πόδια τους.

ΣΤΟ ΧΕΙΛΟΣ ΤΟΥ ΓΚΡΕΜΟΥ

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της ΕΕ, το 2019 το 22,2% των Ελλήνων επιβίωνε σε συνθήκες ένδειας και βεβαίως από τότε η κατάσταση έχει επιβαρυνθεί. Οι δε μεγάλες αυξήσεις στο ηλεκτρικό ρεύμα και σε προϊόντα ευρείας κατανάλωσης αναμένεται να την επιβαρύνουν ακόμα περισσότερο, σε βαθμό που ολοένα και περισσότερα νοικοκυριά, αλλά και επιχειρήσεις θα οδηγηθούν στο χείλος του γκρεμού ή και θα πέσουν μέσα.

Δεν είναι περίεργο, λοιπόν, που οι ληξιπρόθεσμες οφειλές των φορολογουμένων προς το δημόσιο, όχι μόνο συνεχίζουν να αυξάνονται, αλλά αναμένεται ο ρυθμός να γίνει προσεχώς υψηλότερος. Σ’ αυτές πρέπει να προσθέσουμε και τις αυξανόμενες ληξιπρόθεσμες οφειλές προς τα ασφαλιστικά ταμεία και τις τράπεζες. Τα κόκκινα δάνεια έχουν πλέον καταστεί «καρκίνος» για το τραπεζικό σύστημα.

Με άλλα λόγια, ένας μεγάλος αριθμός νοικοκυριών και επιχειρήσεων αδυνατεί να ανταποκριθεί στις κάθε είδους υποχρεώσεις τους. Οι κατασχέσεις καταθέσεων σε λογαριασμούς και η δρομολόγηση των πλειστηριασμών ακίνητης περιουσίας, ήταν ισχυρότατο μέσο πίεσης προς τους οφειλέτες. Το γεγονός ότι τελικώς πραγματοποιούνταν και κατασχέσεις και πλειστηριασμοί είναι η ατράνταχτη απόδειξη, ότι ολοένα και περισσότεροι πολίτες έχουν πέσει στο γκρεμό και δεν είναι κακοπληρωτές. Το γεγονός ότι υπάρχουν και τέτοιοι δε σημαίνει πως θα μετατρέψουμε την εξαίρεση σε κανόνα.

Πολλά είναι τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις, λοιπόν, που εξαντλούν όλα τα περιθώρια για να ανταποκρίνονται με τα δόντια στις υποχρεώσεις τους, αλλά αρκετά δεν τα καταφέρνουν. Την ίδια ώρα, μεγάλες υγιείς επιχειρήσεις εγκαταλείπουν την Ελλάδα σε αναζήτηση φτηνότερης χρηματοδότησης και χαμηλότερο κόστος ενέργειας, αλλά και για να αποφύγουν τις επιπτώσεις από την αβεβαιότητα, η οποία συνεχίζει να αιωρείται πάνω από την ελληνική οικονομία. Αβεβαιότητα, η οποία λειτουργεί ως πρόσθετο αντικίνητρο για νέες άμεσες ξένες παραγωγικές επενδύσεις, αλλά και για επιχειρηματικές πρωτοβουλίες από νέους επιστήμονες.

Η ΑΛΛΑΓΗ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ

Η κυβερνητική αλλαγή τον Ιούλιο 2019 δεν άλλαξε ουσιαστικά την κατάσταση, παρά την αντίθετη ρητορική της «γαλάζιας» κυβέρνησης. Μέχρι να ενσκήψει ο κορωνοϊός, ο Μητσοτάκης βρισκόταν στο τιμόνι της χώρας για περίπου οκτώ μήνες. Ο χρόνος δεν ήταν μεγάλος, αλλά ούτε και μικρός. Το σημαντικό είναι ότι δεν είχαν καν διαφανεί σ’ εκείνο το διάστημα σημάδια ότι η οικονομία εισέρχεται σε φάση ανάκαμψης π.χ. με την έλευση άμεσων ξένων επενδύσεων.

Το πρώτο lockdown, λοιπόν, έπληξε μία οικονομία, η οποία συνέχιζε να σέρνεται. Το πλήγμα ήταν μεγάλο, αλλά επικαλύφθηκε από το γεγονός ότι η Ελλάδα τα πήγε πολύ καλά στο επίπεδο της αντιμετώπισης της πανδημίας. Με τον αέρα αυτό η κυβέρνηση «άνοιξε» τα σύνορα το καλοκαίρι, ενώ η πολύ καλή εικόνα της Ελλάδας διεθνώς επέτρεπε μία πιο στοχευμένη τουριστική πολιτική, με σκοπό την προσέλκυση υψηλού εισοδηματικού επιπέδου επισκεπτών και σε συνθήκες υγειονομικής ασφάλειας.

Τελικώς, τα έσοδα από τον τουρισμό το 2020 ήταν ένα κλάσμα των εσόδων του 2019. Έστω και έτσι, κατά κανόνα οι τουριστικές επιχειρήσεις απέφυγαν την κατάρρευση. Το τίμημα, όμως, ήταν πολύ βαρύ. Οι ξένοι τουρίστες και οι ξένοι εργάτες στη βόρεια Ελλάδα, σε συνδυασμό με το γενικότερο κλίμα χαλάρωσης, τροφοδότησαν το φονικό δεύτερο κύμα της πανδημίας και το δεύτερο lockdown.

Ο ΣΚΟΤΕΙΝΟΣ ΟΡΙΖΟΝΤΑΣ

Αυτό επιδείνωσε σε δραματικό βαθμό την κατάσταση των ήδη βαριά καταπονημένων επιχειρήσεων, ειδικά των μικρομεσαίων, οι οποίες δεν είχαν τη δυνατότητα να ανταγωνισθούν τις μεγάλες στο ηλεκτρονικό εμπόριο. Ταυτοχρόνως, επιδείνωσε σε δραματικό βαθμό και την κατάσταση των εργαζομένων, ειδικά στους κλάδους που έχουν πληγεί περισσότερο. Και ενώ η κυβέρνηση υπολόγιζε ότι η χώρα θα αρχίσει να βγαίνει από το τούνελ της πανδημίας μετά το Πάσχα, οι μεταλλάξεις προκάλεσαν τρίτο και τώρα τέταρτο κύμα.

Μπορεί ο τουρισμός φέτος να πήγε αρκετά καλύτερα από το 2020, επειδή ο κόσμος όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και σ’ όλη την Ευρώπη ήθελε να ξεδώσει από το μακρόχρονο εγκλεισμό, αλλά αυτό είναι μόνο μία «ένεση» στην ελληνική οικονομία. Δεν της λύνει το βασικό πρόβλημα. Αυτή είναι η πραγματική εικόνα και καμία προπαγανδιστική ρητορική δεν μπορεί να την αλλάξει.

Η επιβολή των εξοντωτικών μέτρων λιτότητας τα προηγούμενα χρόνια το μόνο που είχε καταφέρει ήταν να σταθεροποιήσει την ελληνική οικονομία σε πολύ χαμηλό επίπεδο, τόσο χαμηλό που δεν μπορούσε να στηρίξει τη στοιχειωδώς αξιοπρεπή διαβίωση των χαμηλότερων εισοδηματικών στρωμάτων. Η μεγάλη πτώση του ΑΕΠ λόγω πανδημίας, μετά από την αθροιστική συρρίκνωσή του κατά 25% στα χρόνια των Μνημονίων, συνιστά δεύτερο συνεχόμενο βαρύ πλήγμα για την ελληνική οικονομία. Και επειδή δε φαίνονται σημάδια πως επίκειται κύμα άμεσων ξένων επενδύσεων, το πιθανότερο είναι ότι η αναμενόμενη ανοδική κίνηση του ΑΕΠ μετά την έξοδο από το τούνελ της πανδημίας, θα είναι κατώτερη της προηγηθείσας δεύτερης πτώσης.

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
ΜΕΤΑΤΡΕΠΕΤΑΙ ΣΕ ΖΟΜΠΙ

Αυτό μπορεί να μετατρέψει ολόκληρη την ελληνική οικονομία σε ζόμπι, δεδομένου ότι αργά ή γρήγορα θα κληθεί να επιστρέψει στην παραγωγή υψηλών πρωτογενών πλεονασμάτων, που εκ των πραγμάτων θα αφυδατώνουν για άλλους λόγους πλέον, την ήδη αφυδατωμένη πραγματική οικονομία. Ο μόνος τρόπος για να μπορέσει η Ελλάδα να ξανασταθεί στα πόδια της και με κάποιον τρόπο να ανταποκριθεί στο υπέρογκο δημόσιο χρέος της, είναι να τεθεί σε τροχιά δυναμικής ανάπτυξης. Προϋπόθεση γι’ αυτό δεν είναι μόνο η διάλυση του κλίματος αβεβαιότητας, που σκοτώνει την οικονομία και η δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών για μεγάλες παραγωγικές επενδύσεις.

Οι επενδυτές δεν ενδιαφέρονται μόνο για χαμηλό κόστος εργασίας και για περικοπή των εργασιακών δικαιωμάτων. Αυτά, άλλωστε, έχουν σε μεγάλο βαθμό ήδη συντελεστεί. Στην περίπτωση της Ελλάδας ενδιαφέρονται πολύ περισσότερο για μία σειρά άλλους παράγοντες, όπως είναι ο καθαρός οικονομικός ορίζοντας, οι σταθεροί κανόνες, η συρρίκνωση των γραφειοκρατικών διαδικασιών και η μείωση της φορολογίας.

Θα ήταν παράλειψη εάν δεν προσθέσουμε πως η δαμόκλειος σπάθη του χρέους λειτουργεί (εμμέσως πλην σαφώς) απαγορευτικά για την πραγματοποίηση σοβαρών άμεσων ξένων επενδύσεων. Αυτό σημαίνει πως χωρίς μία νέα γενναία ρύθμιση από την Ευρωζώνη, η Ελλάδα θα είναι καταδικασμένη να φυτοζωεί. Τα σημαντικότερα διεθνή οικονομικά ινστιτούτα συγκλίνουν στη θέση ότι ένα νέο άμεσο ή έστω και έμμεσο (με τη μορφή ευνοϊκής αναδιάρθρωσης) κούρεμα του ελληνικού χρέους, είναι όρος για ανάκαμψη.

*Ο Σταύρος Λυγερός έχει εργασθεί σε εφημερίδες (για 23 χρόνια στην Καθημερινή), ραδιοφωνικούς και τηλεοπτικούς σταθμούς. Σήμερα είναι πολιτικός – διπλωματικός σχολιαστής στον τηλεοπτικό σταθμό OPEN και διευθυντής του ιστότοπου SLpress.gr. Συγγραφέας 16 βιβλίων. Μέλος της Συντονιστικής Επιτροπής στην εξέγερση του Πολυτεχνείου το Νοέμβριο του 1973.

Μετά την κρίση που ξέσπασε στο Αφγανιστάν, με την ανάληψη της εξουσίας από τους Ταλιμπάν, η παγκόσμια σκηνή στην κυριολεξία ρευστοποιείται. Ένα κράτος περίπου 35 εκατομμυρίων κατοίκων εισέρχεται σε μια σκοτεινή περίοδο, όπου θα επικρατήσει η βαρβαρότητα εναντίον των γυναικών, των γραμμάτων, των τεχνών, της μουσικής, του θεάτρου, της παιδείας. Θα επικρατήσει η βαρβαρότητα εναντίον του ανθρώπου.

Σάββας Καλεντερίδης*
© pontosnews.gr

Όμως το θέμα είναι, ότι η κατάσταση αυτή επηρεάζει μεγάλες, μεσαίες και μικρές χώρες, ανατρέπει παραδοσιακές σχέσεις και ισορροπίες, εξάγει αστάθεια και «ταλιμπανισμό» σχεδόν στις μισές χώρες της ανθρωπότητας.
Η Ρωσία ανησυχεί, γιατί με την κατάσταση που έχει δημιουργηθεί στο Τατζικιστάν και με την τάση φυγής των Αφγανών από την πατρίδα τους, υποψήφιες προς αποσταθεροποίηση χώρες είναι η Κιργιζία, το Τατζικιστάν, το Ουζμπεκιστάν και το Τουρκμενιστάν. Όμως, αν αποσταθεροποιηθούν οι χώρες αυτές, κινδυνεύει με αποσταθεροποίηση και η ίδια η Ρωσία.
Επίσης, ανησυχεί και η Κίνα, γιατί το Αφγανιστάν συνορεύει με την αυτόνομη περιοχή του Σινκιάνγκ, όπου κατοικούν 13 εκατομμύρια Ουιγούροι, με ισχυρά ισλαμιστικά ρεύματα που επηρεάζονται από τους Ταλιμπάν. Και όπως είναι γνωστό, οι Ουιγούροι είναι η «αχίλλειος πτέρνα» της Κίνας, αφού κατηγορείται από τη Δύση ότι διαπράττει γενοκτονία εις βάρος των Ουιγούρων.
Η τρίτη μεγάλη χώρα που απειλείται με αποσταθεροποίηση, είναι το Πακιστάν, το οποίο αποτέλεσε επί πολλά χρόνια την επιχειρησιακή βάση των Ταλιμπάν. Η απειλή που αντιμετωπίζει το Πακιστάν, έχει δύο σκέλη. Το ένα σχετίζεται με τη μετανάστευση εκατοντάδων χιλιάδων Αφγανών στο πακιστανικό έδαφος. Αριθμός που μπορεί να γίνει εκατομμύριο ή και εκατομμύρια. Το άλλο σκέλος έχει να κάνει με την οργάνωση Ταλιμπάν του Πακιστάν.
Αν οι Ταλιμπάν του Αφγανιστάν κερδίσουν το στοίχημα και κατορθώσουν να διοικήσουν τη χώρα τους, οι Ταλιμπάν του Πακιστάν θα αποκτήσουν δύναμη που είναι πιθανόν να απειλήσει τη σταθερότητα της χώρας αυτής.
Η τέταρτη μεγάλη χώρα που απειλείται, είναι το Ιράν, το οποίο ήδη φιλοξενεί στο έδαφός του πάνω από ένα εκατομμύριο Αφγανούς μετανάστες. Το Ιράν, μαζί με την Τουρκία, έπαιζαν ένα παιχνίδι με τους Αφγανούς μετανάστες, τους οποίους χρησιμοποιούσαν ως «όπλο» εναντίον της Ελλάδας και της Ευρώπης. Τώρα όμως το «όπλο» αυτό μπορεί να γίνει αυτεπίστροφο, δηλαδή μπούμερανγκ, αφού οι Αφγανοί δε θέλουν να μπουν σε περιπέτειες, δεδομένου ότι οι δρόμοι προς την Ευρώπη δεν είναι πλέον τόσο ανοιχτοί, όπως μέχρι τώρα.
Η πέμπτη μεγάλη χώρα που απειλείται, είναι η Τουρκία, η οποία επίσης έπεσε στο λάκκο που έσκαβε για την Ελλάδα και την Ευρώπη. Ο Ερντογάν λέει ότι η Τουρκία φιλοξενεί ήδη 300 χιλιάδες Αφγανούς, ενώ η αντιπολίτευση μιλά για ένα εκατομμύριο. Οι δημοσκοπήσεις λένε ότι οι ψηφοφόροι, ακόμα και εκείνοι του ΑΚΡ και του ΜΗΡ, δε θέλουν άλλους μετανάστες.
Οι Αφγανοί κι εδώ δε θέλουν να μπουν σε περιπέτειες προς Ελλάδα και Ευρώπη, γιατί τα μέτρα αποτροπής έχουν ενταθεί και προτιμούν να μείνουν στην Τουρκία.
Και όπως είναι γνωστό, είναι καλή η εξουσία. Καλό το Ισλάμ, καλός ο Νεο-οθωμανισμός, όμως καλύτερη όλων είναι η εξουσία, λέει ο Ερντογάν. Άρα, πρόβλημα οι Αφγανοί και για την Τουρκία.
Για την Ελλάδα, δεν είναι ανάγκη να αναφέρουμε και πολλά. Τυχόν μαζική εισβολή Αφγανών στην Ελλάδα, θα οδηγήσει σε πολιτικές αλλά και κοινωνικές ανατροπές. Αυτό το γνωρίζουν και οι πέτρες, μόνο οι ιδεοληπτικοί και οι εθνομηδενιστές δεν το βλέπουν αυτό.
Το ίδιο ισχύει και για την Ευρώπη. Τυχόν μαζική εισβολή εκατομμυρίων Αφγανών, θα ενισχύσει τα εθνικιστικά και ακροδεξιά κινήματα, εξέλιξη που θα οδηγήσει σε πολιτικές ανατροπές στη Γερμανία, τη Γαλλία, άρα σ’ ολόκληρη την Ευρώπη.
Η μόνη που μένει αλώβητη από την κατάσταση αυτή είναι η Αμερική, οι ΗΠΑ, επειδή παρεμβάλλεται ένας ολόκληρος ωκεανός. Όμως, το πλήγμα στο κύρος και την αξιοπιστία των ΗΠΑ ως συμμάχου χώρας είναι τεράστιο, ίσως ανεπανόρθωτο.
Γι’ αυτό θεωρούμε ότι η ανθρωπότητα ολόκληρη έχει μπει σε μια φάση ρευστότητας. Το καθεστώς των Νεο-Ταλιμπάν θα οδηγήσει σε νέες εξελίξεις, θα δώσει στους παίκτες που δραστηριοποιούνται στην περιοχή την ευκαιρία να δημιουργήσουν νέες μεθόδους σχέσεων, οι συμμαχίες θα αλλάξουν και τα συμφέροντα θα φέρουν μερικές χώρες πιο κοντά μεταξύ τους και θα απομακρύνουν άλλες.
Όσο για την αξιοπιστία των ΗΠΑ ως συμμάχου χώρας, που είναι ένα θέμα καυτό για την Ελλάδα και την Κύπρο, όσο και να θέλει να πιστέψει κανείς ότι με μας τα πράγματα είναι διαφορετικά, είναι λάθος να μη φέρει στο νου του και ο πιο φιλοαμερικάνος, την κατάσταση που βρέθηκαν οι Κούρδοι πριν τρία χρόνια, όταν ο Τραμπ αποφάσισε να «πουλήσει» τους συμμάχους του Κούρδους στη Συρία, ούτε τους Αφγανούς, που άφησαν έρμαιο στα χέρια των Ταλιμπάν.
Ένας λογικός συνειρμός είναι ο εξής:
1] Πριν λίγα χρόνια «πούλησαν» τους Κούρδους, φέτος τους Αφγανούς, αύριο ποιος θα έχει σειρά;
2] Άραγε στην Αθήνα και τη Λευκωσία απασχολεί κανέναν αυτό το ακανθώδες και καυτό ζήτημα;
3] Υπολογίζει κανείς τι θα γίνει, αν τα εθνικά συμφέροντα των ΗΠΑ επιβάλλουν το «άδειασμα» της Κύπρου και της Ελλάδας, όπως έγινε το 1974 στην Κύπρο;
Όλα αυτά μας οδηγούν σε ένα τελικό συμπέρασμα: Σε αυτόν το ρευστοποιημένο κόσμο, με τις σχέσεις και τις συμμαχίες να αλλάζουν από τη μια μέρα στην άλλη και με την Τουρκία να υπερεξοπλίζεται και να εκδηλώνει ανερυθρίαστα την επεκτατική της πολιτική στην Κύπρο και την Ελλάδα, επιτακτική ανάγκη είναι να ενισχύσουμε το εθνικό κράτος, την εθνική παραγωγή και την εθνική μας άμυνα.
Πρώτα να γίνουμε εμείς δυνατοί και αυτάρκεις και μετά να ενισχύσουμε συμπληρωματικά τη χώρα με κάθε είδους συμμαχίες. Οι καιροί ου μενετοί.

*Ο Σάββας Καλεντερίδης (Βέργη Σερρών, 1960) είναι Έλληνας αξιωματικός εν αποστρατεία, πρώην πράκτορας της ΕΥΠ και μετέπειτα συγγραφέας και γεωστρατηγικός αναλυτής.

Η ιστορία διδάσκει, πολύ περισσότερο η οικονομική ιστορία. Και τo δίδαγμα είναι πολύ απλό. Όσο αναβάλεις την αντιμετώπιση ενός οικονομικού προβλήματος, τόσο αυτό διογκώνεται και κάποια στιγμή μετατρέπεται σε πραγματική απειλή.

Διονύσης Χιόνης*
© slpress.gr

Βέβαια, σε ένα περιβάλλον που διαμορφώνεται από τη συνωμοσία της ακαταμάχητης αισιοδοξίας, ο προβληματισμός για το μέλλον και τη βιωσιμότητα του χρέους δεν πρέπει να υφίσταται. Οι λόγοι αυτής της ενδιαφέρουσας αισιοδοξίας είναι απλοί και το βασικό επιχείρημα συμπυκνώνεται στις παρακάτω προτάσεις.
Το ελληνικό χρέος είναι βιώσιμο, διότι η ΕΚΤ θα συνεχίζει να δέχεται τα ελληνικά ομόλογα μέσω του προγράμματος PEPP. Επιπλέον, η ανάπτυξη θα είναι μεγαλύτερη από το μέσο επιτόκιο του ελληνικού χρέους, που ανέρχεται στο 1,5%. Το χαμηλό επιτόκιο, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι το 90% του χρέους αποτελείται από δάνεια σταθερού επιτοκίου και το 81% διακρατείται από τους πιστωτές του δημόσιου τομέα, αποτελεί εγγύηση βιωσιμότητας.
Τα παραπάνω συνδυάζονται με τις διεθνείς εξελίξεις, όπου τον τελευταίο καιρό υπάρχει μια υπερβάλλουσα ζήτηση για ασφαλή περιουσιακά στοιχεία, με αποτέλεσμα το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους να έχει μειωθεί. Για παράδειγμα, αν συνεχιστεί το ίδιο επίπεδο επιτοκίων, το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους για τη Γερμανία θα είναι μηδενικό το 2029.
Εδώ όμως πρέπει να τοποθετηθούν κάποια «αν».
Αν ο πληθωρισμός αποδειχθεί πιο επίμονος από ένα παροδικό φαινόμενο και μονιμοποιήσει την παρουσία του στις δυτικές οικονομίες, τότε μήπως οι αγοραστές του ελληνικού χρέους αναζητήσουν μεγαλύτερες αποδόσεις των ελληνικών ομολόγων; Και σ’ αυτή την περίπτωση, μπορεί τo μέσο επιτόκια να είναι σταθερά στο 1,5% αλλά το κόστος δανεισμού των νέων ομολόγων θα ανέλθει κατακόρυφα.

ΥΠΕΡΑΙΣΙΟΔΟΞΕΣ ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ
Θυμίζω ότι το 2016, τέσσερα χρόνια μετά το PSI και την ανακοινωθείσα μείωση του επιτοκίου του ελληνικού χρέους, η απόδοση των ελληνικών ομολόγων ανήλθε στις 853 μονάδες βάσης (8,053%). Με αυτό τον τρόπο, το ασφάλιστρο κινδύνου οδηγεί τα ελληνικά ομόλογα εκτός αγορών. Θα αντιτάξει κανείς το επιχείρημα, ότι η Ελλάδα έχει υποχρέωση παραγωγής δημοσιονομικών πλεονασμάτων. Ας αναλογιστούμε όμως, ότι σε αυτό το προνομιακό περιβάλλον το 2019, πριν την πανδημία, ο λόγος πληρωμών των τόκων του δημοσίου χρέους προς τα έσοδα της γενικής κυβέρνησης το 2019 ανήλθε στο 6,3%. Για το 2020 το ποσοστό αυτό αναμένεται να επηρεάσει το 8%.
Η αύξηση του πληθωρισμού γενικά είναι υποβοηθητική για την εξυπηρέτηση του χρέους. Διότι πολύ απλά, η σχέση χρέους προς ονομαστικό ΑΕΠ βαίνει μειούμενη αυξάνοντας την πιστωτική αξιοπιστία. Γι’ αυτό όταν αυξάνεται ο πληθωρισμός, θεωρούμε δεδομένο ότι οι αποδόσεις των ομολόγων θα είναι περίπου σταθερές. Αυτό ισχύει όμως σε χώρες με λογικά επίπεδα χρέους και δεν μπορεί να συμβεί σε μια χώρα που το χρέος υπερβαίνει το 210% του ΑΕΠ. Ιδιαίτερα στην περίπτωση που οι ληκτότητες είναι μακροχρόνιες, όπως του ελληνικού χρέους, όπου η μέση σταθμισμένη ληκτότητα ξεπερνά τα 21 έτη.
Η αισιοδοξία βασίζεται επίσης στις υποσχέσεις της ΕΚΤ περί αέναου συνέχισης του προγράμματος αγοράς του ελληνικού χρέους. Πληθαίνουν όμως οι φωνές περί τερματισμού της πολιτικής της ποσοτικής χαλάρωσης. Τα επιχειρήματα που προβάλλονται είναι λογικά και δεδομένης της διόγκωσης των ισολογισμών των κεντρικών τραπεζών, το τέλος ή ο δραστικός περιορισμός είναι κάτι που μπορεί να μην αργήσει.
Τέλος και επίσης σημαντικό, είναι η περιοδικότητα εμφάνισης των τραπεζικών και οικονομικών κρίσεων, που δείχνει ότι αργά η γρήγορα θα κάνει την εμφάνισή της. Εξάλλου, τα επιτόκια βρίσκονται για μια ασυνήθιστα μεγάλη περίοδο σε αδικαιολόγητα χαμηλά επίπεδα. Στην περίπτωση εκδήλωσης μια κρίσης, ή ανόδου των επιτοκίων, η ΕΚΤ και να θέλει να τηρήσει τις υποσχέσεις της να συνεχίσει την ποσοτική χαλάρωση δε θα μπορεί, γιατί πολύ απλά θα έχουν αλλάξει οι προτεραιότητες της νομισματικής πολιτικής και των τραπεζικών διασώσεων.
Αν θεωρήσουμε αφελής την άποψη ότι δύναται η Ελλάδα σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα να επιβάλλει moratorium για το χρέος στις αγορές μέχρι το 2060, τότε καθίσταται επικίνδυνη η σιωπή για το θέμα του χρέους και η μη υποβολή θέσεων και προτάσεων.

*Ο Διονύσης Χιόνης είναι καθηγητής Οικονομικών στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης. Σπούδασε Οικονομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, εκπόνησε τη διδακτορική του διατριβή στο πανεπιστήμιο Strathclyde της Γλασκώβης. Έχει συμμετάσχει στη Δημόσια Διοίκηση και στη διοίκηση Oργανισμών και Eπιχειρήσεων σε διάφορους φορείς, όπως το Ξενοδοχειακό Eπιμελητήριο, ο OΣE, ο Προαστιακός A.E., ο OΠAΔ, το Invest in Greece, το Oικονομικό Γραφείο Πρωθυπουργού, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το ΙΟΒΕ.