Γράφει ο Γιώργος Καρακατσάνης*
© slpress.gr

Η έλξη που ασκεί η Αρκτική από αρχαιοτάτων χρόνων είναι σχεδόν μεταφυσική, κάτι που μαρτυρά και η ελληνική γλώσσα. Από τον κυβερνήτη των θεών Δία που ύψωσε στο βόρειο ουρανό την ερωμένη του «Καλλιστώ» (η πιο όμορφη) και τον υιό τους Αρκάδα, ως τους αστερισμούς της «Μικρής» και της «Μεγάλης Άρκτου» που οδήγησαν τις επόμενες γενιές θαλασσοπόρων, μέχρι τον Πυθέα τον Μασσαλιώτη, έμπορο και γεωγράφο, που επιχείρησε την τολμηρή εξερεύνηση του παγωμένου κόσμου το 325 π.Χ. με θαυμαστά επιτεύγματα.

Σήμερα, το ξεκλείδωμα της Αρκτικής από το συνδυασμό γεωφυσικών φαινομένων και ανθρώπινων τεχνουργημάτων αποκαλύπτει τον πλούτο της, έλκοντας τους πιο ισχυρούς μνηστήρες σε ένα μέγα-παίγνιο που θα αναδιατάξει τη διεθνή οικονομία. Το 2008 ήταν έτος όπου η διεθνής οικονομία βίωσε το ιστορικό υψηλό των τιμών πετρελαίου (11 Ιουλίου 2008, 147.27 δολάρια ανά βαρέλι) και τροφίμων, απειλώντας την επισιτιστική ασφάλεια πολλών λιγότερο ανεπτυγμένων χωρών.

Το ίδιο έτος, η Εταιρεία Γεωλογικών Ερευνών των ΗΠΑ (USGS) ξεκίνησε μια έρευνα για τη δυνατότητα αξιοποίησης των αποθεμάτων ορυκτών πόρων (κυρίως στρατηγικών μετάλλων και μη συμβατικών υδρογονανθράκων) της Αρκτικής, η οποία δημοσιεύθηκε τον επόμενο χρόνο (2009).

ΟΙ ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΤΗΣ ΑΡΚΤΙΚΗΣ

Σύμφωνα με το στοχαστικό μοντέλο της USGS, εκτιμήθηκε ότι με μια διαβάθμιση πιθανότητας (1-100%) η Αρκτική διαθέτει 90 δισ. βαρέλια πετρελαίου (bb) και 566 τρισ. κυβικά μέτρα (tcm) φυσικού αερίου. Συνολικά, αυτές οι ποσότητες αντιστοιχούν στο 13% των διεθνώς διαπιστωμένων κοιτασμάτων πετρελαίου και στο 30% των διεθνώς διαπιστωμένων αποθεμάτων φυσικού αερίου.

Δεδομένου ότι το 84% των εκτιμώμενων αποθεμάτων υδρογονανθράκων βρίσκονται σε υπεράκτια (offshore) κοιτάσματα, με το σύνολο των υφαλοκρηπίδων να αντιστοιχούν μόνο στο 6% της επιφάνειας του Αρκτικού Κύκλου, η νομική τεκμηρίωση «Ενισχυμένων ΑΟΖ» (Extended EEZ) μέχρι και 60 ναυτικά μίλια, πέραν των 200 ναυτικών μιλίων με βάση το άρθρο 76 της UNCLOS, έχει καταστεί προτεραιότητα για τους πέντε διεκδικητές του. Πέραν των υδρογονανθράκων, η Αρκτική είναι πλούσια σε πληθώρα ορυκτών πόρων που έχουν στρατηγική σημασία για τη βιομηχανία υψηλής τεχνολογίας των πέντε χωρών.

Ενδεικτικά, στη ζώνη των ΗΠΑ διαπιστώνονται σημαντικά αποθέματα ψευδαργύρου και μόλυβδου, στην Καναδική αποθέματα αδάμαντος, χρυσού, σιδήρου και Ουρανίου, στη Ρωσική νικελίου, κοβαλτίου, χαλκού, τιτανίου, παλλαδίου, αργύρου και λευκόχρυσου, ενώ η Γροιλανδία συνιστά μια φυσική αποθήκη σπάνιων γαιών πλησίον των ΗΠΑ. Παράλληλα, η αξία όλων των ορυκτών πόρων (μετάλλων και υδρογονανθράκων), δίχως να υπολογιστεί καν η αξία των βιολογικών (π.χ. αλιευμάτων) και μόνο στη ζώνη διεκδίκησης των ΗΠΑ, φθάνει τα οκτώ τρισ. δολάρια, ενώ μόνο στην ρωσική ζώνη διεκδίκησης τα 22 τρισ. δολάρια.

ΓΙΑΤΙ ΕΙΝΑΙ ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ Η ΓΡΟΙΛΑΝΔΙΑ

Η περιοχή-κλειδί που εξηγεί πληθώρα στρατηγικών κινήσεων είναι η Γροιλανδία, η οποία υπάγεται διοικητικά στη Δανία. Η οικονομία της Γροιλανδίας βασίζεται στην αλιεία, με ΑΕΠ ύψους μόλις δύο δισεκατομμυρίων δολαρίων, όπου το 25% αυτού του ποσού επιχορηγείται ετησίως από το δανέζικο προϋπολογισμό.

Και το 2019 ο τότε Πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, είχε προτείνει στη Δανία την αγορά της Γροιλανδίας, κίνηση που είχε διακωμωδηθεί. Όμως, στην ουσία είχε από τότε αναδείξει την τριπλή στρατηγική σημασία της, στρατιωτική, οικονομική και πολιτική. Αυτή ήταν η δεύτερη απόπειρα των ΗΠΑ, μετά το 1946. Η Δανία αρνήθηκε και τότε την πρόταση, αλλά επέτρεψε τη μεγάλης κλίμακας εγκατάσταση στρατιωτικών βάσεων, που έκτοτε θεωρείται αναπόσπαστο μέρος της άμυνας των ΗΠΑ και κρίσιμος συνδετικός κρίκος με την Ευρώπη. Η τρίτη απόπειρα είναι στη νέα θητεία του Τραμπ, όπου πλέον δεν υπάρχει καμία διάθεση διακωμώδησης, με τις ΗΠΑ να μην αποκλείουν μία εισβολή για την προσάρτηση της…

Η Γροιλανδία κατέχει πλούσια κοιτάσματα υδρογονανθράκων. Τα πετρελαϊκά της αποθέματα θα μπορούσαν να συντηρήσουν την οικονομία της Δανίας για 700 έτη και του φυσικού αερίου για… 81.000 έτη! Ο πιο σημαντικός πόρος – και κύριος λόγος που είχε επιχειρηθεί η είσοδος της Γροιλανδίας στη NAFTA – είναι τα αποθέματα σπάνιων γαιών. H Γροιλανδία λαμβάνει περίοπτη θέση στον κατάλογο των δυνητικών προμηθευτών κρίσιμων πόρων των ΗΠΑ, τη στιγμή που κινεζικές και αυστραλιανές επιχειρήσεις κυριαρχούν στην εξόρυξη σπάνιων γαιών και άλλων μετάλλων.

Η Κίνα, με την έντονη παρουσία της στη Γροιλανδία, αποπειράται αφενός να παρακάμψει τη Ρωσία, αφετέρου να ανακτήσει τη θέση του σχεδόν αποκλειστικού διεθνούς προμηθευτή σπάνιων γαιών. Ενδεικτικά, επενδύει σε υποδομές αερολιμένων, τηλεπικοινωνιών, ελλιμενισμού, τουρισμού, έρευνας. Ωστόσο, ενώ οι ΗΠΑ έχουν υποχωρήσει σε άλλα μέρη (π.χ. Αφγανιστάν, Αφρική) αφήνοντας στην Κίνα την πρωτοβουλία, σε καμία περίπτωση δεν είναι διατεθειμένες να επιτρέψουν μια στρατηγική παρουσία της στον Αρκτικό Κύκλο, κάτι που εξηγεί την επιμονή Τραμπ για τη Γροιλανδία.

Να σημειωθεί πως και η Δανία, παρά την αντιπαράθεση της με τον Τραμπ για το ζήτημα, επίσης ανησυχεί για την επιρροή της Κίνας. Είναι χαρακτηριστικό πως το 2016 την είχε εμποδίσει από το να αξιοποιήσει μια παλαιά ναυτική βάση των ΗΠΑ για εμπορικούς σκοπούς.

Ο ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΓΑΙΩΝ

Το 2018, η USGS δημοσίευσε έναν κατάλογο 35 στρατηγικών πόρων για τις ΗΠΑ, για τους οποίους διαπιστώθηκε υψηλή εξάρτηση από εισαγωγές από δυνητικά επικίνδυνους προμηθευτές. Ο κατάλογος περιλάμβανε στρατηγικά καύσιμα, όπως το ουράνιο, τις 17 σπάνιες γαίες κι άλλα ορυκτά. Για τα 14 από αυτά διαπιστώθηκε εξάρτηση εφοδιασμού κατά 100% από το εξωτερικό και ιδίως από την Κίνα.

Ο κατάλογος έθεσε ως οικονομική προτεραιότητα των ΗΠΑ τη διασπορά του κινδύνου εφοδιαστικής ασφάλειας. Δεδομένου ότι η Κίνα διατηρούσε έναν υψηλό βαθμό «καθετοποίησης» της παραγωγής σπάνιων γαιών (38% των διεθνών αποθεμάτων και 85% της διεθνούς παραγωγής το 2018), η πολιτική αυτή άρχισε να υλοποιείται άμεσα, με την αξιοποίηση εγχώριων κοιτασμάτων σπάνιων γαιών των ΗΠΑ, περιορίζοντας την Κίνα στο 58% της διεθνούς προμήθειας σπάνιων γαιών το 2020.

Παράλληλα, οι ΗΠΑ ξεκίνησαν (μάλιστα επί προεδρίας Μπάιντεν) ένα στοχευμένο πρόγραμμα εκτοπισμού της κεντρικής θέσης της Κίνας στο διεθνή εφοδιασμό σπάνιων γαιών, συνάπτοντας συνεργασίες αξιοποίησης κοιτασμάτων με στρατηγικούς εταίρους που διατηρούν υψηλά φυσικά αποθέματα, αλλά χαμηλή παραγωγή και χρήση, όπως το Βιετνάμ (19% των διεθνών αποθεμάτων), η Βραζιλία (18% των διεθνών αποθεμάτων) και η Ινδία (5% των διεθνών αποθεμάτων).

Αντίστοιχα, επιδιώκεται η αύξηση του μεριδίου αγοράς της Αυστραλίας (3,5% των διεθνών αποθεμάτων) ως μέλους της AUKUS και φυσικά της Γροιλανδίας (1,3% των διεθνών αποθεμάτων). Μάλιστα, λόγω της αναβάθμισης της Γροιλανδίας, η ΕΕ επικαιροποίησε το Δεκέμβριο του 2021 το κείμενο της Αρκτικής της Πολιτικής (2012), δηλώνοντας ότι προτίθεται να διεκδικήσει κι εκείνη μερίδιο στον πλούτο της Αρκτικής, υπολογίζοντας στη μόχλευση της θέσης της Δανίας ως μέλους της.

Να σημειωθεί, ότι η εξάρτηση των ΗΠΑ παραμένει σημαντική από τις κινεζικές σπάνιες γαίες. Είναι χαρακτηριστικό, πως στη συνάντηση του με τον πρόεδρο Σι, στα τέλη του 2025, ο Τραμπ μείωσε στο 47% τους δασμούς στα κινεζικά προϊόντα, ενώ η Κίνα συμφώνησε να αναστείλει τους νέους ελέγχους στις εξαγωγές σπανίων γαιών και μαγνητών.

Πάντως, οι ΗΠΑ μακροπρόθεσμα επιδιώκουν τον οικονομικό και στρατιωτικό εγκλωβισμό της Κίνας στη ζώνη μεταξύ του Ισημερινού και του 60^ου Παράλληλου, αποκλείοντάς την από τη νευραλγική πρόσβαση στην Αρκτική, πολιτική που ανεπίσημα εξυπηρετεί ακόμη και την ίδια τη Ρωσία, η οποία σχεδόν εμφανίζεται σήμερα να «κατανοεί» τη στάση Τραμπ.

*Ο Γεώργιος Καρακατσάνης είναι Οικονομολόγος Φυσικών Πόρων. Έχει μακρά ερευνητική, επιχειρηματική και συμβουλευτική εμπειρία στον οικονομικό σχεδιασμό και στη χρηματοδοτική μηχανική για τη βελτιστοποίηση της χρήσης ορυκτών, γεωργικών και βιολογικών πόρων για επιχειρήσεις και κράτη. Είναι Ιδρυτής, Διαχειριστής και Επικεφαλής Οικονομολόγος της EVOTROPIA (Ecological Finance Architectures) με ειδίκευση στις μεθόδους ταξινόμησης κι αποτίμησης φυσικού κεφαλαίου, την προχωρημένη αναλυτική δεδομένων για τη μοντελοποίηση γεωοικονομικών δικτύων και εφοδιαστικών αλυσίδων, τις μεθόδους Μηχανικής Μάθησης για τη Βιομηχανική Συμβίωση και το σχεδιασμό οικολογικών χρηματοπιστωτικών και επενδυτικών εργαλείων.

Το πλαίσιο της συμφωνίας για τη Γροιλανδία στο οποίο κατέληξαν (Τετάρτη 21/1) ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε και ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, προβλέπει ότι οι χώρες – μέλη της Συμμαχίας θα ενισχύσουν την ασφάλεια στην Αρκτική, με τα πρώτα αποτελέσματα να είναι ορατά ήδη από φέτος, εξήγησε ο Ρούτε μιλώντας στο Reuters.

Από την πλευρά της η Κοπεγχάγη εκτίμησε, ότι ο Ρούτε δεν μπορεί να διαπραγματευθεί για τη Γροιλανδία εξ ονόματος της Δανίας, ενώ πηγή με γνώση του θέματος σημείωσε, ότι ΗΠΑ και Δανία θα επαναδιαπραγματευθούν την αμυντική τους συμφωνία του 1951 αναφορικά με το νησί της Αρκτικής.

Σε συνέντευξή του στο περιθώριο του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ του Νταβός, ο Ρούτε δήλωσε ότι τώρα οι διοικητές του ΝΑΤΟ πρέπει να εξετάσουν τις λεπτομέρειες των επιπλέον απαιτήσεων ασφαλείας και πρόσθεσε ότι οι χώρες – μέλη της Συμμαχίας που δεν έχουν εδάφη στην περιοχή της Αρκτικής, είναι βέβαιο ότι θα θέλουν να συμβάλουν στην προσπάθεια.

«Θα συναντηθούμε στο ΝΑΤΟ με τους ανώτερους διοικητές μας για να μελετήσουμε τι χρειάζεται», σημείωσε. «Δεν έχω αμφιβολία ότι μπορούμε να το κάνουμε αρκετά γρήγορα. Σίγουρα ελπίζω το 2026, αλλά ελπίζω ακόμη και στις αρχές του 2026».

Ο Ρούτε είπε εξάλλου στο Reuters, ότι δε συζήτησε με τον Αμερικανό πρόεδρο την εκμετάλλευση του ορυκτού πλούτου της Γροιλανδίας, ενώ πρόσθεσε ότι συγκεκριμένες διαπραγματεύσεις αναφορικά με το νησί της Αρκτικής θα συνεχιστούν, μεταξύ των ΗΠΑ, της Δανίας και της Γροιλανδίας.

Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ τόνισε, ότι η ενίσχυση της παρουσίας της Συμμαχίας στο νησί δε θα αφαιρέσει πόρους από την υποστήριξη προς την Ουκρανία.

Όταν ρωτήθηκε αν οι σύμμαχοι του Τραμπ στο ΝΑΤΟ μπορούν να βασιστούν στα λόγια του Αμερικανού προέδρου, ο Ρούτε απάντησε: «Μπορείς πάντα να βασίζεσαι στα λόγια του Τραμπ».

Νωρίτερα την Τετάρτη 21/1, ο Ρούτε είχε δηλώσει ότι «είχαμε μια πολύ καλή συζήτηση» με τον Τραμπ για τους τρόπους με τους οποίους οι σύμμαχοι εντός του ΝΑΤΟ μπορούν να εργαστούν από κοινού για την ασφάλεια των επτά χωρών της Αρκτικής έναντι της Ρωσίας και της Κίνας».

Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ αναφέρθηκε στις ΗΠΑ, τον Καναδά, τη Δανία, την Ισλανδία, τη Σουηδία, τη Φινλανδία και τη Νορβηγία.

Σύμφωνα με τον ίδιο, περαιτέρω συζητήσεις θα συνεχίσουν τη δουλειά που ξεκίνησε την προηγούμενη εβδομάδα στην Ουάσιγκτον κατά τη συνάντηση αντιπροσωπειών από τη Δανία και τη Γροιλανδία με Αμερικανούς αξιωματούχους.

Στόχος είναι «να διασφαλίσουμε, κυρίως σε ό,τι αφορά τη Γροιλανδία, ότι θα φροντίσουμε πως οι Κινέζοι και οι Ρώσοι δε θα αποκτήσουν πρόσβαση στην οικονομία της Γροιλανδίας ή στρατιωτικά στη Γροιλανδία», σημείωσε ο Ρούτε.

ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΕΣ ΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΡΟΙΛΑΝΔΙΑ

ΟΠΩΣ ΟΙ ΒΡΕΤΑΝΙΚΕΣ ΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

Αναφερόμενη στη μεταστροφή του Τραμπ ως προς το ζήτημα της Γροιλανδίας και στις συνομιλίες που είχε με τον Ρούτε, δημοσίευμα της γαλλικής εφημερίδας Le Monde αναφέρει, ότι όλο αυτό το διάστημα ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ προσπαθούσε να βρει έναν τρόπο να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ της αμερικανικής και της δανικής θέσης και να πείσει τον Αμερικανό πρόεδρο, όχι μόνο για την καταστροφή που θα μπορούσε να προκαλέσει οποιαδήποτε στρατιωτική επιχείρηση εναντίον ενός συμμάχου του ΝΑΤΟ, αλλά και για την ικανότητα των συμμάχων να εξασφαλίσουν την ασφάλεια στην περιοχή της Αρκτικής.

Σύμφωνα με το δημοσίευμα, την Κυριακή 18 Ιανουαρίου, ο Ρούτε μίλησε τηλεφωνικά με τον Τραμπ. Την επόμενη μέρα, στην έδρα του ΝΑΤΟ, συζήτησε με τους υπουργούς Εξωτερικών της Δανίας και της Γροιλανδίας μια εναλλακτική λύση, για την άμεση προσάρτηση του νησιού: τη μεταβίβαση της κυριαρχίας της βάσης Πιτουφίκ, στη βόρεια Γροιλανδία, στις ΗΠΑ – μια ιδέα εμπνευσμένη από το καθεστώς των δύο βρετανικών κυρίαρχων βάσεων στο νησί της Κύπρου.

Το Ακρωτήρι και η Δεκέλλια παρέμειναν υπό τον έλεγχο της Βρετανίας μετά την ανεξαρτησία της Κύπρου το 1960 και το Λονδίνο μπορεί να διεξάγει τις δραστηριότητές του εκεί χωρίς άδεια από την κυπριακή κυβέρνηση. Η συμφωνία ασφάλειας του 1951, που αναθεωρήθηκε το 2004 για το Πιτουφίκ, παραχώρησε στις ΗΠΑ εκτεταμένες εξουσίες – αλλά όχι την «κυριαρχία» που τόσο πολύ εκτιμά ο Τραμπ. «Αυτό μπορεί να έπαιξε κάποιο ρόλο», δήλωσε ένας Ευρωπαίος διπλωμάτης που παρακολούθησε τις διαπραγματεύσεις στην εφημερίδα.

Σύμφωνα με την εφημερίδα The New York Times, η Δανία θα μπορούσε επίσης να μεταβιβάσει τμήματα του εδάφους της στις ΗΠΑ, ώστε η Ουάσιγκτον να μπορεί να ιδρύσει εκεί νέες στρατιωτικές βάσεις υπό αμερικανική κυριαρχία. Το θέμα συζητήθηκε κατά τη διάρκεια συνάντησης που πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη 21/1 στην έδρα του ΝΑΤΟ. Αυτές οι πιθανές μεταβιβάσεις κυριαρχίας πρέπει ακόμη να τελειοποιηθούν και να εγκριθούν, τόσο από τις δανικές όσο και από τις γροιλανδικές αρχές.

Την ίδια ώρα πηγή που έχει γνώση του περιεχόμενου της συνομιλίας που είχαν ο Τραμπ με τον Ρούτε, δήλωσε την Πέμπτη 22/1 στο AFP, ότι ΗΠΑ και Δανία θα επαναδιαπραγματευθούν την αμυντική τους συμφωνία του 1951 αναφορικά με τη Γροιλανδία.

Η ασφάλεια της Αρκτικής θα ενισχυθεί και οι ευρωπαϊκές χώρες του ΝΑΤΟ θα συμβάλουν προς αυτή την κατεύθυνση, σημείωσε η πηγή, ενώ πρόσθεσε ότι στις συνομιλίες της Τετάρτης (21/1) δεν έγινε αναφορά στην ιδέα δημιουργίας αμερικανικών βάσεων στη Γροιλανδία, υπό την κυριαρχία των ΗΠΑ.

Από την πλευρά της η Άλισον Χαρτ, εκπρόσωπος του ΝΑΤΟ, διευκρίνισε ότι «ο γενικός γραμματέας δεν πρότεινε κανένα συμβιβασμό αναφορικά με την κυριαρχία της Δανίας».

ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΟΠΕΓΧΑΓΗ

Ο Ρούτε δεν μπορεί να διαπραγματεύεται εξ ονόματος της Δανίας και της Γροιλανδίας για την κυριαρχία του νησιού της Αρκτικής, απάντησε η δανέζικη κυβέρνηση. «Η θέση της Δανίας και της Γροιλανδίας είναι ίδιες και καμία διαπραγμάτευση δεν έγινε με το ΝΑΤΟ αναφορικά με το ζήτημα της κυριαρχίας μας», υπογράμμισε η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρεντέρικσεν, μιλώντας στη δανέζικη τηλεόραση. «Είναι αυτονόητο ότι μόνο η Δανία και η Γροιλανδία μπορούν να λαμβάνουν αποφάσεις σχετικά με ζητήματα που αφορούν τη Δανία και τη Γροιλανδία», είχε τονίσει λίγο νωρίτερα σε ανακοίνωσή της.

«Ο Ρούτε φυσικά δεν μπορεί να διαπραγματευτεί μια συμφωνία εκ μέρους της Δανίας ή της Γροιλανδίας, αλλά έχω την εντύπωση ότι εργάστηκε πιστά για τη συνοχή του ΝΑΤΟ», τόνισε από την πλευρά του ο Δανός υπουργός Άμυνας, Τρελς Λουντ Πούλσεν στο X.

«Έχουμε μια ξεκάθαρη κόκκινη γραμμή. Δε θα παραδώσουμε την κυριαρχία μας επί περιοχών του βασιλείου», τόνισε ο υπουργός.

Επιμέλεια: Συντακτική ομάδα ertnews.gr

Πηγές: AFP, Reuters, Le Monde

Την ένταξή τους υπέγραψαν 19 χώρες ◙ Μόνο Ουγγαρία και Βουλγαρία από την ΕΕ ◙ Ο Αμερικανός πρόεδρος μίλησε για πιθανή συνεργασία με τον ΟΗΕ, χωρίς να δώσει σαφές πλαίσιο ◙ Στην τελετή Μιλέι, Φιντάν, ηγέτες του Πακιστάν, του Κοσσόβου, της Ινδονησίας, του Κατάρ

Το νεοσύστατο Συμβούλιο Ειρήνης παρουσίασε την Πέμπτη 22/1 στο Νταβός ο Ντόναλντ Τραμπ, με 19 χώρες να υπογράφουν την ένταξή τους στο νέο σχήμα, σε μια τελετή που συνοδεύτηκε από περιορισμένες διευκρινίσεις για την εντολή, τη δομή και τον τρόπο λειτουργίας του οργάνου. Από την Ευρωπαϊκή Ένωση, στην τελετή συμμετείχαν μόνο η Ουγγαρία και η Βουλγαρία, σε ένα σκηνικό όπου απουσίαζαν συνολικά οι παραδοσιακοί δυτικοευρωπαϊκοί σύμμαχοι των Ηνωμένων Πολιτειών.
Ο Αμερικανός πρόεδρος χαρακτήρισε το Συμβούλιο «κάτι πραγματικά μοναδικό για τον κόσμο» και, μιλώντας στην τελετή υπογραφής του ιδρυτικού καταστατικού, ανέφερε ότι θα μπορούσε να συνεργαστεί με τα Ηνωμένα Έθνη για την επίλυση πολέμων, όχι μόνο στη Μέση Ανατολή – όπου ο πόλεμος Ισραήλ-Χαμάς στη Γάζα αποτέλεσε, όπως είπε, την αφετηρία της ιδέας. Παρά ταύτα, δεν παρείχε συγκεκριμένες λεπτομέρειες για το πώς θα μπορούσε να οργανωθεί ή να υλοποιηθεί μια τέτοια συνεργασία με τον ΟΗΕ.
Η έλλειψη σαφούς περιγραφής της εντολής και των διαδικασιών του νέου οργάνου έχει προκαλέσει επιφυλάξεις σε αρκετές χώρες, πολλές εκ των οποίων θεωρούνται στενοί σύμμαχοι των ΗΠΑ. Σύμφωνα με όσα μεταφέρθηκαν, έχουν εκφραστεί ανησυχίες ότι ο Τραμπ ενδέχεται να επιδιώκει το νέο Συμβούλιο να υποκαταστήσει ή να ανταγωνιστεί τον ΟΗΕ, γεγονός που οδηγεί ορισμένες κυβερνήσεις είτε να αρνηθούν συμμετοχή είτε να τηρούν στάση αναμονής.

Μετά τις δηλώσεις του, ο Ντόναλντ Τραμπ κάθισε στο τραπέζι και ήταν από τους πρώτους που υπέγραψαν το ιδρυτικό καταστατικό του Συμβουλίου Ειρήνης. Εκπρόσωποι από το Μπαχρέιν και το Μαρόκο ήταν οι πρώτοι που ακολούθησαν, ενώ στη συνέχεια η εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου, Karoline Leavitt, παρουσίασε διαδοχικά τα υπόλοιπα μέλη που προσήλθαν για να προσθέσουν τις υπογραφές τους.
Η τελετή πραγματοποιήθηκε με συμμετοχή αισθητά μικρότερη από τις περίπου 35 χώρες που, σύμφωνα με προαναγγελία κυβερνητικού αξιωματούχου, νωρίτερα μέσα στην εβδομάδα, αναμενόταν να λάβουν μέρος.

Η σύνθεση των συμμετεχόντων εμφάνισε γεωγραφική κλίση προς τη Μέση Ανατολή, τη Νότια Αμερική και την Κεντρική Ασία, ενώ στη σκηνή βρέθηκαν εκπρόσωποι και ηγέτες από τη Σαουδική Αραβία, το Κατάρ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, την Αργεντινή και την Παραγουάη, μεταξύ άλλων. Ο Τραμπ τους ευχαρίστησε δημόσια, χαρακτηρίζοντάς τους «στην πλειονότητά τους πολύ δημοφιλείς ηγέτες, σε ορισμένες περιπτώσεις όχι και τόσο».
Στο Συμβούλιο Ειρήνης υπέγραψαν, σύμφωνα με όσα ανακοινώθηκαν, εκπρόσωποι από το Μπαχρέιν και το Μαρόκο, ο πρωθυπουργός της Αρμενίας, ο πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν, ο πρωθυπουργός της Βουλγαρίας και ο πρωθυπουργός της Ουγγαρίας. Συμμετέχουν επίσης ο πρόεδρος της Ινδονησίας, ο αναπληρωτής πρωθυπουργός της Ιορδανίας, ο πρόεδρος του Κοσσυφοπεδίου, ο πρωθυπουργός του Πακιστάν, ο πρωθυπουργός του Κατάρ, ο υπουργός Εξωτερικών της Σαουδικής Αραβίας και ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας. Στο σχήμα μετέχουν ακόμη ο πρόεδρος του Ουζμπεκιστάν και ο πρωθυπουργός της Μογγολίας.
Στην ομιλία του, ο Ντόναλντ Τραμπ αναφέρθηκε και στη Βενεζουέλα, μιλώντας για τη δράση των ΗΠΑ και περιγράφοντας τον αμερικανικό στρατό ως «μακράν τον ισχυρότερο στρατό στον κόσμο», μετά την επιχείρηση που, όπως είπε, οδήγησε στη σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο. «Νωρίτερα αυτό το μήνα, χάρη στην απαράμιλλη δεξιοτεχνία, ισχύ και δύναμη του αμερικανικού στρατού – έχουμε μακράν τον ισχυρότερο στρατό στον κόσμο – συλλάβαμε τον παράνομο δικτάτορα Νικολάς Μαδούρο και απελευθερώσαμε το λαό της Βενεζουέλας», είπε. Συμπλήρωσε ότι οι ΗΠΑ έχουν «εξαιρετικές σχέσεις με τους νέους ηγέτες της Βενεζουέλας» και ότι «οι σχέσεις αυτές είναι καλές».
Στη συνέχεια, δήλωσε ότι «ανοίγουμε τη χώρα στις μεγάλες πετρελαϊκές μας εταιρείες και αυτό πηγαίνει πολύ καλά. Έχουμε ήδη αντλήσει 50 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου και ένα μεγάλο μέρος από αυτά θα επιστρέψει στη Βενεζουέλα». Όπως είπε, η Βενεζουέλα «θα έχει περισσότερα έσοδα μαζί μας σε σύντομο χρονικό διάστημα απ’ όσα είχε μέσα σε χρόνια», ενώ πρόσθεσε: «Οι πετρελαϊκές εταιρείες θέλουν να μπουν, θέλουν να μπουν άμεσα. Είμαστε ήδη εκεί και επιθεωρούμε τις εγκαταστάσεις».
Ο Αμερικανός πρόεδρος έκανε αναφορά και στη διακίνηση ναρκωτικών, υποστηρίζοντας ότι αμερικανικά πλήγματα κατά φερόμενων σκαφών διακίνησης στην Καραϊβική και στα γύρω ύδατα έχουν μειώσει τις παράνομες θαλάσσιες αποστολές προς τις ΗΠΑ κατά 98,1%, ποσοστό που, όπως είπε, ήταν αυξημένο κατά περίπου μία ποσοστιαία μονάδα σε σχέση με τα στοιχεία που είχε λάβει την προηγούμενη ημέρα. Παράλληλα, επανέλαβε τη δέσμευσή του να μεταφέρει τις επιχειρήσεις κατά των λατινοαμερικανικών καρτέλ από τη θάλασσα στη στεριά, χωρίς να κατονομάσει χώρες στις οποίες σκοπεύει να διατάξει πλήγματα, σημειώνοντας ότι οι χερσαίες επιχειρήσεις θα είναι ευκολότερες σε σύγκριση με επιθέσεις σε σκάφη εν πλω.
Ο Τραμπ εμφανίστηκε τελευταίος στη σκηνή, αφού προηγήθηκαν τα μέλη του «Board of Peace», και ξεκίνησε την τοποθέτησή του λέγοντας ότι πρόκειται για «μια πολύ συναρπαστική ημέρα, που προετοιμαζόταν εδώ και καιρό», ενώ η φωνή του ακούστηκε βραχνή, μετά τη μακρά ομιλία του την Τετάρτη 21/1 στο Νταβός, διάρκειας άνω των 70 λεπτών.

Υποστήριξε ότι «όλοι θέλουν να είναι μέρος» του νέου σχήματος, επισημαίνοντας ότι οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ τους και το Ηνωμένο Βασίλειο, δεν έχουν ακόμη υπογράψει. Πρόσθεσε ότι θα συνεργαστούν «με πολλούς άλλους, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Εθνών».
Αναφερόμενος στη διεθνή ατζέντα, επανέλαβε τη ρητορική του για τον τερματισμό πολέμων, λέγοντας ότι «έχουμε ειρήνη στη Μέση Ανατολή» και ότι «έχουμε διευθετήσει οκτώ πολέμους», εκτιμώντας πως «έρχεται σύντομα άλλος ένας», αναφερόμενος στον πόλεμο στην Ουκρανία. Όπως είπε, ήταν η σύγκρουση που «νόμιζα ότι θα ήταν εύκολη», αλλά «αποδείχθηκε πιθανόν η πιο δύσκολη». Παράλληλα, είπε ότι «σήμερα, ο κόσμος είναι πλουσιότερος, ασφαλέστερος και πολύ πιο ειρηνικός από ό,τι ήταν πριν από ένα χρόνο» και πρόσθεσε: «Σβήσαμε όλες αυτές τις φωτιές που πολλοί άνθρωποι δε γνώριζαν, συμπεριλαμβανομένου και εμού».
Τέλος, ο Ντόναλντ Τραμπ αναφέρθηκε στον Τόνι Μπλερ, σημειώνοντας ότι δε θα είναι μέλος του Συμβουλίου, αλλά θα συμμετέχει στο Εκτελεστικό Συμβούλιο του Συμβουλίου Ειρήνης, το οποίο, όπως είπε, θα υλοποιήσει το όραμα του οργάνου στη Γάζα. «Σ’ ευχαριστούμε, Τόνι, που είσαι εδώ. Το εκτιμούμε», είπε ο πρόεδρος των ΗΠΑ.

© ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ

Οι στρατιωτικοί πόροι που έχουν αναπτύξει

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, θέλει να αποκτήσει τη Γροιλανδία, καθώς λέει ότι είναι ο μόνος τρόπος για να διασφαλίσει την άμυνα της χώρας του. Από την άλλη πλευρά, οι κάτοικοι της περιοχής, όπως και η Δανία, στην οποία ανήκει η αυτόνομη περιοχή, απορρίπτουν το σκεπτικό του Τραμπ και λένε ότι οποιεσδήποτε ανησυχίες έχει η Ουάσιγκτον μπορούν να αντιμετωπιστούν με τις υφιστάμενες αμυντικές συμφωνίες.

Αυτή τη στιγμή, οκτώ κράτη έχουν εδάφη στην Αρκτική (Ρωσία, Ηνωμένες Πολιτείες, Καναδάς, Δανία, Νορβηγία, Σουηδία, Φινλανδία και Ισλανδία) και αυτοί είναι οι στρατιωτικοί πόροι που έχουν αναπτύξει στην περιοχή:

ΡΩΣΙΑ

Το ήμισυ της χερσαίας έκτασης της Αρκτικής αποτελεί ρωσικό έδαφος. Από το 2005, η Μόσχα έχει επαναλειτουργήσει και εκσυγχρονίσει δεκάδες στρατιωτικές βάσεις της σοβιετικής εποχής, τόσο στην ηπειρωτική Αρκτική όσο και στα νησιά στα ανοικτά των βόρειων ακτών της.

Η Ρωσία διατηρεί σε υψηλή κατάσταση ετοιμότητας το πυρηνικό κέντρο δοκιμών στη Νόβαγια Ζεμλία, ένα αρκτικό αρχιπέλαγος, αν και δεν έχει πραγματοποιήσει δοκιμή με πυρηνική έκρηξη από το 1990. Τον περασμένο Οκτώβριο, πραγματοποίησε εκεί δοκιμή του πυρηνοκίνητου πυραύλου κρουζ Μπουρεβέστνικ.

Στην ευρωπαϊκή Αρκτική, η χερσόνησος Κόλα φιλοξενεί περίπου τα δύο τρίτα των πυρηνικών δυνατοτήτων δεύτερης επίθεσης της Ρωσίας – της ικανότητας να απαντήσει σε πυρηνική επίθεση – σύμφωνα με τον Ματιέ Μπουλέζ, συνεργάτη του Polar Institute στο Wilson Center με έδρα την Ουάσιγκτον.

Η περιοχή φιλοξενεί επίσης το Βόρειο Στόλο της Ρωσίας, με έδρα το Σεβερομόρσκ, ο οποίος διαθέτει 6 από τα 12 πυρηνικά υποβρύχια της χώρας, σύμφωνα με στοιχεία του Διεθνούς Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών (IISS). Τα υπόλοιπα 6 χειρίζεται ο Στόλος του Ειρηνικού με έδρα το Βλαδιβοστόκ.

Ο μόνος τρόπος για το Βόρειο Στόλο να έχει πρόσβαση στο Βόρειο Ατλαντικό, είναι μέσω της Θάλασσας του Μπάρεντς, μεταξύ του νορβηγικού αρχιπελάγους Σβάλμπαρντ και της βόρειας ακτής της Ευρώπης. Η διατήρηση αυτής της πρόσβασης είναι επομένως απαραίτητη για τη Μόσχα.

ΗΠΑ ΚΑΙ ΚΑΝΑΔΑΣ

Από το 1957, οι ΗΠΑ και ο Καναδάς αμύνονται από κοινού ενάντια σε εξωτερικές απειλές, συμπεριλαμβανομένων εκείνων από πυρηνικούς πυραύλους, μέσω της Βορειοαμερικανικής Διοίκησης Αεροδιαστημικής Άμυνας (NORAD), η οποία σύμφωνα με το IISS βρίσκεται σε διαδικασία εκσυγχρονισμού: Ο Καναδάς έχει παραγγείλει δύο συστήματα ραντάρ που καλύπτουν αρκτικές και πολικές περιοχές, με το πρώτο να αναμένεται να φτάσει σε αρχική επιχειρησιακή ικανότητα έως το 2028.

Από την πλευρά του, ο πρόεδρος Τραμπ έχει δηλώσει ότι επιθυμεί να αναπτύξει ένα νέο σύστημα αντιπυραυλικής άμυνας – το Χρυσό Θόλο (Golden Dome) – και γι’ αυτό το λόγο ισχυρίζεται ότι η Γροιλανδία είναι ζωτικής σημασίας.

Βάσει αμυντικής συμφωνίας με τη Δανία, η Ουάσιγκτον διαθέτει στη βόρεια Γροιλανδία τη Διαστημική Βάση Πιτουφίκ. Κατά τα άλλα, οι περισσότερες από τις αρκτικές δυνάμεις της βρίσκονται σε οκτώ βάσεις στην Αλάσκα και αριθμούν περίπου 22.000 στρατιωτικούς, σύμφωνα με το IISS και τη Βόρεια Διοίκηση των ΗΠΑ.

Ο Καναδάς διαθέτει πέντε βάσεις στην Αρκτική, συμπεριλαμβανομένου του Αλέρτ, ενός σταθμού αναχαίτισης ραδιοσημάτων στο νησί Έλσμερ, που είναι ο βορειότερος μόνιμα κατοικημένος οικισμός στον κόσμο. Νότια του Αρκτικού Κύκλου, ο Καναδάς διαθέτει μια βάση στο Γέλοουναϊφ στα Βορειοδυτικά Εδάφη, η οποία φιλοξενεί μια ομάδα περιπολίας δασοφυλάκων και μια αεροπορική βάση. Ο Καναδάς κατασκευάζει μια εγκατάσταση στο νησί Μπάφιν για τον ανεφοδιασμό πλοίων περιπολίας ανοιχτής θάλασσας – αν και το έργο έχει υποστεί πολλές καθυστερήσεις. Εν τω μεταξύ, οι ΗΠΑ επεκτείνουν τις υπάρχουσες λιμενικές εγκαταστάσεις στο Νόουμ της Αλάσκας, σύμφωνα με το IISS.

ΔΑΝΙΑ

Παρά τους χλευασμούς του Τραμπ, το σώμα Sirius που περιπολεί με έλκηθρα σκύλων είναι μια σκληραγωγημένη στρατιωτική μονάδα, που διεξάγει αναγνωρίσεις μεγάλης εμβέλειας στις ακραίες συνθήκες της βορειοανατολικής Γροιλανδίας.

Η Κοινή Αρκτική Διοίκηση (JAC) της Δανίας, με έδρα την πρωτεύουσα της Γροιλανδίας, Νουούκ, αριθμεί περίπου 150 άτομα στρατιωτικό και πολιτικό προσωπικό.

Η JAC είναι επίσης παρούσα στην αεροπορική βάση Κανγκερλουσουάκ, καθώς και σε τέσσερις μικρότερους στρατιωτικούς σταθμούς στην ανατολική και βορειοανατολική Γροιλανδία, ενώ διαθέτει και έναν αξιωματικό σύνδεσμο στη βάση του Πιτουφίκ.

ΣΟΥΗΔΙΑ ΚΑΙ ΦΙΝΛΑΝΔΙΑ

Η Σουηδία δεν έχει βάσεις βόρεια του Αρκτικού Κύκλου, αλλά έχει μια αεροπορική βάση στη Λουλέα, στη βόρεια ακτή του Βοθνιακού Κόλπου, και μια στρατιωτική βάση με δύο συντάγματα στο Μπόντεν, σε απόσταση περίπου 40 χλμ.

Η Φινλανδία διαθέτει μια αεροπορική βάση στο Ροβανιέμι, στον Αρκτικό Κύκλο, και μια βάση της Ταξιαρχίας Γιάγκερ βορειότερα, στη φινλανδική Λαπωνία.

ΝΟΡΒΗΓΙΑ

Η Νορβηγία είναι ο παρατηρητής του ΝΑΤΟ για μια τεράστια θαλάσσια περιοχή περίπου 2 εκατομμυρίων τετραγωνικών χιλιομέτρων του Βόρειου Ατλαντικού, συμπεριλαμβανομένης της Αρκτικής. Πολλές από τις στρατιωτικές εγκαταστάσεις της βρίσκονται πάνω από τον Αρκτικό Κύκλο. Διαθέτει τέσσερις αεροπορικές βάσεις, συμπεριλαμβανομένης μίας για τα νέα μαχητικά αεροσκάφη F-35, δύο ναυτικές βάσεις, μια σειρά από στρατιωτικές βάσεις και ένα κέντρο υποδοχής για τους συμμάχους του ΝΑΤΟ που έρχονται για ενίσχυση σε περίπτωση επίθεσης.

ΙΣΛΑΝΔΙΑ

Το νησί του Βόρειου Ατλαντικού είναι μέλος του ΝΑΤΟ, αλλά δε διαθέτει στρατό, μόνο υπηρεσία ακτοφυλακής. Φιλοξενεί αεροσκάφη ναυτικής περιπολίας του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ στην αεροπορική βάση Κέφλαβικ, κοντά στο Ρέικιαβικ. Μαχητικά αεροσκάφη του ΝΑΤΟ εναλλάσσονται περιοδικά στο Κέφλαβικ για να διατηρούν ασφαλή τον ισλανδικό εναέριο χώρο. Η ανάπτυξη διαρκεί συνήθως δύο έως τρεις εβδομάδες, τρεις φορές το χρόνο.

Επιμέλεια: Μπάμπης Κοκόσης (Ertnews.gr)

Πηγές: Reuters, IISS, Βόρεια Διοίκηση ΗΠΑ, Κυβέρνηση Ισλανδίας

Για «μητέρα όλων των συμφωνιών» έκανε λόγο η πρόεδρος της Κομισιόν

Από το βήμα του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα Φον ντερ Λάιεν, ανακοίνωσε ότι η ΕΕ βρίσκεται στα πρόθυρα ιστορικής εμπορικής συμφωνίας με την Ινδία, όπως μετέδωσε νωρίτερα αυτή την εβδομάδα το Reuters.

«Υπάρχει ακόμη δουλειά που πρέπει να γίνει. Ωστόσο, βρισκόμαστε στα πρόθυρα μιας ιστορικής εμπορικής συμφωνίας. Κάποιοι την αποκαλούν “μητέρα όλων των συμφωνιών“. Μια συμφωνία που θα δημιουργούσε μια αγορά 2 δισεκατομμυρίων ανθρώπων, που αντιπροσωπεύουν σχεδόν το ένα τέταρτο του παγκόσμιου ΑΕΠ», τόνισε η πρόεδρος της Κομισιόν, αναφερόμενη στις προσπάθειες της ΕΕ για διαφοροποίηση του εμπορίου της.

ΙΣΧΥΡΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

ΣΤΙΣ ΑΠΕΙΛΕΣ ΤΟΥ ΤΡΑΜΠ

Παράλληλα, η φον ντερ Λάιεν έστειλε ηχηρό μήνυμα απέναντι στις επανειλημμένες απειλές του Ντόναλντ Τραμπ για τη Γροιλανδία και την επιβολή εκβιαστικών δασμών κατά των ευρωπαϊκών χωρών. Η πρόεδρος της Κομισιόν υπογράμμισε, ότι τα πρόσφατα γεωπολιτικά σοκ θα ωθήσουν την Ευρωπαϊκή Ένωση προς την οικοδόμηση μιας νέας ανεξάρτητης Ευρώπης. «Θα είμαστε σε θέση να κεφαλαιοποιήσουμε αυτήν την ευκαιρία, αν αναγνωρίσουμε ότι η αλλαγή αυτή είναι μόνιμη», δήλωσε χαρακτηριστικά.

ΠΑΚΕΤΟ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΙ ΠΑΓΟΘΡΑΥΣΤΙΚΑ

ΓΙΑ ΤΗ ΓΡΟΙΛΑΝΔΙΑ

Ειδικά για το ζήτημα της Γροιλανδίας, η φον ντερ Λάιεν ανακοίνωσε ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επεξεργάζεται ειδικό πακέτο για την υποστήριξη της ασφάλειας στην Αρκτική, προειδοποιώντας ότι η επιβολή δασμών που απειλεί ο Τραμπ αποτελεί λάθος.

«Εργαζόμαστε για τη μαζική αύξηση των ευρωπαϊκών επενδύσεων στη Γροιλανδία. Θα συνεργασθούμε στενά με τη Γροιλανδία και τη Δανία, για να ορίσουμε πώς μπορούμε να υποστηρίξουμε περισσότερο την τοπική οικονομία και τις υποδομές», ανέφερε και πρότεινε τη δημιουργία ευρωπαϊκής παγοθραυστικής υποδομής: «Θεωρώ ειδικότερα ότι θα πρέπει να αφιερώσουμε ένα τμήμα της αύξησης των αμυντικών μας δαπανών στη δημιουργία μιας ευρωπαϊκής παγοθραυστικής υποδομής και άλλου βασικού εξοπλισμού απαραίτητου για την ασφάλεια στην Αρκτική».

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΟ ΜΗΝΥΜΑ ΠΡΟΣ ΤΙΣ ΗΠΑ

Διατηρώντας διπλωματικό ύφος, η πρόεδρος της ΕΕ ανέφερε: «Θεωρούμε τον αμερικανικό λαό όχι μόνο σύμμαχό μας, αλλά επίσης φίλο μας. Το να παρασυρθούμε σε μία δίνη προς τα κάτω δε θα ωφελούσε παρά τους αντιπάλους, που και οι δύο μας είμαστε αποφασισμένοι να κρατήσουμε στο περιθώριο», τόνισε.

Η πρόεδρος της Κομισιόν δεσμεύθηκε να συνεργαστεί με τις ΗΠΑ για τη «βελτίωση της ασφάλειας στην Αρκτική», προσθέτοντας: «Αυτό είναι ξεκάθαρα υπέρ του κοινού μας συμφέροντος». Παράλληλα, έκανε λόγο για μεγάλα ευρωπαϊκά επενδυτικά σχέδια που εκπονούνται για τη Γροιλανδία.

Πηγή: Nerwsbreak.gr