Κανείς δεν μπορεί να ξεφύγει από την παρακαταθήκη των προγόνων του. Ο κ. Δένδιας αποκάλυψε ότι ο πατέρας του έλεγε ότι κατάγονται από την ένδοξη οικογένεια Σπηρομήλιου, από την ηρωική Χειμάρρα, που πρωτοστάτησε στους εθνικούς αγώνες.

Σάββας Καλεντερίδης*

Την Πέμπτη 15 Απριλίου 2021, είδαμε τον κύριο Νίκο Δένδια στην Άγκυρα να απαντά στις προκλήσεις του Τούρκου ομολόγου του Μεβλούτ Τσαβούσογλου με τρόπο που όχι μόνο ικανοποίησε αλλά έκανε και υπερήφανους τους περισσότερους Έλληνες, ή καλύτερα τη συντριπτική πλειονότητα των Ελλήνων, όπως προκύπτει από τα σχόλια στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Το μόνο θέμα που δεν έθεσε ο κ. Δένδιας, ήταν αυτό της αποχώρησης των τουρκικών στρατευμάτων κατοχής από την Κύπρο, ενώ θα ήταν μάλλον καλύτερα να μην αναφερθεί στη «λύση διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας», γιατί αυτό θα οδηγήσει στην καταστροφή την Κύπρο.

Δόγμα της Ελλάδας και της Κύπρου πρέπει να είναι η απελευθέρωση των κατοίκων του νησιού, Ελλήνων και Τούρκων, από την τουρκική κατοχή, για να μπορέσουν να ζήσουν ελεύθερα και σε καθεστώς ασφάλειας που το εγγυώνται το ευρωπαϊκό κεκτημένο και οι ευρωπαϊκοί θεσμοί. Πάμε τώρα πίσω στα της Άγκυρας…

Η συνάντηση αυτή ήταν καταδικασμένη να αποτύχει. Και τη χαρακτηρίζω αποτυχημένη, γιατί οι υπουργοί Εξωτερικών συναντώνται για να λύσουν προβλήματα και όχι για να προσθέσουν νέα στα υφιστάμενα. Και η συνάντηση της Άγκυρας μάλλον πρόσθεσε, ή για την ακρίβεια περιέπλεξε τα προβλήματα.

Όσο για τη συνέντευξη Τύπου, από τεχνοκρατικής άποψης αυτή κι αν ήταν μεγάλη αποτυχία, ασχέτως αν έδωσε την ευκαιρία στον Έλληνα υπουργό Εξωτερικών να θέσει δημοσίως και με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο τις ελληνικές θέσεις, κάτι που εξ αντικειμένου μάλλον απέφευγαν να πράξουν επί σειρά ετών οι προκάτοχοί του.

Η παράθεση επιχειρημάτων από πλευράς του εκ Χειμάρρας Νίκου Δένδια έμοιαζε με ηχηρές… σφαλιάρες, που έπεφταν η μία μετά την άλλη στις παρίες του Μεβλούτ Τσαβούσογλου. Μάλιστα, θα έλεγε κανείς ότι οι «σφαλιάρες» αυτές ακούστηκαν μέχρι τις Βρυξέλλες, οι οποίες ευθύνονται για την αποτυχία της συνάντησης. Οι Βρυξέλλες – και στο βάθος Βερολίνο – επέβαλαν αυτή τη συνάντηση αλλά και τη μελλοντική Μητσοτάκη – Ερντογάν, αφού πρώτα άνοιξαν το δρόμο με τις διερευνητικές.

Ο λόγος για τον οποίο Βρυξέλλες – Βερολίνο επεδίωξαν τον ελληνοτουρκικό διάλογο, ήταν ο εξής: Η Κύπρος και η Ελλάδα δράττοντας την ευκαιρία που τους πρόσφερε η Τουρκία με τις πειρατικές της ενέργειες στην οριοθετημένη ΑΟΖ και την υφαλοκρηπίδα της Κύπρου και στη μη οριοθετημένη αλλά ελληνική με βάση το διεθνές δίκαιο της θάλασσας, μετέφεραν το θέμα στα όργανα της ΕΕ μετατρέποντας έτσι το πρόβλημα σε ευρωτουρκικό κατά ένα μεγάλο βαθμό.

Αυτό δεν άρεσε στην Άγκυρα, όπως δεν άρεσε και σε Βρυξέλλες – Βερολίνο. Ήταν βαρύ φορτίο για την κ. Μέρκελ και τον κ. Μπορέλ. Αυτός ήταν και ο λόγος που ήθελαν να το αποτινάξουν από τις πλάτες τους και να το ξαναφορτώσουν στις πλάτες της Ελλάδας μέσω των διερευνητικών και των συναντήσεων των ΥΠΕΞ και των Μητσοτάκη – Ερντογάν.

Η Τουρκία είχε έναν επιπλέον λόγο να επιδιώκει το «διάλογο» με την Ελλάδα, καθώς ήταν προϋπόθεση να ανοίξει ξανά ο δρόμος για την Ευρώπη. Και η Τουρκία θέλει επειγόντως να τα «βρει» με την Ευρώπη, αφενός για να έχει ερείσματα στην «πολυμερή διάσκεψη για την Ανατολική Μεσόγειο» και αφετέρου για να αντισταθμίσει το κενό που έχει δημιουργηθεί με την αποχώρηση Τραμπ και την ανάληψη της εξουσίας από τον Μπάιντεν. Όμως, για να αρχίσει ο διάλογος, έπρεπε να πέσουν οι τόνοι και να δοθεί τέλος στην κρίση διαρκείας που προκάλεσε η Τουρκία με τις πειρατικές της ενέργειες.

Μέχρι εδώ θα μπορούσε να πει κανείς όλα καλά, ή σχεδόν καλά. Άλλωστε, ποιος δ θέλει το διάλογο, ή μάλλον ποιος μπορεί να αρνηθεί το διάλογο; Όμως εδώ έγινε ένα λάθος και από τις Βρυξέλλες και από την Αθήνα (κυρίως από την Αθήνα).

Ενώ η επισπεύδουσα πλευρά ήταν η Τουρκία, δεν τέθηκαν οι κατάλληλοι όροι και προϋποθέσεις που θα λειτουργούσαν αποτρεπτικά σε σκηνές όπως αυτές που βίωσαν οι διαπραγματευτές στα κλειστά δωμάτια, αλλά και ο… Τσαβούσογλου στη συνέντευξη Τύπου. Ο μοναδικός όρος που τέθηκε ήταν η απόσυρση του Ορούτς Ρέιτς, του Μπαρμπαρός και του Γιαβούζ από τις ελληνικές θάλασσες. Όμως αυτό έδωσε στην Τουρκία την εντύπωση ότι η ΕΕ δεν ενοχλείται από τις άλλες διεκδικήσεις της και αυτό θεωρήθηκε ως «πράσινο φως» των Βρυξελλών να συνεχιστούν όλες οι άλλες προκλήσεις εναντίον της Ελλάδας και της Κύπρου, ακόμα και μετά την έναρξη των διερευνητικών επαφών.

Πάνω σ’ αυτό το υπόβαθρο οι Τούρκοι διαπραγματευτές, αλλά και ο κ. Τσαβούσογλου, ξεδίπλωσαν το σύνολο των απαράδεκτων και εξωφρενικών διεκδικήσεών τους έναντι της Ελλάδος στις συναντήσεις της Άγκυρας, γεγονός που έβγαλε από τα ρούχα του τον κ. Δένδια, για να απαντήσει κι αυτός με τη σειρά του με τον τρόπο που το έπραξε, κάνοντας υπερήφανους όλους τους Έλληνες.

Η στάση Δένδια επαναλαμβάνουμε ήταν σωστή και καταγράφεται στις θετικότερες εμφανίσεις Έλληνα υπουργού Εξωτερικών τις τελευταίες δεκαετίες.

Όμως δεν είναι αρκετή για να αντιμετωπιστεί η τουρκική επιθετικότητα. Μάλιστα, θα έχει ενδιαφέρον να ζητήσει από το ΕΛΙΑΜΕΠ μια έκθεση (που ελπίζουμε να μην τη… διαρρεύσει από τον προσωπικό του λογαριασμό ο κ. Ντόκος στην τουρκική πρεσβεία στις Βρυξέλλες, προτού τη διαβάσει ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών), για το πώς πρέπει να αντιμετωπιστεί ριζικά η τουρκική επιθετικότητα.

Να δούμε τι θα του πουν τα ξεφτέρια του ΕΛΙΑΜΕΠ του κ. Δένδια και για τη στάση του στην Άγκυρα. Ειδικά αυτό το κομμάτι της έκθεσης θα έχει ενδιαφέρον.

Τιμή και δόξα στους ξεχασμένους ήρωες της Χειμάρρας που μας τους ξαναθύμισε ο κ. Δένδιας με τη στάση του.

*Ο Σάββας Καλεντερίδης (Βέργη Σερρών, 1960) είναι Έλληνας αξιωματικός εν αποστρατεία, πρώην πράκτορας της ΕΥΠ και μετέπειτα συγγραφέας και γεωστρατηγικός αναλυτής.

Στην πρόσφατη δημόσια αντιπαράθεση Δένδια – Τσαβούσογλου στην Άγκυρα, ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών δεν παρέλειψε να ζητήσει την αποστρατιωτικοποίηση των νησιών του ανατολικού Αιγαίου, κατηγορώντας την Ελλάδα ότι παραβιάζει τις συνθήκες. Εισέπραξε την πληρωμένη απάντηση του Έλληνα ομολόγου του, ο οποίος αναφέρθηκε ευθέως στην τουρκική απειλή, στη στρατιά του Αιγαίου και στον αποβατικό στόλο.

Σταύρος Λυγερός*

Το περιστατικό επανάφερε το ζήτημα στην επικαιρότητα, αλλά μόνο σ’ ένα πρώτο επίπεδο. Στην πραγματικότητα, όμως, πρόκειται για το ζήτημα-κλειδί της ελληνικής αποτρεπτικής στρατηγικής και κατ’ επέκταση και της ελληνοτουρκικής διένεξης. Τον τελευταίο καιρό, η Άγκυρα, μάλιστα, έχει μετατρέψει την αποστρατιωτικοποίηση των ελληνικών νησιών σε αιχμή του διπλωματικού της δόρατος.

Είναι κοινό μυστικό, μάλιστα, πως κατά καιρούς ασκούνται στην Αθήνα πιέσεις από το Βερολίνο και από την Ουάσιγκτον, για να αποδεχθεί «μερική αποστρατιωτικοποίηση». Υπενθυμίζουμε τη δήλωση Πομπέο ότι «πρέπει να μειώσουμε το στρατιωτικό αποτύπωμα παντού και πρέπει να χρησιμοποιήσουμε διπλωματικά μέσα, όχι στρατιωτικά». Η δήλωση εκείνη, σε συνδυασμό με την κυβερνητική σιωπή, είχε τροφοδοτήσει σχετικά δημοσιεύματα, υποχρεώνοντας τον πρεσβευτή Πάιατ να προβεί σε διάψευση μέσω Twitter: «Η Αμερική δεν κάνει τέτοιες προτάσεις (για αποστρατιωτικοποίηση). Μια ασφαλής και ισχυρή Ελλάδα είναι προς το συμφέρον της Αμερικής».

Μετά την κρίση στα Ίμια (1996), οι Αμερικανοί είχαν ρίξει στο τραπέζι την πρόταση η Ελλάδα να αποστρατιωτικοποιήσει τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου, αφήνοντας εκεί μόνο τις δυνάμεις που προβλέπουν οι Συνθήκες της Λοζάνης (του 1923 για το βορειοανατολικό Αιγαίο) και των Παρισίων (του 1947 για τα Δωδεκάνησα). Σε αντάλλαγμα, οι Τούρκοι θα απέσυραν τη Στρατιά του Αιγαίου στο εσωτερικό και τον αποβατικό στόλο τους από τα μικρασιατικά παράλια.

Η ΠΡΟΦΑΝΗΣ ΠΑΓΙΔΑ

Αν και τότε οι γνωστοί κύκλοι στην Αθήνα συζητούσαν με διάθεση αποδοχής αυτή την πρόταση, η παγίδα ήταν πολύ προφανής για να γίνει αποδεκτή. Είναι προφανές, ότι σε περίπτωση κρίσης, οι τουρκικές χερσαίες δυνάμεις και ο αποβατικός στόλος θα μπορούσαν να επιστρέψουν σε 24 ώρες, ενώ ο επανεξοπλισμός των νησιών θα απαιτούσε μήνες, εάν καθίστατο εφικτός.

Έτσι, στο διπλωματικό παρασκήνιο είχε πέσει δεύτερη πρόταση. Τότε, η κυβέρνηση Σημίτη είχε προτείνει την παραπομπή στη Χάγη της οριοθέτησης της υφαλοκρηπίδας και της κυριαρχίας των Ιμίων. Για να διευκολύνει την υιοθέτηση της πρότασης από τους Τούρκους, μάλιστα, η Αθήνα είχε απελευθερώσει το χρηματοδοτικό πρωτόκολλο της ΕΕ προς την Τουρκία, που μέχρι τότε μπλόκαρε.

Οι Τούρκοι, όμως, είχαν άλλα σχέδια. Στόχος τους ήταν να παραπεμφθεί στη Χάγη η αποστρατικοποίηση των νησιών. Ήθελαν να εκμεταλλευθούν την ασθενή νομική θέση της Ελλάδας για το ζήτημα, προκειμένου να θέσουν τα νησιά σε καθεστώς ομηρίας και κατ’ επέκταση να μπορούν να εκβιάζουν αποτελεσματικά την Αθήνα. Αν η αποστρατιωτικοποίηση πήγαινε πακέτο με την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας, η Άγκυρα εκτιμούσε (όχι αβάσιμα) πως μάλλον θα έχανε το έλασσον και θα κέρδιζε το μείζον, δηλαδή την αποστρατιωτικοποίηση.

ΤΙ ΠΡΟΒΛΕΠΟΥΝ ΟΙ ΣΥΝΘΗΚΕΣ

Στο σημείο αυτό είναι αναγκαία μία παρένθεση. Η Συνθήκη της Λοζάνης προβλέπει, ότι στα νησιά του βορειοανατολικού Αιγαίου μπορούν να υπάρχουν μόνο δυνάμεις από ντόπιους στρατεύσιμους. Η δε Συνθήκη των Παρισίων προβλέπει για τα Δωδεκάνησα την ύπαρξη δυνάμεων εσωτερικής ασφαλείας, όχι στρατού. Οι δεσμεύσεις αυτές είχαν επιβληθεί, επειδή οι Τούρκοι είχαν υποστηρίξει ότι τα νησιά μπορεί να χρησιμοποιηθούν από την Ελλάδα ως βάση εισβολής στη Μικρά Ασία. Σήμερα ο ισχυρισμός αυτός προκαλεί γέλια.

Μέχρι το 1974, η Ελλάδα σεβόταν τις συνθήκες. Μετά το 1974 η τουρκική απειλή κατέστη συγκεκριμένη, όχι μόνο λόγω της εισβολής στην Κύπρο, αλλά και λόγω του ότι το 1975 συστάθηκε με έδρα τη Σμύρνη η στρατιά του Αιγαίου, που έχει ως στόχο τα ελληνικά νησιά. Έτσι, η Ελλάδα υποχρεώθηκε να τα οχυρώσει. Νομικά στηρίζεται στο άρθρο 51 του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ, που υπερισχύει των συνθηκών και το οποίο προβλέπει το δικαίωμα της άμυνας.

Η ελληνική πλευρά έχει νομικά το δικαίωμα να αρνηθεί την παραπομπή του συγκεκριμένου θέματος, γιατί δεν έχει αναγνωρίσει στο Διεθνές Δικαστήριο δικαιοδοσία για θέματα άμυνας. Πολιτικά, όμως, είχε βρεθεί σε μειονεκτική θέση, γιατί η ίδια η Αθήνα έχει αναγάγει τη Χάγη σε κεντρικό διπλωματικό εργαλείο επίλυσης των ελληνοτουρκικών. Αυτό είχε φανεί από όταν οι Αμερικανοί στη δεκαετία του 1990 είχαν υιοθετήσει την τουρκική απαίτηση και πίεζαν τον τότε υπουργό Εξωτερικών Πάγκαλο να αναγνωρίσει στη Χάγη και δικαιοδοσία για θέματα άμυνας, ή να αρχίσει μία συνολική διαπραγμάτευση για το Αιγαίο. Όταν ο Πάγκαλος είχε αρνηθεί, η Ουάσιγκτον είχε ζητήσει και επισήμως να παραπεμφθούν στη Χάγη όλες οι «εδαφικές διαφορές»!

Δικαιολογημένα ο τότε Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Ισμαήλ Τζεμ είχε δηλώσει ότι εκείνη «η ανακοίνωση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ πλησιάζει τις τουρκικές θέσεις», προσθέτοντας με εμφανή ικανοποίηση ότι γι’ αυτό και είχε προκαλέσει σοκ στην Αθήνα. Κι όμως, η εξέλιξη εκείνη δεν ήταν έκπληξη. Από την άνοιξη του 1996 και επανειλημμένως είχα γράψει στην «Καθημερινή» και στον «Επενδυτή» ότι η Ουάσιγκτον θα προωθούσε τη φόρμουλα του πακέτου, δηλαδή την παραπομπή στη Χάγη αθροιστικά όλων των θεμάτων που θα έθετε η μία και η άλλη πλευρά, μετατρέποντας τη Χάγη σε μπούμερανγκ για την ελληνική διπλωματία.

ΑΠΟΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ

ΚΑΙ «ΕΠΙΘΕΤΙΚΑ» ΟΠΛΑ

Αυτά τότε. Ισχύουν ακριβώς τα ίδια και σήμερα; Η απάντηση είναι όχι. Μπορεί και σήμερα οι Τούρκοι να θέτουν ζήτημα αποστρατιωτικοποίησης, αλλά γνωρίζουν ότι καμία ελληνική κυβέρνηση δεν μπορεί να αφοπλίσει τα νησιά. Γιατί το θέτουν τότε; Το θέτουν, όχι τόσο για να πάρουν κάποιο αντάλλαγμα κάπου αλλού, όσο επειδή ελπίζουν ότι υπό το κράτος του φόβου η Αθήνα μπορεί να αποσύρει σιωπηλά από τα νησιά τα «επιθετικά» όπλα, δηλαδή οπλικά συστήματα που μπορούν να πλήξουν στόχους στη ζώνη των μικρασιατικών ακτών. Με άλλα λόγια, δεν τους ενδιαφέρουν οι στρατιώτες αλλά οι πύραυλοι.

Κυρίως, όμως, το θέτουν, για να αποτρέψουν τη μετατροπή των νησιών σ’ αυτό που μπορούν να μετατραπούν: σε μία αλυσίδα βάσεων πυραυλικών συστημάτων (εδάφους-εδάφους, εδάφους-αέρος και εδάφους-θαλάσσης), τα οποία θα αποτελούν την καλύτερη αποτροπή. Κι αυτό, επειδή θα μπορούν να ελέγξουν σε μεγάλο βαθμό το Αιγαίο σε αέρα και θάλασσα, αλλά και να πλήξουν με ακρίβεια ζωτικούς στόχους σε μεγάλο βάθος στη δυτική Τουρκία, αν όχι και ανατολικότερα.

Αυτός είναι ο δυνητικός εφιάλτης των Τούρκων στο στρατιωτικό επίπεδο. Ακόμα κι αν σε μία σύγκρουση κατάφερναν με απόβαση να καταλάβουν ένα ή και δύο ελληνικά νησιά, το στρατιωτικό και οικονομικό κόστος που θα πλήρωναν θα ήταν πολλαπλάσιο. Με άλλα λόγια, η ελληνική αποτρεπτική στρατηγική θα αποκτούσε πολύ πιο αξιόπιστη βάση. Η Άγκυρα θα υποχρεωνόταν να εγκαταλείψει τα νταηλίκια, με τα οποία προωθεί τις μονομερείς επεκτατικές διεκδικήσεις της σε βάρος της Ελλάδας.

Η ΜΕΙΩΣΗ ΤΟΥ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΟΥ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑΤΟΣ

Εδώ ακριβώς «μπαίνουν στη σκηνή» η Ουάσιγκτον και το Βερολίνο. Ο Πάιατ, όπως και ο Γερμανός πρεσβευτής στην Αθήνα, δε λένε ψέματα όταν δηλώνουν πως οι κυβερνήσεις τους δεν πιέζουν την Ελλάδα να αποστρατιωτικοποιήσει τα νησιά. Σύμφωνα με αξιόπιστες πληροφορίες, όμως, την πιέζουν να δεσμευτεί πως θα αποσύρει «επιθετικά» όπλα ή τουλάχιστον δε θα εγκαταστήσει «έξυπνα» πυραυλικά συστήματα στα νησιά, όπως επιβάλει στοιχειώδης στρατιωτική και πολιτική λογική, προκειμένου η ελληνική αποτρεπτική στρατηγική να καταστεί συμπαγής, αξιόπιστη και τελικώς αποτελεσματική.

Αυτό το νόημα είχε η δήλωση Πομπέο περί μείωσης του στρατιωτικού αποτυπώματος. Το ίδιο νόημα έχουν και οι συναφείς δηλώσεις από εταίρους και συμμάχους. Ακριβώς γι’ αυτό, δεν αρκεί η δήλωση ότι δεν τίθεται θέμα αποστρατιωτικοποίησης. Η Αθήνα οφείλει να καταστήσει πάγια εθνική θέση ότι δεν πρόκειται να αναλάβει την οποιαδήποτε δέσμευση έναντι Τουρκίας, ΗΠΑ, ΝΑΤΟ και ΕΕ αναφορικά με την άμυνα των νησιών. Αυτό ως πρώτο βήμα, γιατί το δεύτερο και σημαντικότερο είναι να μετατραπούν τα νησιά σε «αβύθιστα πυραυλοφόρα».

*Ο Σταύρος Λυγερός έχει εργασθεί σε εφημερίδες (για 23 χρόνια στην Καθημερινή), ραδιοφωνικούς και τηλεοπτικούς σταθμούς. Σήμερα είναι πολιτικός-διπλωματικός σχολιαστής στον τηλεοπτικό σταθμό OPEN και διευθυντής του ιστότοπου SLpress.gr. Συγγραφέας 16 βιβλίων. Μέλος της Συντονιστικής Επιτροπής στην εξέγερση του Πολυτεχνείου το Νοέμβριο του 1973.

Καθώς η πανδημία εξελίσσεται η νέα έρευνα της διαΝΕΟσις καταγράφει τις αλλαγές στη στάση των πολιτών απέναντι στην κρίση και τις συνέπειες της πανδημίας στη ζωή τους

Από τον Απρίλιο του 2020 η διαΝΕΟσις έχει ξεκινήσει έναν κύκλο πανελλαδικών ερευνών κοινής γνώμης, για να καταγράψει τις απόψεις και τις στάσεις των Ελλήνων μέσα στην πανδημία του νέου κορωνοϊού.
Από το Δεκέμβριο του 2020 και μετά, το ερωτηματολόγιο επικαιροποιήθηκε με τη συνεργασία της Εθνικής Επιτροπής Εμβολιασμών, ώστε τα ευρήματα να χρησιμεύουν και στο σχεδιασμό της στρατηγικής εμβολιασμού του πληθυσμού της χώρας μας.
Κατά τη διάρκεια αυτού του διαστήματος και καθώς το φαινόμενο εξελισσόταν, καταγράφαμε τις αλλαγές στη στάση των πολιτών απέναντι στην κρίση και τις συνέπειες της πανδημίας στις ζωές τους.
Πλέον, έχει περάσει ένας χρόνος. Στη νέα, την πέμπτη στη σειρά τέτοια έρευνα, που διεξήχθη και πάλι σε συνεργασία με τη Metron Analysis σε πανελλαδικό δείγμα 1.100 ατόμων ηλικίας 17 ετών και άνω στις αρχές Μαρτίου 2021, χαρτογραφούμε μια εντελώς διαφορετική κοινωνία από αυτή που είδαμε στην αρχή της πανδημίας.
Παρακάτω αναφέρονται μερικά από τα βασικά συμπεράσματα:
Ένα από τα πιο εντυπωσιακά ευρήματα της πρώτης μας έρευνας, εκείνο το δραματικό Απρίλιο, ήταν μια θεαματική έκρηξη αισιοδοξίας και θετικής προοπτικής.
Το 86% τότε θεωρούσαν ότι τα πράγματα στη χώρα «πάνε προς τη σωστή κατεύθυνση», το κυρίαρχο συναίσθημα ήταν η αισιοδοξία, ενώ στην ερώτηση για το πότε εκτιμούν ότι θα επανέλθουμε σε μια «κανονική καθημερινότητα», 7 στους 10 Έλληνες απαντούσαν «μέχρι το Σεπτέμβριο 2020».
Πλέον, φυσικά, τα πράγματα είναι πολύ διαφορετικά. Το ποσοστό όσων πιστεύουν ότι πάμε προς τη σωστή κατεύθυνση είναι πια το 46%. Έχει ενδιαφέρον το ότι η ομάδα του πληθυσμού που θεωρεί περισσότερο ότι πάμε προς τη σωστή κατεύθυνση είναι οι ηλικίας άνω των 65, που συμφωνούν σε ποσοστό 59,2%. Αντίθετα, οι νέοι ηλικίας 17-24 πιστεύουν το αντίστροφο.
Μαζί με την υποχώρηση της αισιοδοξίας εδραιώνεται και ο ρεαλισμός. Οι προσδοκίες των Ελλήνων, πια, είναι εντελώς διαφορετικές από ό,τι ένα χρόνο πριν, όταν οι περισσότεροι θεωρούσαν ότι αντιμετωπίζουμε ένα φαινόμενο που θα διαρκέσει μόνο λίγους μήνες. Πλέον, η πλειοψηφία των Ελλήνων (54,4%) θεωρούν ότι η κανονικότητα θα επανέλθει από κάποια στιγμή μετά το 2021.
Η αισιοδοξία, δε, δεν είναι το συχνότερο συναίσθημα που δηλώνουν οι Έλληνες ότι νιώθουν πιο έντονα. Η αβεβαιότητα είναι. Η αισιοδοξία είναι έκτη στη λίστα.
Παρ’ όλα αυτά, πλέον για πρώτη φορά οι περισσότεροι Έλληνες θεωρούν ότι «τα χειρότερα έχουν περάσει». Στην ερώτηση για το στάδιο της κρίσης στο οποίο, κατά τη γνώμη τους βρισκόμαστε, από το Σεπτέμβριο του 2020 και μέχρι τον περασμένο Ιανουάριο, οι περισσότεροι απαντούσαν ότι «τα χειρότερα είναι μπροστά μας».
Η επιτυχημένη έναρξη των εμβολιασμών φαίνεται πως άλλαξε αυτή την εικόνα. Πλέον, μία (όχι πολύ μεγάλη, αλλά σαφής) πλειοψηφία, το 54,5%, λένε ότι τα χειρότερα είναι πίσω μας.
Κατά τα άλλα, οι Έλληνες επιβεβαιώνουν και σε αυτή την έρευνα ότι παίρνουν την απειλή του κορωνοϊού πολύ στα σοβαρά. Στην ερώτηση για το αν η πανδημία είναι μια σοβαρή απειλή για τους ανθρώπους, μόνο το 20% απαντούν πως όχι, «είναι μια συνηθισμένη, απλή ασθένεια» – το 76,9% τη θεωρούν σοβαρή απειλή.
Ένα 52,3% θεωρούν πιθανό ή πολύ πιθανό να προσβληθούν οι ίδιοι από τον ιό, ενώ δύο στους τρεις (65,5%) θεωρούν ότι κάποιος που έχει προσβληθεί από τον ιό κινδυνεύει «πολύ» ή «αρκετά» από τη νόσο Covid-19. Αυτά τα ποσοστά παραμένουν σχετικά σταθερά τους τελευταίους μήνες, και δείχνουν ότι ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού αντιμετωπίζει το φαινόμενο με φόβο.
Ένα 4,1%, πια, δηλώνουν πως έχουν προσβληθεί οι ίδιοι από τον ιό και ένα 8% πως έχει προσβληθεί κάποιο μέλος της οικογένειας τους. Σε αυτό το 8%, δε, ένα 9,2% δηλώνουν ότι το μέλος της οικογένειας που νόσησε, τελικά κατέληξε.
Όσον αφορά την καθημερινότητα, καθώς από το Νοέμβριο και μετά η χώρα είναι σε μια σχετικά συνεχή «καραντίνα», οι ζωές των πολιτών έχουν «παγώσει». 7 στους 10 λένε ότι οι ζωές τους έχουν αλλάξει «πολύ» ή «πάρα πολύ» – στους νέους ηλικίας 17-24 είναι σχεδόν 9 στους 10.
Το Σεπτέμβριο του 2020, εκτός καραντίνας, τα πράγματα ήταν λίγο διαφορετικά, καθότι η ζωή και η δραστηριότητα δεν είχαν σταματήσει εντελώς. Αξίζει να δούμε μερικές καθημερινές δραστηριότητες και το κατά πόσο τις κάνουν περισσότερο ή λιγότερο από πριν την πανδημία οι πολίτες σήμερα.
Σε παρένθεση βλέπετε το αντίστοιχο ποσοστό από το Σεπτέμβριο του 2020, όταν καταστήματα, εστιατόρια κ.λπ. ήταν ανοιχτά:
-Το 94% (από 62,9%) ότι τρώνε λιγότερο συχνά σε εστιατόρια και ταβέρνες.
-Το 90% (από 54,3%) ότι ψωνίζουν σπανιότερα σε εμπορικά καταστήματα.
-Το 90% (από 60,5%) ότι βγαίνουν σπανιότερα σε μπαρ.
-Το 88% (από 76,3%) δηλώνουν ότι πηγαίνουν σε λιγότερες κοινωνικές εκδηλώσεις (γάμους, βαφτίσια) από ό,τι πριν από την πανδημία.
-Το 87% (από 56%) ότι συναντούν λιγότερο τους φίλους τους.
-Το 68% (από 59,5%) ότι ταξιδεύουν σπανιότερα με αεροπλάνο.
-Το 68% (από 53,8%) ότι ταξιδεύουν σπανιότερα με πλοίο.
-Το 61% (από 29%) ότι βλέπουν σπανιότερα μέλη της οικογένειας τους.
-Το 59% (από 51,3%) ότι χρησιμοποιούν λιγότερο τα ΜΜΜ.
Όσον αφορά την εργασία, ωστόσο, τα πράγματα έχουν ενδιαφέρον από διαφορετική άποψη.
-Στην καραντίνα του Απριλίου 2020 δήλωναν πως δούλευαν κανονικά στο χώρο εργασίας τους μόνο 1 στους 4 εργαζόμενοι (25,4%), με τους υπόλοιπους να κάνουν τηλεργασία ή να βρίσκονται σε κάποια μορφή αναστολής εργασίας.
-Το Σεπτέμβριο του 2020, εκτός καραντίνας πια, 3 στους 4 (72,7%) εργάζονταν κανονικά.
-Έκτοτε ξαναμπήκαμε σε καραντίνα, αλλά δεν επιστρέψαμε στην προηγούμενη κατάσταση.
-Το Δεκέμβριο του 2020, οι μισοί εργάζονταν κανονικά (48%).
-Το Μάρτιο του 2021, πια, το 53,9% εξακολουθούν να εργάζονται κανονικά.
Όσον αφορά τους εμβολιασμούς, που έχουν προχωρήσει αρκετά σε σχέση με την προηγούμενη έρευνα, η καθολική αποδοχή της διαδικασίας και των εμβολίων εν γένει από τους πολίτες εξακολουθεί να ισχύει.
81,1% αξιολογούν ως θετική εξέλιξη την έναρξη των εμβολιασμών, 72% είναι ικανοποιημένοι με την προτεραιοποίηση όπως έχει οριστεί από την αρμόδια επιτροπή –αλλά μόνο 1 στους 3 είναι ικανοποιημένοι με το ρυθμό των εμβολιασμών έως τώρα.
Το 9,4% του δείγματος για πρώτη φορά από τότε που αρχίσαμε της έρευνες δηλώνουν ότι έχουν ήδη κάνει τουλάχιστον μια δόση του εμβολίου, ενώ 28,7% δηλώνουν ότι κάποιο μέλος της οικογένειας τους το έχει κάνει. Από το 9,4% που έχουν εμβολιαστεί, το 99% δήλωσαν ικανοποιημένοι από τη διαδικασία του εμβολιασμού.
Και, βέβαια, η στάση των υπολοίπων απέναντι στον εμβολιασμό είναι πλέον εντελώς διαφορετική από ό,τι ήταν το Σεπτέμβριο του 2020, όταν κάναμε για πρώτη φορά τη σχετική ερώτηση. Τότε μόνο το 49,5% δήλωναν ότι θα κάνουν το εμβόλιο αλλά μετά τις αλλεπάλληλες ανακοινώσεις για την αποτελεσματικότητα πολλών διαφορετικών εμβολίων και την επιτυχημένη έναρξη των εμβολιασμών σε πολλές (κυρίως τις πλούσιες και ανεπτυγμένες) χώρες του κόσμου, το ποσοστό αυτό άλλαξε. Πλέον το 68% των ερωτηθέντων δηλώνουν ότι θα κάνουν το εμβόλιο – και επιπλέον, όπως είπαμε, άλλο ένα 9,4% το έχουν κάνει ήδη.
Από αυτό το 68%, δε, οι περισσότεροι δηλώνουν ότι θα εμβολιαστούν όταν έρθει η σειρά τους, αλλά ένα 22% ότι θα ήθελαν να εμβολιαστούν το συντομότερο δυνατό. Αυτοί που απαντούν «σίγουρα ναι», δε, από 32,5% του συνόλου των πολιτών το Δεκέμβριο του 2020, έχουν φτάσει το 47% σήμερα.