Σε «Λερναία Ύδρα» εξελίσσεται το σλαβομακεδονικό, καθώς τα σοβαρά προβλήματα στα Σκόπια, που θεωρητικά θα έλυνε η «Συμφωνία των Πρεσπών», όχι απλώς δε λύθηκαν, αλλά αντιθέτως δείχνουν να πολλαπλασιάζονται. Η ίδια η συμφωνία, άλλωστε, δύο χρόνια αφότου τέθηκε σε ισχύ, εξακολουθεί να απασχολεί τον πολιτικό λόγο στη Βόρεια Μακεδονία και τις επόμενες εβδομάδες θα  απασχολήσει και το Συνταγματικό Δικαστήριο της χώρας.

Βαγγέλης Σαρακινός*

Σύμφωνα με την ιστοσελίδα των Σκοπίων, telma.com.mk, στα μέσα Μαρτίου, θα εκδικαστούν στο Συνταγματικό Δικαστήριο οι προσφυγές που έχουν κατατεθεί εναντίον της Συμφωνίας και του Διατάγματος με το οποίο αυτή τέθηκε σε ισχύ. Πρόκειται για συνολικά επτά προσφυγές, τις οποίες υπογράφουν  το [Παγκόσμιο Συνέδριο της «Μακεδονίας»], η καθηγήτρια Σόλζα Γκρέσεβα και πολίτες.

Στο πλαίσιο αυτής της διαδικασίας εκπρόσωποι της κυβέρνησης και της Βουλής, καθώς και εμπειρογνώμονες στο θέμα των σχέσεων της Βόρειας Μακεδονίας με την Ελλάδα, θα κληθούν να καταθέσουν για τις συνομιλίες με την Αθήνα και την υπογραφή της Συμφωνίας των Πρεσπών, αλλά και για τις διαδικασίες ψήφισης της και το Διάταγμα με το οποίο τέθηκε σε ισχύ.

Η ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΤΩΝ ΠΡΕΣΠΩΝ

Πρόκειται για τη Συμφωνία που υπέγραψαν οι τότε υπουργοί Εξωτερικών των δύο χωρών, Νίκολα Ντιμιτρόφ και Νίκος Κοτζιάς, για να βάλουν τέλος σε μια 27χρονη διαμάχη σχετικά με το όνομα της γειτονικής μας χώρας. Με αυτήν, όπως υπογραμμίζει η ιστοσελίδα, η πΓΔΜ πρόσθεσε το επίθετο Βόρεια στο συνταγματικό της όνομα «Δημοκρατία της Μακεδονίας», ενώ η Ελλάδα της αναγνώρισε ιθαγένεια και «μακεδονική γλώσσα», εγκαταλείποντας παραλλήλως το βέτο για την ένταξη των Σκοπίων στο ΝΑΤΟ. Μια ενέργεια η οποία επέτρεψε στη «Βόρεια Μακεδονία» να γίνει το 30ο μέλος της βορειοατλαντικής Συμμαχίας.

Είναι γνωστό ότι η επικύρωση της Συμφωνίας δεν ήταν μία εύκολη διαδικασία για τον Ζάεφ. Χρειάστηκε ένα δημοψήφισμα, αλλά και τις ψήφους Αλβανών βουλευτών (ακούστηκε ακόμα και η εξαγορά κάποιων του εθνικιστικού κόμματος) μέχρι να καταφέρει να εξασφαλίσει μια κοινοβουλευτική πλειοψηφία υπέρ της Συμφωνίας. Γνωστό είναι επίσης, ότι ο τότε πρόεδρος Γκιόργκε Ιβάνοφ, ο οποίος προερχόταν από το εθνικιστικό κόμμα VMRO-DPMNE, αρνήθηκε να υπογράψει το διάταγμα που την έθετε σε ισχύ. Η επικύρωση της Συμφωνίας έγινε μόνο από τον τότε πρόεδρο της Βουλής, τον Αλβανό Ταλάτ Τζαφέρι.

Στο σημείο αυτό, επικεντρώνουν με τις προσφυγές τους στο Συνταγματικό Δικαστήριο, όσοι καταφέρονται εναντίον της Συμφωνίας και του Διατάγματος, υποστηρίζοντας ότι υπήρξε συνταγματική παραβίαση. Ένα επιχείρημα, το οποίο αντικρούουν η κυβέρνηση και οι υποστηρικτές της Συμφωνίας, ισχυριζόμενοι ότι η συνταγματική παραβίαση διαπράχθηκε από τον τότε πρόεδρο Ιβάνοφ. Σημειώνουν μάλιστα, ότι ο πρώην πρόεδρος ήταν από το Σύνταγμα υποχρεωμένος να υπογράψει το Διάταγμα κύρωσης της Συμφωνίας, αφού ο σχετικός Νόμος είχε ψηφιστεί δύο φορές από την πλειοψηφία των βουλευτών.

ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ ΚΑΙ «ΣΛΑΒΟΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟ»

Το πρόβλημα  δεν είναι όμως μόνον οι προσφυγές στο Συνταγματικό Δικαστήριο. Τα Σκόπια βρήκαν δύσβατο το δρόμο προς της ΕΕ, λόγω της ένστασης του Μακρόν και άλλων Ευρωπαίων εταίρων, και εξαιτίας αυτού του γεγονότος οδηγήθηκαν σε πρόωρες εκλογές, στις οποίες, παρότι έγιναν σίριαλ λόγω της πανδημίας, επικράτησε πάλι ο Ζάεφ. Όταν όμως βγήκαν από τη μέση οι αντιρρήσεις των δυτικοευρωπαίων (τον περασμένο Μάρτιο έδωσαν την έγκριση για την έναρξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων) εμφανίστηκε η κρίση με τη Βουλγαρία.

Η Σόφια άσκησε βέτο το Δεκέμβριο, την ώρα που ήταν προγραμματισμένο να ξεκινήσουν οι διαπραγματεύσεις, επικαλούμενη ιστορικές και γλωσσικές διαφορές με τα Σκόπια. Το γεγονός αυτό πυροδότησε νέες εσωτερικές αντιδράσεις, οι οποίες συνοψίστηκαν σε πρόταση μομφής εναντίον του «αρχιτέκτονα» της Συμφωνίας των Πρεσπών, του τότε υπουργού Εξωτερικών και νυν αντιπροέδρου της κυβέρνησης και αρμόδιου για τις ευρωπαϊκές υποθέσεις, Νίκολα Ντιμιτρόφ. Η πρόταση μομφής καταψηφίστηκε πριν δέκα ημέρες, στις 4 Φεβρουαρίου, με μόλις δύο ψήφους διαφορά (55-53) και ο Ντιμιτρόφ διασώθηκε μάλλον από τις 12 αποχές, αφού ψήφισαν μόνον οι 108 από τους 120 βουλευτές.

Η κόντρα με τη Σόφια δεν εμπόδισε πάντως την περασμένη εβδομάδα, εκατοντάδες κατοίκους της Βόρειας Μακεδονίας να στηθούν στην ουρά έξω από το προξενείο της Βουλγαρίας στη Μπίτολα (Μοναστήρι) για ένα βουλγαρικό, επομένως και ευρωπαϊκό, διαβατήριο. Στόχος τους να φύγουν από τη χώρα, αρνούμενοι τη «μακεδονική» ταυτότητα, αυτήν που πολύ «κιμπάρικα» τους αναγνώρισε η Αθήνα με τη Συμφωνία των Πρεσπών, μαζί με τη «μακεδονική» γλώσσα.

ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΚΑΙ ΜΕ ΤΟΥΣ ΑΛΒΑΝΟΥΣ

Πρόβλημα προέκυψε όμως και με τους Αλβανούς των Σκοπίων, με αφορμή ένα σχολικό βιβλίο, το οποίο ανάγει την καταγωγή τους «από τους Τούρκους, τους Ρομά και τους Κιρκάσιους» του Καυκάσου. Στο ίδιο βιβλίο αναφέρεται ότι «οι Αλβανοί ήταν “Μακεδόνες”, αλλά κατά την οθωμανική κυριαρχία έγιναν Αλβανοί» ή ότι «η Αλβανία εισέβαλε στη δυτική περιοχή της χώρας», όπως έγραψε η αλβανική εφημερίδα Gazeta Shqiptare.

Το βιβλίο αυτό πυροδότησε τις έντονες αντιδράσεις των Αλβανών της Βόρειας Μακεδονίας και μέλη της νεολαίας των αντιπολιτευόμενων κομμάτων της Συμμαχίας των Αλβανών και των Εναλλακτικών συγκεντρώθηκαν έξω από το υπουργείο Παιδείας, όπου έσκισαν και έκαψαν τις επίμαχες σελίδες. Η κυβέρνηση υποσχέθηκε ότι θα διορθώσει το περιεχόμενο του βιβλίου, η αλβανική κοινότητα της Βόρειας Μακεδονίας βγήκε όμως και πάλι στο προσκήνιο.

Θέματα που αφορούν την αλβανική κοινότητα θα εξεταστούν εξάλλου και στη γενικότερη συζήτηση που θα ανοίξει στην Ακαδημία Επιστημών και Τεχνών της Βόρειας Μακεδονίας. Μια συζήτηση που θα αρχίσει ο πρόεδρος της Ακαδημίας, Λιούπτσο Κοσάρεφ, ο οποίος  έχει ήδη εκφράσει την πεποίθησή του ότι η Συμφωνία των Πρεσπών αποτελεί πηγή περιφερειακής αστάθειας.

Σε προπαρασκευαστική συνεδρία θα συζητηθεί και ο νόμος για τις γλώσσες, ο οποίος αναγνωρίζει ως επίσημη γλώσσα και την αλβανική, προβλέποντας μια διευρυμένη χρήση της στη Βόρεια Μακεδονία. Ένα νόμο, τον οποίο ο πρώην πρόεδρος Ιβάνοφ δεν υπέγραψε επίσης, όταν τέθηκε σε εφαρμογή πριν από τρία χρόνια. Ο νόμος προσβλήθηκε στα δικαστήρια με συνολικά 13 προσφυγές, τόσο από το VMRO-DPMNE και το Παγκόσμιο Συνέδριο της «Μακεδονίας» όσο και από την Αριστερά.

Όλα τα παραπάνω δείχνουν πάντως, ότι η Συμφωνία δεν έλυσε τα προβλήματα που κάποιοι ανέμεναν και κάποιοι άλλοι πρόβαλαν ως επιχείρημα το ότι θα τα λύσει. Τα προβλήματα είναι πολλά και συνεχώς αυξάνονται όχι μόνο για την κυβέρνηση Ζάεφ, αλλά και για το αντιπολιτευόμενο VMRO-DPMNE, το οποίο βρίσκεται στα πρόθυρα της διάσπασης και οδεύει σε δύο διαφορετικά συνέδρια.

*Ο Βαγγέλης Σαρακινός είναι επαγγελματίας δημοσιογράφος με μακρά θητεία στον Τύπο και στα ηλεκτρονικά Μέσα.

Οι ηγεμονικές αξιώσεις της Τουρκίας δεν αφήνουν περιθώρια ουσιαστικής και αποδεκτής διαπραγμάτευσης

Τη Δευτέρα 25 Ιανουαρίου επανεκκίνησαν στην Κωνσταντινούπολη οι διερευνητικές επαφές μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, αποτελώντας τον 61ο γύρο μίας διαδικασίας, η οποία δρομολογήθηκε το μακρινό -από κάθε άποψη- 2002.

Δρ. Χρήστος Ζιώγας*

Οι διερευνητικές επαφές αποτέλεσαν απόφαση των κεμαλικών κομμάτων, στα πλαίσια της ενταξιακής πορείας της Τουρκίας στην ΕΕ, καθώς και της τότε ελληνικής κυβέρνησης, θεωρώντας τες τον καλύτερο τρόπο εξομάλυνσης των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Εν τέλει, από την τουρκική πλευρά τις διερευνητικές επαφές διεξήγαγε το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης, το οποίο κυβερνά αδιαλείπτως τη χώρα από το Νοέμβριο του 2002.
Τις δύο περίπου δεκαετίες που μεσολάβησαν από την πρώτη συνάντηση, έχουν διεξαχθεί 60 γύροι επαφών, χωρίς σταθερή συχνότητα και φθίνουσα περιοδικότητα. Υπήρξαν χρονιές κατά τις οποίες πραγματοποιήθηκαν περισσότερες από δέκα συναντήσεις των ομάδων επαφής και άλλες κατά τις οποίες έλαβε χώρα μόνο μία. Είναι γνωστό ότι κατά την τελευταία πενταετία είχαν διακοπεί εντελώς.
Χαρακτηριστικό είναι πως τα πρώτα έτη ήταν εντατικότερες: έως το τέλος του 2004 είχαν πραγματοποιηθεί 27 γύροι επαφών, στα τέλη του 2010 ανέρχονταν στους 48, ενώ έφτασαν τους 60 την 1η Μαρτίου του 2016.
Αναμφίβολα έχουν γραφτεί και ειπωθεί πολλά σχετικά με την εξέλιξη των διερευνητικών επαφών και τις «χαμένες ευκαιρίες επίλυσης» των ελληνοτουρκικών διαφορών.
Προσπαθώντας να αποτιμήσουμε τους προηγούμενους 60 γύρους διερευνητικών επαφών παρατηρούμε ότι:
ΠΡΩΤΟΝ, η Τουρκία προσέγγισε στις διερευνητικές ως μέσο εξομάλυνσης των διμερών σχέσεων, όσο η προοπτική ένταξής της στην ΕΕ -έστω και στο απώτατο μέλλον- ήταν σχετικά υπαρκτή.
ΔΕΥΤΕΡΟΝ, στο βαθμό που δεν είχαμε αλλαγή στη διακυβέρνηση της γειτονικής χώρας, η κυβερνητική εναλλαγή ΠΑΣΟΚ και ΝΔ επηρέασε τη συχνότητα των επαφών.
ΤΡΙΤΟΝ, στις αρχές του 2016 η Άγκυρα τις διέκοψε για σχεδόν πέντε χρόνια. Διαφαίνεται πως εξελικτικά οι διερευνητικές επαφές εργαλειοποιήθηκαν από την τουρκική εξωτερική πολιτική κι όταν θεωρήθηκαν περιττές, ο Τούρκος Πρόεδρος αποφάσισε να τις αναστείλει.
Ως εικασία και προσωπική άποψη θεωρώ ότι, αν δεν είχε μεσολαβήσει το αποτυχημένο πραξικόπημα εναντίον του Ταγίπ Ερντογάν τον Ιούλιο του 2016, η Τουρκία θα είχε ξεδιπλώσει την αναθεωρητική της πολιτική στην ανατολική Μεσόγειο νωρίτερα του 2019.
Σχετικά με την επανέναρξή τους, η ελληνική κυβέρνηση δεν είχε τη διπλωματική πολυτέλεια να τις αποφύγει.
ΠΡΩΤΟΝ, η Αθήνα χρειάζεται χρόνο για να ανατάξει την επιχειρησιακή ετοιμότητα και να προβεί στην ενίσχυση των ενόπλων δυνάμεών της.
ΔΕΥΤΕΡΟΝ, μία ελληνική άρνηση θα επέφερε μεγαλύτερη απροθυμία επιβολής κυρώσεων έναντι της Άγκυρας, από τους διστακτικούς εταίρους στην ΕΕ.
ΤΡΙΤΟΝ, όλοι αναμένουν πώς η νέο-εκλεγείσα αμερικανική κυβέρνηση θα προσεγγίσει την Τουρκία.
Βέβαια, τα προαναφερθέντα δε δικαιολογούν τη ζέση ορισμένων, σχεδόν να πανηγυρίσουν για την επανέναρξη μίας διαδικασίας για την οποία οφείλουμε να είμαστε τουλάχιστον φειδωλοί, ως προς τα αποτελέσματά της.
Στο βαθμό που η Τουρκία βρίσκεται υπό πίεση, η αποδοχή της επανέναρξης των διερευνητικών συναντήσεων εκ μέρους της, δεν αποτυπώνει την ειλικρινή βούλησή της, αλλά συνιστά περισσότερο προϊόν επιβολής.
Αναμένοντας τους επόμενους γύρους -ο 62ος θα λάβει χώρα στην Αθήνα σε ημερομηνία που θα καθοριστεί- η ελληνική κοινωνία διερωτάται τί να αναμένει από τις διερευνητικές επαφές.
Αν οι δύο πλευρές τηρήσουν τα λεγόμενά τους, οι διερευνητικές θα καταλήξουν με βεβαιότητα σε αδιέξοδο.
Η πρόβλεψη περί της βραχύβιας διάρκειας ερείδεται στις δηλώσεις της ελληνικής κυβέρνησης πως συζητά μόνο για την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ, αν και ενίοτε χρησιμοποιείται πιο διευρυμένη -ως προς το επίδικο- φρασεολογία, λέγοντας περί θαλασσίων ζωνών, δήλωση που δύναται να ερμηνευθεί ότι η συζήτηση θα αφορά και την αιγιαλίτιδα ζώνη.
Αντιθέτως, η Τουρκία διατρανώνει προς κάθε κατεύθυνση, ότι θα τεθούν υπό διαπραγμάτευση όλα τα ζητήματα που προσδιορίζει ως διμερείς διαφορές.
Το γεγονός όμως που προκαλεί αλγεινή εντύπωση, σε μεγάλο τμήμα της ελληνικής κοινωνίας, είναι η – στα όρια της εμμονής – προτροπή συγκεκριμένων κύκλων, σχετικά με την «ανάγκη υπέρβασης» της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης με σαφώς ετεροβαρή, προς τα ελληνικά συμφέροντα, και εκπτωτικό, προς τις διατάξεις του διεθνούς δικαίου της θάλασσας, τρόπο.
Εξακολουθητικά, παρατηρείται το φαινόμενο να κόπτονται κάποιοι εξ ημών για τη διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στον αιγαιακό χώρο, στην περίπτωση που η Ελλάδα ασκήσει το μονομερές της δικαίωμα να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα πέραν των 6 ν.μ., που ισχύουν σήμερα.
Παρακάμπτουν βολικά το γεγονός, ότι η Νέα Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας (1982) για τα διεθνή στενά, τα οποία έχει καθορίσει και αφορούν και το Αιγαίο, προβλέπει τον «πλουν διέλευσης» (transit passage), καθεστώς που εξασφαλίζει την ελεύθερη ναυσιπλοΐα και υπέρ-πτήση, πληρέστερα και σε μεγαλύτερο βαθμό από την προγενέστερη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας (Σύμβαση της Γενεύης, 1958).
Παράλληλα, με το πνεύμα ελευθεροπλοΐας που τους διακατέχει, διαρκώς υπομνήσκουν και τις περιβόητες στρατιωτικές ικανότητες της Τουρκίας, ως παράγοντα που οφείλουμε να συνυπολογίσουμε στην προοπτική «επίλυσης» των διμερών μας διαφορών.
Ουσιαστικά επισείουν την απειλή μίας στρατιωτικής ήττας κι ενός πιθανού εδαφικού ακρωτηριασμού της χώρας, αν δε συναινέσουμε σε έναν αλυσιτελή διακανονισμό στο Αιγαίο και δεν απεμπολήσουμε δικαιώματα στην ανατολική Μεσόγειο.
Πέραν των θερινών επιχειρησιακών πεπραγμένων, τα οποία αποδυναμώνουν το εν λόγω επιχείρημα, το νόστιμο είναι ότι αρκετοί από τους τωρινούς υμνητές της στρατιωτικής υπεροχής της Άγκυρας, στις αναλύσεις τους στο πεδίο των διεθνών σχέσεων, είχαν εξοβελίσει τη σημασία της στρατιωτικής ισχύος, ως μία ξεπερασμένη και αταβιστική πρακτική, απολίθωμα ενός παρωχημένου διεθνούς συστήματος.
Ενδεχομένως, αταβιστική ως πρακτική να εξακολουθούν να τη θεωρούν και να είναι, αλλά ξεπερασμένη μάλλον όχι, στο βαθμό που την (επαν)εντάσσουν στην ανάλυσή τους, τουλάχιστον στην περίπτωση των ελληνοτουρκικών σχέσεων.
Η ελληνική κυβέρνηση οφείλει να τηρήσει τη δέσμευσή της προς την κοινωνία και την αποφασιστικότητά της προς συμμάχους και εταίρους, ότι συνομιλεί μόνο για τον καθορισμό της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ στο Αιγαίο και την ανατολική Μεσόγειο.
Η ελληνική εξωτερική πολιτική σκοπό έχει την εξυπηρέτηση των προσδιορισμένων συμφερόντων της κοινωνίας μέσω της υιοθέτησης μίας στρατηγικής, που θα μετατρέψει τα δυνάμει δικαιώματα σε εφαρμοστέα πολιτική.
Αντί ομοθυμαδόν να διακηρύττουμε τη συλλογική μας απόφαση να ασκήσουμε τις πρόνοιες του διεθνούς δικαίου που εξυπηρετούν καλυτέρα τα συμφέροντα της χώρας, πολλοί εξ ημών εμμέσως δικαιολογούν σαφώς παράνομες συμπεριφορές από τη γειτονική χώρα (απειλή χρήσης βίας) και αναπαράγουν αμφιλεγόμενες αιτιάσεις, αποσκοπώντας μάλλον στο να καταστεί η κοινωνία ευμενέστερη στην αποδοχή μέρους των τουρκικών αξιώσεων.
Οι πρόσφατες διαρροές σχετικά με το περιεχόμενο των προηγούμενων γύρων των διερευνητικών επαφών καταδεικνύουν ότι η Ελλάδα είχε εξαντλήσει τα όρια του αποδεκτού κόστους μη άσκησης κυριαρχικών δικαιωμάτων, προσδοκώντας ειλικρινά στην εξομάλυνση των διμερών σχέσεων.
Η στάση της Τουρκίας αποδεικνύει ότι και τότε οι επιδιώξεις ήταν μεγαλύτερες -και τελικά δεν επήλθε συμφωνία παρά την ελληνική διαλλακτικότητα- και σήμερα οι ηγεμονικές της αξιώσεις δεν αφήνουν περιθώρια ουσιαστικής και αποδεκτής διαπραγμάτευσης.
Για όσους εμμένουν σε ένα συμβιβασμό, οφείλουν να προσδιορίσουν στην κοινωνία το βαθμό αναλωσιμότητας της ελληνικής κυριαρχίας και των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων και να μη διαστρεβλώνουν κανόνες του Νέου Δικαίου της Θάλασσας, προσπαθώντας να αποδυναμώσουν τις ελληνικές θέσεις.

*Διδάσκων Διεθνείς Σχέσεις στο Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών του Παν/μίου Αιγαίου και εντεταλμένος Λέκτορας στη Στρατιωτική Σχολή Ευέλπιδων

Τουρκική NAVTEX – Στοχοποίηση του ΥΠΕΞ

Προβληματισμό για τις πραγματικές προθέσεις της Τουρκίας εν όψει της επιστροφής των διερευνητικών επαφών στην Αθήνα προκαλεί η νέα NAVTEX που εξέδωσε η Άγκυρα για διενέργεια ωκεανογραφικών ερευνών στο Αιγαίο, αλλά και η απόπειρα στοχοποίησης του υπουργού Εξωτερικών Νίκου Δένδια με διαρροές σε τουρκικά μέσα.

Μιχάλης Χατζηκωνσταντίνου
(έντυπη έκδοση «Η Ναυτεμπορική»)

Έπειτα από μια δίμηνη περίοδο χωρίς ιδιαίτερες προκλήσεις, που επέτρεψε στην Αθήνα και την Άγκυρα να ξαναπιάσουν το νήμα του διαλόγου, η Τουρκία δείχνει τάσεις επιστροφής σε παραβατικές συμπεριφορές και επιθετική ρητορεία. Χαρακτηριστική περίπτωση αποτελεί η νέα NAVTEX που εκδόθηκε από τη γειτονική χώρα το απόγευμα της Δευτέρας 15/2 για υδρογραφικές έρευνες σε περιοχές δυτικά του Άη Στράτη και της Λήμνου.
Οι έρευνες θα διεξαχθούν από το σκάφος «Τσεσμέ» από τις 18 Φεβρουαρίου μέχρι τις 2 Μαρτίου σε διεθνή ύδατα, αλλά ήδη προκαλούν εύλογες ανησυχίες, τόσο για το timing τους όσο και για το αν αποτελούν προοίμιο για περισσότερες σχετικές κινήσεις.
Ανησυχία προξενεί, όμως, στην Αθήνα και πρόσφατο ρεπορτάζ του τηλεοπτικού δικτύου CNN Turk, το οποίο κατηγορεί τον Έλληνα υπουργό Εξωτερικών, Νίκο Δένδια, ότι επιχειρεί να «σαμποτάρει» τον επόμενο γύρο των διερευνητικών επαφών, ο οποίος έχει συμφωνηθεί να διεξαχθεί στην Αθήνα.
Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με το Κυπριακό Πρακτορείο Ειδήσεων, το τουρκικό δίκτυο ανέφερε ότι οι αντιπροσωπείες Ελλάδας και Τουρκίας είχαν συμφωνήσει σε μία κοινή δήλωση για την απόφαση επανάληψης των συνομιλιών μέσα στις πέντε πρώτες ημέρες του Μαρτίου, αλλά ο κ. Δένδιας «έδωσε οδηγίες περί του αντιθέτου, με αποτέλεσμα να σαμποτάρει τη διαδικασία». Βάσει του ίδιου ρεπορτάζ που βασίζεται σε τουρκικές πηγές «η στάση του Έλληνα ΥΠΕΞ γνωστοποιήθηκε σε συνομιλητές στην Ε.Ε.» και αξιωματούχοι της Ε.Ε. «συμφώνησαν επίσης ότι η Ελλάδα υπονομεύει τη διαδικασία».

ΥΕΘΑ: ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΟΥΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΤΟΥΡΚΙΑ
Την Τρίτη 16/2, ο υπουργός Άμυνας Νίκος Παναγιωτόπουλος συναντήθηκε με τον Κύπριο ομόλογό του Χαράλαμπο Πετρίδη στο Πεντάγωνο και στη συνέχεια δήλωσε ότι η Ελλάδα παρακολουθεί «στενά και με μεγάλη ανησυχία την αναθεωρητική στάση της Τουρκίας», ενώ σημείωσε ότι: «Δε λησμονούμε τις περσινές έκνομες και αντίθετες προς το διεθνές δίκαιο τουρκικές ενέργειες στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη και στην Αιγιαλίτιδα Ζώνη της Κυπριακής Δημοκρατίας, καθώς και στην ελληνική υφαλοκρηπίδα. Οι ενέργειες αυτές απαιτούν τη μέγιστη επαγρύπνηση και συνεργασία μας για τη διασφάλιση της εδαφικής ακεραιότητας και των κυριαρχικών μας δικαιωμάτων».
Από την πλευρά του, ο κ. Πετρίδης κατήγγειλε ότι η Τουρκία «συνεχίζει να αδιαφορεί για το διεθνές δίκαιο, διευρύνει την κατοχή στην Αμμόχωστο και εντείνει τις απειλές της, κάνοντας χρήση μορφών υβριδικού πολέμου». Σημειώνεται, ότι στην ατζέντα των συνομιλιών των δύο υπουργών βρέθηκε η ενίσχυση της διμερούς συνεργασίας στον αμυντικό τομέα, το ζήτημα της περιφερειακής συνεργασίας, καθώς και οι προκλήσεις ασφαλείας και σταθερότητας στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου.

ΕΠΕΣΑΝ «ΚΑΜΠΑΝΕΣ» ΓΙΑ ΤΑ ΠΑΡΑΓΓΕΛΜΑΤΑ
Εν τω μεταξύ, ο κ. Παναγιωτόπουλος έκανε γνωστό εγγράφως (Τρίτη 16/2) μέσω του κοινοβουλευτικού ελέγχου, ότι επιβλήθηκαν πειθαρχικές ποινές σε δύο στρατιώτες που εμφανίζονται σε ερασιτεχνικό βίντεο να δίνουν παραγγέλματα. Όπως ανέφερε ο κ. Παναγιωτόπουλος, στους δύο στρατιώτες επιβλήθηκαν «οι προσήκουσες, για το μέγεθος του παραπτώματος που υπέπεσαν, πειθαρχικές ποινές και ελέγχθηκαν πειθαρχικά τα αρμόδια υπηρεσιακά όργανα της Μονάδας, για τα οποία διαπιστώθηκε η ύπαρξη απορρεουσών έμμεσων ευθυνών».
Στο επίμαχο βίντεο που ανέδειξε ο αρχηγός της Ελληνικής Λύσης, Κυριάκος Βελόπουλος, καταγράφονται δύο νεαροί, ένας εκ των οποίων φορά στολή παραλλαγής, ενώ ο δεύτερος είναι ντυμένος στα μαύρα. Και οι δύο φορούν στο κεφάλι τους μπερέ και μιλούν στην κάμερα στα αλβανικά. Στη συνέχεια, ο ένας εκ των δύο στρέφεται προς μία ομάδα ατόμων, δίνοντας το παράγγελμα: «Επιλαρχία, προσοχή. Σημειωτόν, εμπρός μαρς», ενώ βάζει την ίδια ομάδα να φωνάξει κάτι στα… αλβανικά!

Πριν αρχίσουν οι ελληνοτουρκικές διερευνητικές επαφές το ζήτημα της επιβολής κυρώσεων στην Τουρκία ήταν στην ατζέντα όλων των Συνόδων Κορυφής. Το Βερολίνο από κοινού με το δίδυμο Μισέλ-Μπορέλ φρόντιζε, όμως, κάθε φορά να πετάει την μπάλα στην εξέδρα, μεταθέτοντας τη λήψη απόφασης στην επόμενη σύνοδο. Έτσι φθάσαμε σ’ αυτή του Δεκεμβρίου 2020, η οποία υποτίθεται πως «θα έβαζε την Τουρκία στη θέση της».

Σταύρος Λυγερός*

Τα γεγονότα είναι γνωστά. Οι φίλοι της Άγκυρας στην ΕΕ κλώτσησαν για μία ακόμα φορά το τενεκεδάκι, παραπέμποντας στη Σύνοδο Κορυφής του Μαρτίου 2021. Εντωμεταξύ, η γερμανική διπλωματία επέτυχε την επανέναρξη των διερευνητικών, οπότε κυρώσεις γιοκ. Μακάρι, όμως, να ήταν μόνο αυτό. Όπως κατ’ αποκλειστικότητα αποκαλύπτουμε σήμερα, το φιλοτουρκικό απόθεμα δεν έχει τέλος στους κόλπους της Κομισιόν.
Αυτές τις ημέρες, το «μαγαζί» της Ούρσουλας, προφανώς εκτελώντας οδηγίες, μαγειρεύει τη χρηματοδότηση της Τουρκίας με τεράστια ποσά (αρκετά δισ. ευρώ) στο πλαίσιο της οικονομικής βοήθειας στις υποψήφιες προς ένταξη χώρες. Η Τουρκία, βεβαίως, τυπικά παραμένει υποψήφια προς ένταξη χώρα, αλλά δεν είναι μυστικό ότι η ενταξιακή διαδικασία είναι πλήρως σχεδόν παγωμένη εδώ και χρόνια. Για την ακρίβεια, ούτε η ΕΕ θέλει την Τουρκία μέλος της, αλλά ούτε πλέον και η Τουρκία επιδιώκει την ένταξή της.
Η Αθήνα είναι πλήρως ενημερωμένη από τις αρχές του Φεβρουαρίου για την Επενδυτική Πλατφόρμα που αφορά στη γειτονική μας χώρα, αλλά είναι ακόμα ασαφές εάν θα επιτρέψει ή θα εμποδίσει με άσκηση βέτο αυτό που ετοιμάζει η Κομισιόν, χωρίς να λαμβάνει υπόψη της την προφανή πολιτική πραγματικότητα. Ας δούμε, όμως, τα πράγματα πιο συγκεκριμένα.

ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΗ ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ
Σύμφωνα με πληροφορίες που δεν επιδέχονται αμφισβήτηση, η Κομισιόν έχει ήδη αρχίσει σχετικές συνομιλίες με την κυβέρνηση Ερντογάν για την εν λόγω Επενδυτική Πλατφόρμα. Στην πλατφόρμα θα συμπεριλαμβάνονται δάνεια, επιχορηγήσεις και εγγυοδοτήσεις για συγχρηματοδότηση μεγάλων αναπτυξιακών έργων την περίοδο 2021-27.
Οι ευρωτουρκικές συνομιλίες έχουν προχωρήσει, ώστε να καθορισθεί το πλαίσιο συνεργασίας της Άγκυρας με ευρωπαϊκούς χρηματοδοτικούς μηχανισμούς, τόσο κοινοτικούς, όπως η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, όσο και εθνικούς, όπως η γερμανική KfW και η γαλλική AfD. Αυτό το πλαίσιο θα αφορά την επιλογή των επενδυτικών σχεδίων, τις προκαταρκτικές μελέτες και τη διαδικασία υλοποίησής τους.
Η γραμμή της Κομισιόν είναι να χρηματοδοτηθούν επενδύσεις σε δημόσιες υποδομές, σε μονάδες παραγωγής ενέργειας και να δοθούν εγγυήσεις στο τουρκικό τραπεζικό σύστημα για να χρηματοδοτήσει μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Η επενδυτική πλατφόρμα για την Τουρκία αναμένεται να κινηθεί στο πλαίσιο που είχε κινηθεί η αντίστοιχη για τα Δυτικά Βαλκάνια, αλλά θα είναι πολλαπλάσια σε μέγεθος. Αξίζει, μάλιστα, να σημειωθεί, ότι τα προς χρηματοδότηση επενδυτικά σχέδια θα συναποφασίζονται από την Άγκυρα, την Κομισιόν και τον εμπλεκόμενο χρηματοδοτικό φορέα.

ΛΕΣ ΚΑΙ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΣΥΜΒΕΙ ΤΙΠΟΤΑ
Ρόλο στην Επενδυτική Πλατφόρμα που αφορά στην Τουρκία θα παίξει και το Team Europe ως συντονιστικός μηχανισμός χρηματοδοτικών δράσεων. Ας σημειωθεί, ότι το Team Europe στήθηκε για να στηρίξει χώρες-μέλη από τις επιπτώσεις της πανδημίας, αλλά έχει πλέον αποκτήσει ευρύτερο ρόλο.
Το συμπέρασμα από όλα τα παραπάνω είναι, ότι η ΕΕ συνεχίζει να κινείται σε σχέση με την Τουρκία λες και δεν έχει συμβεί τίποτα.

-Πρώτον, λες και δεν υφίστανται οι έμπρακτες απειλές και παραβιάσεις κυριαρχικών δικαιωμάτων της Ελλάδας και της Κυπριακής Δημοκρατίας.
-Δεύτερον, λες και δεν έχουν παγώσει οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις της γείτονος.
-Τρίτον, λες και δεν υπάρχει το γεωπολιτικό ρήγμα στις σχέσεις Τουρκίας-Δύσης.

Στην πραγματικότητα, πίσω από τη γραφειοκρατική γραμμή πλεύσης της Κομισιόν κρύβεται η γεωστρατηγική αδυναμία της ΕΕ να ξεκαθαρίσει τη θέση της απέναντι στην Άγκυρα. Κι αυτή η αδυναμία δεν οφείλεται μόνο στο γεγονός ότι παραδοσιακά η Ένωση παραμένει «πολιτικός νάνος», δηλαδή ανίκανη να κινηθεί με όρους παγκόσμιας δύναμης. Οφείλεται, επίσης, ότι η ΕΕ είναι διχασμένη πολιτικά, σε ό,τι αφορά τον τρόπο αντιμετώπισης της Τουρκίας, με αποτέλεσμα τελικώς να απομένει η γραφειοκρατική προσέγγιση.

*Ο Σταύρος Λυγερός έχει εργασθεί σε εφημερίδες (για 23 χρόνια στην Καθημερινή), ραδιοφωνικούς και τηλεοπτικούς σταθμούς. Σήμερα είναι πολιτικός-διπλωματικός σχολιαστής στον τηλεοπτικό σταθμό OPEN και διευθυντής του ιστότοπου SLpress.gr. Συγγραφέας 16 βιβλίων. Μέλος της Συντονιστικής Επιτροπής στην εξέγερση του Πολυτεχνείου το Νοέμβριο του 1973.